[693] Yattha ṭhitaṁ maññassavā nappavattanti maññassave kho
pana nappavattamāne muni santoti vuccatīti iti kho panetaṁ vuttaṁ.
Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ. Asmīti bhikkhu maññitametaṁ nāhamasmīti 1
maññitametaṁ bhavissanti maññitametaṁ na bhavissanti maññitametaṁ
rūpī bhavissanti maññitametaṁ arūpī bhavissanti maññitametaṁ saññī
bhavissanti maññītametaṁ asaññī bhavissanti maññitametaṁ
nevasaññīnāsaññī bhavissanti maññitametaṁ. Maññitaṁ bhikkhu rogo
maññitaṁ gaṇḍo maññitaṁ sallaṁ. Sabbamaññitānaṁ tveva bhikkhu
samatikkamā muni santoti vuccati. Muni kho pana bhikkhu santo na
jāyati na jiyyati na miyyati na kuppati nappiheti. Tampissa 2 bhikkhu
natthi yena jāyetha ajāyamāno kiṁ jiyyissati ajiyyamāno kiṁ miyyissati
amiyyamāno kiṁ kuppissati akuppamāno kissa pihessati. Yattha ṭhitaṁ
maññassavā nappavattanti maññassave kho pana nappavattamāne
muni santoti vuccatīti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
Imaṁ kho me tvaṁ bhikkhu saṅkhittena chadhātuvibhaṅgaṁ dhārehīti.
1 Ma. Yu. ayamahasmīti. 2 Po. kiñcissa.

[694] Atha āyasmā pukkusāti satthā kira me anuppatto
sugato kira me anuppatto sammāsambuddho kira me anuppattoti
uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā bhagavato pādesu sirasā
nipatitvā bhagavantaṁ etadavoca accayo maṁ bhante accagamā
yathābālaṁ yathāmūḷhaṁ yathāakusalaṁ yohaṁ bhagavantaṁ āvusovādena
samudācaritabbaṁ amaññissaṁ tassa me bhante bhagavā accayaṁ accayato
paṭiggaṇhātu āyatiṁ saṁvarāyāti.

[695] Taggha tvaṁ bhikkhu accayo accagamā yathābālaṁ
yathāmūḷhaṁ yathāakusalaṁ yaṁ maṁ tvaṁ āvusovādena samudācaritabbaṁ
amaññittho 1 yato ca kho tvaṁ bhikkhu accayaṁ accayato disvā
yathādhammaṁ paṭikkarosi tante mayaṁ paṭiggaṇhāma vuḍḍhi hesā
bhikkhu ariyassa vinaye yo accayaṁ accayato disvā yathādhammaṁ
paṭikkaroti āyatiṁ saṁvaraṁ āpajjatīti. Labheyyāhaṁ bhante bhagavato
santike upasampadanti. Paripuṇṇaṁ pana te bhikkhu pattacīvaranti.
Na kho me bhante paripuṇṇaṁ pattacīvaranti. Na kho bhikkhu tathāgatā
aparipuṇṇapattacīvaraṁ upasampādentīti.

[696] Atha kho āyasmā pukkusāti bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā
anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā
pattacīvarapariyesanaṁ pakkāmi. Atha kho āyasmantaṁ pukkusātiṁ
pattacīvarapariyesanaṁ carantaṁ [2]- gāvī jīvitā voropesi. Atha kho
1 Po. Ma. amaññittha. 2 Ma. etthantare vibbhantāti dissati. Yu. bhantagāvī.
Sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā bhagavantaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū
bhagavantaṁ etadavocuṁ yo so bhante pukkusāti nāma kulaputto
bhagavatā saṅkhittena ovādena ovadito so kālakato tassa
kā gati ko abhisamparāyoti.

[697] Paṇḍito bhikkhave pukkusāti kulaputto paccapādi 1
dhammassānudhammaṁ na ca maṁ dhammādhikaraṇaṁ viheṭhesi pukkusāti
bhikkhave kulaputto pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ parikkhayā
opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokāti.
Idamavoca bhagavā attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti.
Dhātuvibhaṅgasuttaṁ niṭṭhitaṁ dasamaṁ.
----------
1 Po. saccavādī.
Saccavibhaṅgasuttaṁ

[698] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā bārāṇasiyaṁ viharati
isipatane migadāye. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi bhikkhavoti.
Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

[699] Bhagavā etadavoca tathāgatena bhikkhave arahatā
sammāsambuddhena bārāṇasiyaṁ isipatane migadāye anuttaraṁ dhammacakkaṁ
pavattitaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā
mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ yadidaṁ catunnaṁ
ariyasaccānaṁ ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā
vibhajanā uttānīkammaṁ katamesaṁ catunnaṁ dukkhassa ariyasaccassa
ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ
dukkhasamudayassa ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā
paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ dukkhanirodhassa ariyasaccassa
ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā
uttānīkammaṁ dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasaccassa ācikkhanā
desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ
tathāgatena bhikkhave arahatā sammāsambuddhena bārāṇasiyaṁ isipatane
migadāye anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā
brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā
Lokasmiṁ yadidaṁ imesaṁ catunnaṁ ariyasaccānaṁ ācikkhanā desanā
paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ. Sevatha
bhikkhave sārīputtamoggallāne bhajatha bhikkhave sārīputtamoggallāne
paṇḍitā bhikkhū anuggāhakā sabrahmacārīnaṁ. Seyyathāpi bhikkhave
janetā 1 evaṁ sārīputto. Seyyathāpi jātassa āpādetā
evaṁ moggallāno. Sārīputto bhikkhave sotāpattiphale vineti
moggallāno uttamatthe sārīputto bhikkhave pahoti cattāri
ariyasaccāni vitthārena ācikkhituṁ desetuṁ paññāpetuṁ paṭṭhapetuṁ
vivarituṁ vibhajituṁ uttānīkātunti. Idamavoca bhagavā idaṁ vatvāna
sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṁ pāvisi.

