[853] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā kajjaṅgalāyaṁ viharati
veḷuvane 1 . Atha kho uttaro māṇavo pārāsiriyantevāsī 2 yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ
kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi.

[854] Ekamantaṁ nisinnaṁ kho uttaraṁ māṇavaṁ pārāsiriyantevāsiṁ
bhagavā etadavoca deseti uttara pārāsiriyo brāhmaṇo sāvakānaṁ
indriyabhāvananti. Deseti bho gotama pārāsiriyo brāhmaṇo
sāvakānaṁ indriyabhāvananti. Yathākathaṁ [3]- uttara deseti pārāsiriyo
brāhmaṇo sāvakānaṁ indriyabhāvananti. Idha bho gotama cakkhunā
rūpaṁ na passati sotena saddaṁ na suṇātīti evaṁ kho bho gotama
deseti pārāsiriyo brāhmaṇo sāvakānaṁ indriyabhāvananti.
Evaṁ sante kho uttara andho bhāvitindriyo bhavissati badhiro
bhāvitindriyo bhavissati yathā pārāsiriyassa brāhmaṇassa vacanaṁ
andho hi uttara cakkhunā rūpaṁ na passati badhiro sotena saddaṁ
na suṇātīti. Evaṁ vutte uttaro māṇavo pārāsiriyantevāsī
tuṇhībhūto maṅkubhūto pattakkhandho adhomukho pajjhāyanto
appaṭibhāṇo nisīdi.

[855] Atha kho bhagavā uttaraṁ māṇavaṁ pārāsiriyantevāsiṁ
1 Ma. suveḷuvane Ma. mukheluvane. 2 Ma. pārāsivi .... 3 Ma. Yu.
etthantare panasaddo atthi.
Tuṇhībhūtaṁ maṅkubhūtaṁ pattakkhandhaṁ adhomukhaṁ pajjhāyantaṁ appaṭibhāṇaṁ
viditvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi aññathā kho ānanda
deseti pārāsiriyo brāhmaṇo ca sāvakānaṁ indriyabhāvanaṁ aññathā ca
pana 1 ariyassa vinaye anuttarā indriyabhāvanā hotīti. Etassa bhagavā
kālo etassa sugata kālo yaṁ bhagavā ariyassa vinaye anuttaraṁ
indriyabhāvanaṁ deseyya bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantīti.
Tenahānanda suṇāhi sādhukaṁ manasikarohi bhāsissāmīti. Evambhanteti
kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

[856] Bhagavā etadavoca kathañca ānanda ariyassa vinaye
anuttarā indriyabhāvanā hoti. Idhānanda bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ
disvā uppajjati manāpaṁ uppajjati amanāpaṁ uppajjati
manāpāmanāpaṁ. So evaṁ pajānāti uppannaṁ kho me idaṁ manāpaṁ
uppannaṁ amanāpaṁ uppannaṁ manāpāmanāpaṁ tañca kho saṅkhataṁ
oḷārikaṁ paṭicca samuppannaṁ etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ yadidaṁ
upekkhāti. Tassa taṁ uppannaṁ manāpaṁ uppannaṁ amanāpaṁ uppannaṁ
manāpāmanāpaṁ nirujjhati upekkhā saṇṭhāti. Seyyathāpi ānanda
cakkhumā puriso ummiletvā vā nimmileyya nimmiletvā vā
ummileyya evameva kho ānanda yassakassaci evaṁ sīghaṁ evaṁ
tuvaṭaṁ evaṁ appakasirena uppannaṁ manāpaṁ uppannaṁ amanāpaṁ uppannaṁ
manāpāmanāpaṁ nirujjhati upekkhā saṇṭhāti ayaṁ vuccatānanda
1 Po. Ma. ca panānanda.
Ariyassa vinaye anuttarā indriyabhāvanā cakkhuviññeyyesu rūpesu.

