[419] Sāvatthiyaṁ viharati ... Tatra kho bhagavā ... Ye hi keci
bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā paṭhavīdhātuṁ nappajānanti paṭhavīdhātusamudayaṁ
nappajānanti paṭhavīdhātunirodhaṁ nappajānanti paṭhavīdhātunirodhagāminiṁ
paṭipadaṁ nappajānanti. Āpodhātuṁ nappajānanti .pe.
Tejodhātuṁ nappajānanti ... Vāyodhātuṁ nappajānanti vāyodhātusamudayaṁ
nappajānanti vāyodhātunirodhaṁ nappajānanti vāyodhātunirodhagāminiṁ
paṭipadaṁ nappajānanti na mete bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā
vā samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā
na ca pana te āyasmanto sāmaññatthaṁ vā brāhmaññatthaṁ vā
diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti.

[420] Ye ca kho keci bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā
paṭhavīdhātuṁ pajānanti paṭhavīdhātusamudayaṁ pajānanti paṭhavīdhātunirodhaṁ
pajānanti paṭhavīdhātunirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānanti. Āpodhātuṁ
pajānanti .pe. Tejodhātuṁ pajānanti ... Vāyodhātuṁ pajānanti
vāyodhātusamudayaṁ pajānanti vāyodhātunirodhaṁ pajānanti vāyodhātunirodhagāminiṁ
paṭipadaṁ pajānanti te ca khome bhikkhave samaṇā
vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā brāhmaṇesu
ca brāhmaṇasammatā te ca panāyasmanto sāmaññatthañca
brāhmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā
upasampajja viharantīti. Dasamaṁ.
Catutthavaggo catuttho.
Catutthassa vaggassa uddānaṁ
catasso pubbe acari 1 no cedaṁ 2 dukkhena ca
abhinandanañca uppādaṁ 3 tayo samaṇabrāhmaṇāti.
Dhātusaṁyuttaṁ dutiyaṁ samattaṁ.
--------
1 Ma. Yu. acariṁ. 2 ma nocedaṁ ca. Yu. yo no cedaṁ. 3 Ma. Yu. uppādo.
Anamataggasaṁyuttaṁ
------
paṭhamavaggo paṭhamo

[421] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho .pe. Etadavoca
anamataggoyaṁ bhikkhave saṁsāro pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṁ
sattānaṁ taṇhāsaññojanānaṁ sandhāvataṁ saṁsarataṁ.

[422] Seyyathāpi bhikkhave puriso yaṁ imasmiṁ jambūdīpe
tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṁ tacchetvā ekajjhaṁ saṁhareyya ekajjhaṁ saṁharitvā
caturaṅgulaṁ caturaṅgulaṁ ghaṭikaṁ karitvā nikkhipeyya ayaṁ me mātā
tassā me mātu ayaṁ mātāti. Apariyādinnā ca bhikkhave tassa
purisassa mātu mātaro assu atha imasmiṁ jambūdīpe tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṁ
parikkhayaṁ pariyādānaṁ gaccheyya taṁ kissa hetu
anamataggoyaṁ bhikkhave saṁsāro pubbā koṭi na paññāyati
avijjānīvaraṇānaṁ sattānaṁ taṇhāsaññojanānaṁ sandhāvataṁ saṁsarataṁ evaṁ
dīgharattaṁ kho 1 bhikkhave dukkhaṁ paccanubhūtaṁ tippaṁ paccanubhūtaṁ byasanaṁ
paccanubhūtaṁ kaṭasī 2 vaḍḍhitā. Yāvañcidaṁ bhikkhave alameva sabbasaṅkhāresu
nibbindituṁ alaṁ virajjituṁ alaṁ vimuccitunti. Paṭhamaṁ.

[423] Sāvatthiyaṁ viharati ... Tatra kho bhagavā ... Anamataggoyaṁ
1 Ma. Yu. vo. evamuparipi. 2 Po. Yu. kaṭasi.
Bhikkhave saṁsāro pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṁ
sattānaṁ taṇhāsaññojanānaṁ sandhāvataṁ saṁsarataṁ.

