[31] Sāvatthiyaṁ. Tatra kho .pe. Upādānaparitassanañca 4 vo
bhikkhave desissāmi anupādānāparitassanañca 5 taṁ suṇātha sādhukaṁ
manasikarotha bhāsissāmīti. Evaṁ bhanteti kho te bhikkhū bhagavato
paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca

[32] Kathañca bhikkhave upādānaparitassanā hoti. Idha bhikkhave
assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido
ariyadhamme avinīto sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido
1 Ma. sāvatthinidānaṁ. Yu. sāvatthi. 2 Po. paṭisallāno. 3 Ma. Yu.
vitthāretabbo. 4 Ma. Yu. upādāparitassanañca. 5 Ma. Yu. anupādāaparitassanañca.
Sappurisadhamme avinīto rūpaṁ attato samanupassati rūpavantaṁ vā
attānaṁ attani vā rūpaṁ rūpasmiṁ vā attānaṁ tassa taṁ rūpaṁ
vipariṇamati aññathā hoti tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā
rūpavipariṇāmānuparivattiviññāṇaṁ hoti tassa rūpavipariṇāmānuparivattijā
paritassanādhammasamuppādā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhanti cetaso pariyādānā
uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca upādāya
ca paritassati. Vedanaṁ attato samanupassati vedanāvantaṁ vā
attānaṁ attani vā vedanaṁ vedanāya vā attānaṁ tassa sā
vedanā vipariṇamati aññathā hoti tassa vedanāvipariṇāmaññathābhāvā
vedanāvipariṇāmānuparivattiviññāṇaṁ hoti tassa
vedanāvipariṇāmānuparivattijā paritassanādhammasamuppādā cittaṁ pariyādāya
tiṭṭhanti cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca
apekkhavā ca upādāya ca paritassati. Saññaṁ attato samanupassati
.pe. Saṅkhāre attato samanupassati saṅkhāravantaṁ vā
attānaṁ attani vā saṅkhāre saṅkhāresu vā attānaṁ tassa
te saṅkhārā vipariṇamanti aññathā honti tassa saṅkhārānaṁ
vipariṇāmaññathābhāvā saṅkhāravipariṇāmānuparivattiviññāṇaṁ hoti
tassa saṅkhāravipariṇāmānuparivattijā paritassanādhammasamuppādā cittaṁ
pariyādāya tiṭṭhanti cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti
vighātavā ca apekkhavā ca upādāya ca paritassati. Viññāṇaṁ
Attato samanupassati viññāṇavantaṁ vā attānaṁ attani vā
viññāṇaṁ viññāṇasmiṁ vā attānaṁ tassa taṁ viññāṇaṁ
vipariṇamati aññathā hoti tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā
viññāṇavipariṇāmānuparivattiviññāṇaṁ hoti tassa viññāṇavipariṇāmānuparivattijā
paritassanādhammasamuppādā cittaṁ pariyādāya
tiṭṭhanti cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca
apekkhavā ca upādāya ca paritassati. Evaṁ kho bhikkhave
upādānaparitassanā hoti.