[857] Puna caparaṁ ānanda bhikkhuno sotena saddaṁ sutvā
upajjati manāpaṁ uppajjati amanāpaṁ uppajjati manāpāmanāpaṁ.
So evaṁ pajānāti uppannaṁ kho me idaṁ manāpaṁ uppannaṁ
amanāpaṁ uppannaṁ manāpāmanāpaṁ tañca kho saṅkhataṁ oḷārikaṁ
paṭicca samuppannaṁ etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ yadidaṁ upekkhāti.
Tassa taṁ uppannaṁ manāpaṁ uppannaṁ amanāpaṁ uppannaṁ manāpāmanāpaṁ
nirujjhati upekkhā saṇṭhāti. Seyyathāpi ānanda balavā
puriso appakasirena 1 accharikaṁ pahareyya evameva kho ānanda
yassakassaci evaṁ sīghaṁ evaṁ tuvaṭaṁ evaṁ appakasirena uppannaṁ
manāpaṁ uppannaṁ amanāpaṁ uppannaṁ manāpāmanāpaṁ nirujjhati upekkhā
saṇṭhāti ayaṁ vuccatānanda ariyassa vinaye anuttarā indriyabhāvanā
sotaviññeyyesu saddesu.

[858] Puna caparaṁ ānanda bhikkhuno ghānena gandhaṁ ghāyitvā
uppajjati manāpaṁ uppajjati amanāpaṁ uppajjati manāpāmanāpaṁ.
So evaṁ pajānāti uppannaṁ kho me idaṁ manāpaṁ uppannaṁ
amanāpaṁ uppannaṁ nanāpāmanāpaṁ tañca kho saṅkhataṁ oḷārikaṁ
paṭicca samuppannaṁ etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ yadidaṁ upekkhāti.
Tassa taṁ uppannaṁ manāpaṁ uppannaṁ amanāpaṁ uppannaṁ manāpāmanāpaṁ
nirujjhati upekkhā saṇṭhāti. Seyyathāpi ānanda īsakapoṇe 2
1 Ma. appakasireneva accharaṁ. 2 Ma. īsakaṁpoṇe.
Paduminipatte 1 udakaphusitāni pavattanti na saṇṭhanti evameva kho
ānanda yassakassaci evaṁ sīghaṁ evaṁ tuvaṭaṁ evaṁ appakasirena
uppannaṁ manāpaṁ uppannaṁ amanāpaṁ uppannaṁ manāpāmanāpaṁ nirujjhati
upekkhā saṇṭhāti ayaṁ vuccatānanda ariyassa vinaye anuttarā
indriyabhāvanā ghānaviññeyyesu gandhesu.

[859] Puna caparaṁ ānanda bhikkhuno jivhāya rasaṁ sāyitvā
uppajjati manāpaṁ uppajjati amanāpaṁ uppajjati manāpāmanāpaṁ.
So evaṁ pajānāti uppannaṁ kho me idaṁ manāpaṁ uppannaṁ amanāpaṁ
uppannaṁ manāpāmanāpaṁ tañca kho saṅkhataṁ oḷārikaṁ paṭicca
samuppannaṁ etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ yadidaṁ upekkhāti. Tassa
taṁ uppannaṁ manāpaṁ uppannaṁ amanāpaṁ uppannaṁ manāpāmanāpaṁ
nirujjhati upekkhā saṇṭhāti. Seyyathāpi ānanda balavā puriso
jivhagge kheḷapiṇḍaṁ saṁyūhitvā appakasirena vammeyya 2 evameva
kho ānanda yassakassaci evaṁ sīghaṁ evaṁ tuvaṭaṁ evaṁ appakasirena
uppannaṁ manāpaṁ uppannaṁ amanāpaṁ uppannaṁ manāpāmanāpaṁ nirujjhati
upekkhā saṇṭhāti ayaṁ vuccatānanda ariyassa vinaye anuttarā
indriyabhāvanā jivhāviññeyyesu rasesu.