[424] Seyyathāpi bhikkhave puriso imaṁ mahāpaṭhaviṁ kolaṭṭhimattaṁ
kolaṭṭhimattaṁ guḷikaṁ 1 karitvā nikkhipeyya ayaṁ [2]- me pitā tassa
me pitu ayaṁ pitāti. Apariyādinnā ca bhikkhave tassa purisassa
pitu pitaro assu athāyaṁ mahāpaṭhavī parikkhayaṁ pariyādānaṁ gaccheyya
taṁ kissa hetu anamataggoyaṁ bhikkhave saṁsāro pubbā koṭi na
paññāyati avijjānīvaraṇānaṁ sattānaṁ taṇhāsaññojanānaṁ sandhāvataṁ
saṁsarataṁ evaṁ dīgharattaṁ kho bhikkhave dukkhaṁ paccanubhūtaṁ tippaṁ paccanubhūtaṁ
byasanaṁ paccanubhūtaṁ kaṭasī vaḍḍhitā. Yāvañcidaṁ bhikkhave alameva
sabbasaṅkhāresu nibbindituṁ alaṁ virajjituṁ alaṁ vimuccitunti. Dutiyaṁ.

[425] Sāvatthiyaṁ viharati ... Tatra kho bhagavā ... Anamataggoyaṁ
bhikkhave saṁsāro .pe. Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave katamaṁ nu kho
bahutaraṁ yaṁ vā vo iminā dīghena addhunā sandhāvataṁ saṁsarataṁ
amanāpasampayogā manāpavippayogā kandantānaṁ rodantānaṁ assu
pasandaṁ paggharitaṁ yaṁ vā catūsu mahāsamuddesu udakanti. Yathā
kho mayaṁ bhante bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāma etadeva bhante
bahutaraṁ yaṁ no iminā dīghena addhunā sandhāvataṁ saṁsarataṁ amanāpasampayogā
manāpavippayogā kandantānaṁ rodantānaṁ assu pasandaṁ
paggharitaṁ na tveva catūsu mahāsamuddesu udakanti.
1 Ma. Yu. mattikāguḷikaṁ. 2 Yu. kho.

[426] Sādhu sādhu bhikkhave sādhu kho me tumhe bhikkhave
evaṁ dhammaṁ desitaṁ ājānātha etadeva bhikkhave bahutaraṁ yaṁ vo
iminā dīghena addhunā sandhāvataṁ saṁsarataṁ amanāpasampayogā
manāpavippayogā kandantānaṁ rodantānaṁ assu pasandaṁ paggharitaṁ na
tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṁ. Dīgharattaṁ vo bhikkhave mātumaraṇaṁ
paccanubhūtaṁ tesaṁ vo mātumaraṇaṁ paccanubhontānaṁ amanāpasampayogā
manāpavippayogā kandantānaṁ rodantānaṁ assu pasandaṁ paggharitaṁ na
tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṁ. Dīgharattaṁ vo bhikkhave pitumaraṇaṁ
paccanubhūtaṁ ... Bhātumaraṇaṁ paccanubhūtaṁ ... Bhaginimaraṇaṁ paccanubhūtaṁ ...
Puttamaraṇaṁ paccanubhūtaṁ ... Dhītumaraṇaṁ paccanubhūtaṁ ... Ñātibyasanaṁ paccanubhūtaṁ ...
Bhogabyasanaṁ paccanubhūtaṁ ... Dīgharattaṁ vo bhikkhave rogabyasanaṁ
paccanubhūtaṁ tesaṁ vo rogabyasanaṁ paccanubhontānaṁ amanāpasampayogā
manāpavippayogā kandantānaṁ rodantānaṁ assu pasandaṁ paggharitaṁ na
tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṁ taṁ kissa hetu anamataggoyaṁ
bhikkhave saṁsāro .pe. Yāvañcidaṁ bhikkhave alameva sabbasaṅkhāresu
nibbindituṁ alaṁ virajjituṁ alaṁ vimuccitunti. Tatiyaṁ.

[427] Sāvatthiyaṁ viharati ... Tatra kho bhagavā ... Anamataggoyaṁ
bhikkhave saṁsāro .pe. Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave katamaṁ nu kho
bahutaraṁ yaṁ vā vo iminā dīghena addhunā sandhāvataṁ saṁsarataṁ mātu
thaññaṁ pītaṁ yaṁ vā catūsu mahāsamuddesu udakanti. Yathā kho
Mayaṁ bhante bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāma etadeva bhante
bahutaraṁ yaṁ no iminā dīghena addhunā sandhāvataṁ saṁsarataṁ mātu
thaññaṁ pītaṁ na tveva catūsu mahāsamuddesu udakanti.

[428] Sādhu sādhu bhikkhave sādhu kho me tumhe bhikkhave
evaṁ dhammaṁ desitaṁ ājānātha etadeva bhikkhave bahutaraṁ yaṁ vo
iminā dīghena addhunā sandhāvataṁ saṁsarataṁ mātu thaññaṁ pītaṁ na
tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṁ taṁ kissa hetu anamataggoyaṁ
bhikkhave saṁsāro .pe. Alaṁ vimuccitunti. Catutthaṁ.