[700] Tatra kho āyasmā sārīputto acirapakkantassa bhagavato
bhikkhū āmantesi āvuso bhikkhavoti. Āvusoti kho te bhikkhū
āyasmato sārīputtassa paccasosuṁ. Āyasmā sārīputto
etadavoca tathāgatena āvuso arahatā sammāsambuddhena bārāṇasiyaṁ
isipatane migadāye anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ appaṭivattiyaṁ
samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā
vā kenaci vā lokasmiṁ yadidaṁ catunnaṁ ariyasaccānaṁ ācikkhanā
desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ
katamesaṁ catunnaṁ dukkhassa ariyasaccassa ācikkhanā desanā
paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ dukkhasamudayassa
1 Yu. janettī.
Ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā
vibhajanā uttānīkammaṁ dukkhanirodhassa ariyasaccassa ācikkhanā
desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ
dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasaccassa ācikkhanā desanā
paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ.

[701] Katamañcāvuso dukkhaṁ ariyasaccaṁ. Jātipi dukkhā jarāpi
dukkhā [1]- maraṇampi dukkhaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā
yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ saṅkhittena pañcupādānakkhandhā
dukkhā. Katamā cāvuso jāti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi
tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti nibbatti 2 abhinibbatti
khandhānaṁ pātubhāvo āyatanānaṁ paṭilābho ayaṁ vuccatāvuso jāti.
Katamā cāvuso jarā yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye
jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā āyuno saṁhāni
indriyānaṁ paripāko ayaṁ vuccatāvuso jarā. Katamañcāvuso
maraṇaṁ yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhā tamhā sattanikāyā cuti
cavanatā bhedo antaradhānaṁ maccu maraṇaṁ kālakiriyā khandhānaṁ bhedo
kaḷevarassa nikkhepo jīvitindriyassa upacchedo idaṁ vuccatāvuso
maraṇaṁ. Katamo cāvuso soko yo kho āvuso aññataraññatarena
byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa
soko socanā socitattaṁ antosoko antoparisoko ayaṁ
1 Po. etthantare byādhipi dukkhāti dissati. 2 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Vuccatāvuso soko. Katamo cāvuso paridevo yo kho āvuso
aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena
dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā
ādevitattaṁ paridevitattaṁ ayaṁ vuccatāvuso paridevo.
Katamañcāvuso dukkhaṁ yaṁ kho āvuso kāyikaṁ dukkhaṁ kāyikaṁ asātaṁ
kāyasamphassajaṁ dukkhaṁ asātaṁ vedayitaṁ idaṁ vuccatāvuso dukkhaṁ.
Katamañcāvuso domanassaṁ yaṁ kho āvuso cetasikaṁ dukkhaṁ cetasikaṁ
asātaṁ manosamphassajaṁ dukkhaṁ asātaṁ vedayitaṁ idaṁ vuccatāvuso
domanassaṁ. Katamo cāvuso upāyāso yo kho āvuso
aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena
dukkhadhammena phuṭṭhassa āyāso upāyāso āyāsitattaṁ upāyāsitattaṁ
ayaṁ vuccatāvuso upāyāso. Katamañcāvuso yampicchaṁ na
labhati tampi dukkhaṁ jātidhammānaṁ āvuso sattānaṁ evaṁ icchā
uppajjati aho vata mayaṁ na jātidhammā assāma na ca vata no
jāti āgaccheyyāti na kho panetaṁ icchāya pattabbaṁ idampi
yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ jarādhammānaṁ āvuso sattānaṁ ...
Byādhidhammānaṁ āvuso sattānaṁ ... Maraṇadhammānaṁ āvuso sattānaṁ ...
Sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammānaṁ āvuso sattānaṁ evaṁ icchā
uppajjati aho vata mayaṁ na sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā
assāma na ca vata no sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā
Āgaccheyyunti na kho panetaṁ icchāya pattabbaṁ idampi yampicchaṁ
na labhati tampi dukkhaṁ. Katame cāvuso saṅkhittena pañcupādānakkhandhā
dukkhā seyyathīdaṁ rūpūpādānakkhandho vedanūpādānakkhandho
saññūpādānakkhandho saṅkhārūpādānakkhandho viññāṇūpādānakkhandho
ime vuccantāvuso saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā. Idaṁ
vuccatāvuso dukkhaṁ ariyasaccaṁ.

[702] Katamañcāvuso dukkhasamudayo 1 ariyasaccaṁ. Yāyaṁ taṇhā
ponobbhavikā nandirāgasahagatā tatratatrābhinandinī seyyathīdaṁ kāmataṇhā
bhavataṇhā vibhavataṇhā idaṁ vuccatāvuso dukkhasamudayo 2 ariyasaccaṁ.