[33] Kathañca bhikkhave anupādānāparitassanā hoti. Idha
bhikkhave sutavā ariyasāvako ariyānaṁ dassāvī ariyadhammassa kovido
ariyadhamme suvinīto sappurisānaṁ dassāvī sappurisadhammassa kovido
sappurisadhamme suvinīto na rūpaṁ attato samanupassati na rūpavantaṁ
vā attānaṁ na attani vā rūpaṁ na rūpasmiṁ vā attānaṁ tassa
taṁ rūpaṁ vipariṇamati aññathā hoti tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā
na rūpavipariṇāmānuparivattiviññāṇaṁ hoti tassa na rūpavipariṇāmānuparivattijā
paritassanādhammasamuppādā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhanti
cetaso apariyādānā na ceva uttāsavā hoti na vighātavā na
apekkhavā anupādāya ca na paritassati. Na vedanaṁ attato
samanupassati na vedanāvantaṁ vā attānaṁ na attani vā vedanaṁ
na vedanāya vā attānaṁ tassa sā vedanā vipariṇamati aññathā
Hoti tassa vedanāvipariṇāmaññathābhāvā na vedanāvipariṇāmānuparivattiviññāṇaṁ
hoti tassa na vedanāvipariṇāmānuparivattijā
paritassanādhammasamuppādā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhanti cetaso
apariyādānā na ceva uttāsavā hoti na vighātavā na apekkhavā
anupādāya ca na paritassati. Na saññaṁ .pe. Na saṅkhāre
attato samanupassati na saṅkhāravantaṁ vā attānaṁ na attani
vā saṅkhāre na saṅkhāresu vā attānaṁ tassa te saṅkhārā
vipariṇamanti aññathā honti tassa saṅkhāravipariṇāmaññathābhāvā
na saṅkhāravipariṇāmānuparivattiviññāṇaṁ hoti tassa na saṅkhāra-
vipariṇāmānuparivattijā paritassanādhammasamuppādā cittaṁ pariyādāya
tiṭṭhanti cetaso apariyādānā na ceva uttāsavā hoti na
vighātavā na apekkhavā anupādāya ca na paritassati. Na viññāṇaṁ
attato samanupassati na viññāṇavantaṁ vā attānaṁ na attani
vā viññāṇaṁ na viññāṇasmiṁ vā attānaṁ tassa taṁ viññāṇaṁ
vipariṇamati aññathā hoti tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā
na viññāṇavipariṇāmānuparivattiviññāṇaṁ hoti tassa na viññāṇa-
vipariṇāmānuparivattijā paritassanādhammasamuppādā cittaṁ pariyādāya
tiṭṭhanti cetaso apariyādānā na ceva uttāsavā hoti na
vighātavā na apekkhavā anupādāya ca na paritassati. Evaṁ
kho bhikkhave anupādānāparitassanā hotīti.

[34] Sāvatthiyaṁ. Tatra kho .pe. Upādānaparitassanañca
vo bhikkhave desissāmi anupādānāparitassanañca taṁ suṇātha
.pe. Kathañca bhikkhave upādānaparitassanā hoti. Idha bhikkhave
assutavā puthujjano rūpaṁ etaṁ mama esohamasmi eso me
attāti samanupassati tassa taṁ rūpaṁ vipariṇamati aññathā hoti
tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
Vedanaṁ etaṁ mama .pe. Saññaṁ etaṁ mama .pe.
Saṅkhāre etaṁ mama .pe. Viññāṇaṁ etaṁ mama esohamasmi
eso me attāti samanupassati tassa taṁ viññāṇaṁ vipariṇamati
aññathā hoti tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Evaṁ kho bhikkhave upādānaparitassanā
hoti.

[35] Kathañca bhikkhave anupādānāparitassanā hoti. Idha
bhikkhave sutavā ariyasāvako rūpaṁ netaṁ mama nesohamasmi na
meso attāti samanupassati tassa taṁ rūpaṁ vipariṇamati aññathā
hoti tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparideva-
dukkhadomanassupāyāsā. Vedanaṁ netaṁ mama. Saññaṁ netaṁ mama.
Saṅkhāre netaṁ mama. Viññāṇaṁ netaṁ mama nesohamasmi na
meso attāti samanupassati tassa taṁ viññāṇaṁ vipariṇamati
aññathā hoti tassa viññāṇavipariṇā maññathābhāvā nuppajjanti
Sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Evaṁ kho bhikkhave
anupādānāparitassanā hotīti.