[860] Puna caparaṁ ānanda bhikkhuno kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā
uppajjati manāpaṁ uppajjati amanāpaṁ uppajjati manāpāmanāpaṁ.
So evaṁ pajānāti uppannaṁ kho me idaṁ manāpaṁ uppannaṁ amanāpaṁ
1 Ma. padumapalāse. 2 Ma. Yu. vameyya.
Uppannaṁ manāpāmanāpaṁ tañca kho saṅkhataṁ oḷārikaṁ paṭicca
samuppannaṁ etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ yadidaṁ upekkhāti. Tassa taṁ
uppannaṁ manāpaṁ uppannaṁ amanāpaṁ uppannaṁ manāpāmanāpaṁ nirujjhati
upekkhā saṇṭhāti. Seyyathāpi ānanda balavā puriso sammiñjitaṁ
vā bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ vā bāhaṁ sammiñjeyya evameva
kho ānanda yassakassaci evaṁ sīghaṁ evaṁ tuvaṭaṁ evaṁ appakasirena
uppannaṁ manāpaṁ uppannaṁ amanāpaṁ uppannaṁ manāpāmanāpaṁ nirujjhati
upekkhā saṇṭhāti ayaṁ vuccatānanda ariyassa vinaye anuttarā
indriyabhāvanā kāyaviññeyyesu phoṭṭhabbesu.

[861] Puna caparaṁ ānanda bhikkhuno manasā dhammaṁ viññāya
uppajjati manāpaṁ uppajjati amanāpaṁ uppajjati manāpāmanāpaṁ.
So evaṁ pajānāti uppannaṁ kho me idaṁ manāpaṁ uppannaṁ amanāpaṁ
uppannaṁ manāpāmanāpaṁ tañca kho saṅkhataṁ oḷārikaṁ paṭicca
samuppannaṁ etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ yadidaṁ upekkhāti. Tassa
taṁ uppannaṁ manāpaṁ uppannaṁ amanāpaṁ uppannaṁ manāpāmanāpaṁ
nirujjhati upekkhā saṇṭhāti. Seyyathāpi ānanda balavā puriso
divasaṁ santatte ayokaṭāhe 1 dve vā tīṇi vā udakaphusitāni
nipāteyya dandho ānanda udakaphusitānaṁ nipāto atha kho taṁ
khippameva parikkhayaṁ pariyādānaṁ gaccheyya evameva kho ānanda
yassakassaci evaṁ sīghaṁ evaṁ tuvaṭaṁ evaṁ appakasirena uppannaṁ manāpaṁ
1 Yu. ayothāle..
Uppannaṁ amanāpaṁ uppannaṁ manāpāmanāpaṁ nirujjhati upekkhā
saṇṭhāti ayaṁ vuccatānanda ariyassa vinaye anuttarā indriyabhāvanā
manoviññeyyesu dhammesu. Evaṁ kho ānanda ariyassa
vinaye anuttarā indriyabhāvanā hoti.

[862] Kathañcānanda sekho hoti pāṭipado. Idhānanda
bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā uppajjati manāpaṁ uppajjati amanāpaṁ
uppajjati manāpāmanāpaṁ. So tena uppannena manāpena uppannena
amanāpena uppannena manāpāmanāpena aṭṭiyati harāyati jigucchati.
Sotena saddaṁ sutvā ... Ghānena gandhaṁ ghāyitvā ... Jivhāya rasaṁ
sāyitvā ... Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā ... Manasā dhammaṁ viññāya
uppajjati manāpaṁ uppajjati amanāpaṁ uppajjati manāpāmanāpaṁ.
So tena uppannena manāpena uppannena amanāpena uppannena
manāpāmanāpena aṭṭiyati harāyati jigucchati. Evaṁ 1 kho ānanda
sekho hoti pāṭipado.