[119] Bhagavā etadavoca katamāni ca 1 bhikkhave catucattāḷīsaṁ
ñāṇavatthūni jarāmaraṇe ñāṇaṁ jarāmaraṇasamudaye ñāṇaṁ jarāmaraṇanirodhe
ñāṇaṁ jarāmaraṇanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṁ jātiyā
ñāṇaṁ jātisamudaye ñāṇaṁ jātinirodhe ñāṇaṁ jātinirodhagāminiyā
paṭipadāya ñāṇaṁ bhave ñāṇaṁ bhavasamudaye ñāṇaṁ bhavanirodhe ñāṇaṁ
bhavanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṁ upādāne ñāṇaṁ upādānasamudaye
ñāṇaṁ upādānanirodhe ñāṇaṁ upādānanirodhagāminiyā
1 Ma. casaddo natthi.
Paṭipadāya ñāṇaṁ taṇhāya ñāṇaṁ taṇhāsamudaye ñāṇaṁ taṇhānirodhe
ñāṇaṁ taṇhānirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṁ vedanāya
ñāṇaṁ vedanāsamudaye ñāṇaṁ vedanānirodhe ñāṇaṁ vedanānirodhagāminiyā
paṭipadāya ñāṇaṁ phasse ñāṇaṁ ... Saḷāyatane ñāṇaṁ ...
Nāmarūpe ñāṇaṁ ... Viññāṇe ñāṇaṁ ... Saṅkhāresu ñāṇaṁ saṅkhārasamudaye
ñāṇaṁ saṅkhāranirodhe ñāṇaṁ saṅkhāranirodhagāminiyā paṭipadāya
ñāṇaṁ imāni vuccanti bhikkhave catucattāḷīsaṁ ñāṇavatthūni.

[120] Katamañca bhikkhave jarāmaraṇaṁ. Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ
tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā
āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko ayaṁ vuccati jarā. Yā
tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo
antaradhānaṁ maccu maraṇaṁ kālakiriyā khandhānaṁ bhedo kaḷevarassa
nikkhepo jīvitindriyassa upacchedo idaṁ vuccati maraṇaṁ. Iti ayañca
jarā idañca maraṇaṁ idaṁ vuccati bhikkhave jarāmaraṇaṁ.
Jātisamudayā jarāmaraṇasamudayo jātinirodhā jarāmaraṇanirodho ayameva
ariyo aṭṭhaṅgiko maggo jarāmaraṇanirodhagāminī paṭipadā seyyathīdaṁ
sammādiṭṭhi .pe. Sammāsamādhi.

[121] Yato kho bhikkhave ariyasāvako evaṁ jarāmaraṇaṁ pajānāti
evaṁ jarāmaraṇasamudayaṁ pajānāti evaṁ jarāmaraṇanirodhaṁ pajānāti
evaṁ jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti idamassa dhamme
Ñāṇaṁ. So iminā dhammena diṭṭhena viditena akālikena pattena
pariyogāḷhena atītānāgate nayaṁ neti. Ye kho keci atītamaddhānaṁ
samaṇā vā brāhmaṇā vā jarāmaraṇaṁ abbhaññaṁsu jarāmaraṇasamudayaṁ
abbhaññaṁsu jarāmaraṇanirodhaṁ abbhaññaṁsu jarāmaraṇanirodhagāminiṁ
paṭipadaṁ abbhaññaṁsu sabbe te evameva abbhaññaṁsu seyyathāpihaṁ
etarahi. Yepi hi keci anāgatamaddhānaṁ samaṇā vā brāhmaṇā vā
jarāmaraṇaṁ abhijānissanti jarāmaraṇasamudayaṁ abhijānissanti jarāmaraṇanirodhaṁ
abhijānissanti jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ abhijānissanti
sabbe te evameva abhijānissanti seyyathāpihaṁ etarahīti. Idamassa
anvaye ñāṇaṁ.

[122] Yato kho bhikkhave ariyasāvakassa imāni dve ñāṇāni
parisuddhāni honti pariyodātāni dhamme ñāṇañca anvaye ñāṇañca.
Ayaṁ vuccati bhikkhave ariyasāvako diṭṭhisampanno itipi dassanasampanno
itipi āgato imaṁ saddhammaṁ itipi passati imaṁ
saddhammaṁ itipi sekkhena ñāṇena samannāgato itipi sekkhāya
vijjāya samannāgato itipi dhammasotaṁ samāpanno itipi ariyo
nibbedhikapañño itipi amatadvāraṁ āhacca tiṭṭhati itipīti.