[36] Sāvatthiyaṁ. Tatra kho .pe. Rūpaṁ bhikkhave aniccaṁ
atītānāgataṁ ko pana vādo paccuppannassa. Evaṁ passaṁ
bhikkhave sutavā ariyasāvako atītasmiṁ rūpasmiṁ anapekkho hoti
anāgataṁ rūpaṁ nābhinandati paccuppannassa rūpassa nibbidāya virāgāya
nirodhāya paṭipanno hoti. Vedanā aniccā .pe. Saññā
aniccā .pe. Saṅkhārā aniccā atītānāgatā ko pana vādo
paccuppannānaṁ. Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako atītesu
saṅkhāresu anapekkho hoti anāgate saṅkhāre nābhinandati paccuppannānaṁ
saṅkhārānaṁ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
Viññāṇaṁ aniccaṁ atītānāgataṁ ko pana vādo paccuppannassa.
Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako atītasmiṁ viññāṇasmiṁ
anapekkho hoti anāgataṁ viññāṇaṁ nābhinandati paccuppannassa
viññāṇassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hotīti.

[37] Sāvatthiyaṁ. Tatra kho .pe. Rūpaṁ bhikkhave dukkhaṁ atītānāgataṁ
ko pana vādo paccuppannassa. Evaṁ passaṁ bhikkhave
sutavā ariyasāvako atītasmiṁ rūpasmiṁ anapekkho hoti anāgataṁ rūpaṁ
nābhinandati paccuppannassa rūpassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno
hoti. Vedanā dukkhā. Saññā dukkhā. Saṅkhārā dukkhā.
Viññāṇaṁ dukkhaṁ atītānāgataṁ ko pana vādo paccuppannassa.
Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako atītasmiṁ viññāṇasmiṁ
anapekkho hoti anāgataṁ viññāṇaṁ nābhinandati paccuppannassa
viññāṇassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hotīti.

[38] Sāvatthiyaṁ. Tatra kho .pe. Rūpaṁ bhikkhave anattā
atītānāgataṁ ko pana vādo paccuppannassa. Evaṁ passaṁ bhikkhave
sutavā ariyasāvako atītasmiṁ rūpasmiṁ anapekkho hoti anāgataṁ rūpaṁ
nābhinandati paccuppannassa rūpassa nibbidāya virāgāya nirodhāya
paṭipanno hoti. Vedanā anattā. Saññā anattā.
Saṅkhārā anattā. Viññāṇaṁ anattā atītānāgataṁ ko pana
vādo paccuppannassa. Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako
atītasmiṁ viññāṇasmiṁ anapekkho hoti anāgataṁ viññāṇaṁ
nābhinandati paccuppannassa viññāṇassa nibbidāya virāgāya
nirodhāya paṭipanno hotīti.
Nakulapitavaggo paṭhamo.
Tassuddānaṁ
nakulapitā devadahā dvepi haliddikāni ca
samādhi paṭisallānaṁ 1 upādānaparitassanā 2 duve
atītānāgatapaccuppannā vaggo tena pavuccati.
---------
1 Ma. Yu. paṭisallānā. 2 Po. Ma. upādāparitassanā.
Khandhasaṁyuttassa mūlapaṇṇāsake aniccavaggo dutiyo

[39] Evamme sutaṁ sāvatthiyaṁ. Tatra kho. Rūpaṁ bhikkhave
aniccaṁ vedanā aniccā saññā aniccā saṅkhārā aniccā
viññāṇaṁ aniccaṁ. Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako
rūpasmiṁpi nibbindati vedanāyapi nibbindati saññāyapi nibbindati
saṅkhāresupi nibbindati viññāṇasmiṁpi nibbindati nibbindaṁ virajjati
virāgā vimuccati. Vimuttasmiṁ vimuttamiti 1 ñāṇaṁ hoti. Khīṇā
jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti
pajānātīti.

[40] Sāvatthiyaṁ. Tatra kho. Rūpaṁ bhikkhave dukkhaṁ vedanā
dukkhā saññā dukkhā saṅkhārā dukkhā viññāṇaṁ dukkhaṁ.
Evaṁ passaṁ .pe. Nāparaṁ itthattāyāti pajānātīti.