[123] Katamā ca bhikkhave jāti .pe. Katamo ca bhikkhave
bhavo ... Katamañca bhikkhave upādānaṁ ... Katamā ca bhikkhave taṇhā ...
Katamā ca bhikkhave vedanā ... Katamo ca bhikkhave phasso ... Katamañca
Bhikkhave saḷāyatanaṁ ... Katamañca bhikkhave nāmarūpaṁ ... Katamañca bhikkhave
viññāṇaṁ ... Katame ca bhikkhave saṅkhārā tayome bhikkhave saṅkhārā
kāyasaṅkhāro vacīsaṅkhāro cittasaṅkhāro ime vuccanti bhikkhave
saṅkhārā. Avijjāsamudayā saṅkhārasamudayo avijjānirodhā
saṅkhāranirodho ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saṅkhāranirodhagāminī
paṭipadā seyyathīdaṁ sammādiṭṭhi .pe. Sammāsamādhi.

[124] Yato kho bhikkhave ariyasāvako evaṁ saṅkhāre pajānāti
evaṁ saṅkhārasamudayaṁ pajānāti evaṁ saṅkhāranirodhaṁ pajānāti evaṁ
saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti idamassa dhamme ñāṇaṁ.
So iminā dhammena diṭṭhena viditena akālikena pattena
pariyogāḷhena atītānāgate nayaṁ neti. Ye kho keci
atītamaddhānaṁ samaṇā vā brāhmaṇā vā saṅkhāre abbhaññaṁsu
saṅkhārasamudayaṁ abbhaññaṁsu saṅkhāranirodhaṁ abbhaññaṁsu saṅkhāranirodhagāminiṁ
paṭipadaṁ abbhaññaṁsu sabbe te evameva abbhaññaṁsu seyyathāpihaṁ
etarahi. Yepi hi keci anāgatamaddhānaṁ samaṇā vā brāhmaṇā vā
saṅkhāre abhijānissanti saṅkhārasamudayaṁ abhijānissanti saṅkhāranirodhaṁ
abhijānissanti saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ abhijānissanti sabbe
te evameva abhijānissanti seyyathāpihaṁ etarahīti. Idamassa
anvaye ñāṇaṁ.

[125] Yato kho bhikkhave ariyasāvakassa imāni dve ñāṇāni
Parisuddhāni honti pariyodātāni dhamme ñāṇañca anvaye
ñāṇañca. Ayaṁ vuccati bhikkhave ariyasāvako diṭṭhisampanno
itipi dassanasampanno itipi āgato imaṁ saddhammaṁ itipi
passati imaṁ saddhammaṁ itipi sekkhena ñāṇena samannāgato
itipi sekkhāya vijjāya samannāgato itipi dhammasotaṁ samāpanno
itipi ariyo nibbedhikapañño itipi amatadvāraṁ āhacca tiṭṭhati
itipīti. Tatiyaṁ.

[126] Sāvatthiyaṁ viharati ... Sattasattari vo bhikkhave
ñāṇavatthūni desessāmi taṁ suṇātha sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti.
Evaṁ bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

[127] Bhagavā etadavoca katamāni ca 1 bhikkhave sattasattari
ñāṇavatthūni jātipaccayā jarāmaraṇanti ñāṇaṁ asati jātiyā
natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṁ atītampi addhānaṁ jātipaccayā
jarāmaraṇanti ñāṇaṁ asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṁ
anāgatampi addhānaṁ jātipaccayā jarāmaraṇanti ñāṇaṁ asati jātiyā
natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṁ yampissa taṁ dhammaṭṭhitiñāṇaṁ tampi
khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammanti ñāṇaṁ. Bhavapaccayā
jātīti ñāṇaṁ .pe. Upādānapaccayā bhavoti ñāṇaṁ ... Taṇhāpaccayā
upādānanti ñāṇaṁ ... Vedanāpaccayā taṇhāti ñāṇaṁ ...
Phassapaccayā vedanāti ñāṇaṁ ... Saḷāyatanapaccayā phassoti ñāṇaṁ ...
1 Ma. casaddo natthi.
Nāmarūpapaccayā saḷāyatananti ñāṇaṁ ... Viññāṇapaccayā nāmarūpanti
ñāṇaṁ ... Saṅkhārapaccayā viññāṇanti ñāṇaṁ ... Avijjāpaccayā
saṅkhārāti ñāṇaṁ asati avijjāya natthi saṅkhārāti ñāṇaṁ
atītampi addhānaṁ avijjāpaccayā saṅkhārāti ñāṇaṁ asati avijjāya
natthi saṅkhārāti ñāṇaṁ anāgatampi addhānaṁ avijjāpaccayā
saṅkhārāti ñāṇaṁ asati avijjāya natthi saṅkhārāti ñāṇaṁ
yampissa taṁ dhammaṭṭhitiñāṇaṁ tampi khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ
nirodhadhammanti ñāṇaṁ. Imāni vuccanti bhikkhave sattasattari
ñāṇavatthūnīti. Catutthaṁ.

[128] Sāvatthiyaṁ viharati ... Avijjāpaccayā bhikkhave saṅkhārā
saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ .pe. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa
samudayo hotiti.