[673] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā magadhesu cārikañcaramāno
yena rājagahaṁ tadavasari yena bhaggavo kumbhakāro tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhaggavaṁ kumbhakāraṁ etadavoca sace te bhaggava agaru
viharāma nivesane 1 ekarattinti. Na kho me bhante garu atthi
cettha pabbajito paṭhamaṁ vāsūpagato hoti sace so anujānāti
viharatha bhante yathāsukhanti.

[674] Tena kho pana samayena pukkusāti nāma kulaputto
bhagavantaṁ uddissa saddhāya agārasmā anagāriyaṁ pabbajito. So
tasmiṁ kumbhakāranivesane 2 paṭhamaṁ vāsūpagato hoti. Atha kho bhagavā
yenāyasmā pukkusāti tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ
pukkusātiṁ etadavoca sace te bhikkhu agaru viharāma nivesane
ekarattinti. Ūrundaṁ āvuso kumbhakāranivesanaṁ viharatāyasmā
yathāsukhanti.

[675] Atha kho bhagavā kumbhakāranivesanaṁ pavisitvā ekamantaṁ
tiṇasantharakaṁ paññāpetvā nisīdi pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ
paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā. Atha kho bhagavā bahudeva
rattiṁ nisajjāya vītināmesi. Āyasmāpi kho pukkusāti bahudeva
1 Sī. Yu. viharāmāvesane. 2 Sī. Yu. kumbhakārāvesane.
Rattiṁ nisajjāya vītināmesi. Atha kho bhagavato etadahosi pāsādikaṁ
nu kho ayaṁ kulaputto iriyati yannūnāhaṁ puccheyyanti. Atha kho
bhagavā āyasmantaṁ pukkusātiṁ etadavoca kaṁsi tvaṁ bhikkhu uddissa
pabbajito ko vā te satthā kassa vā tvaṁ dhammaṁ rocesīti.

[676] Atthāvuso samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā
pabbajito taṁ kho pana bhavantaṁ 1 gotamaṁ evaṁkalyāṇo kittisaddo
abbhuggato itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno
sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā
devamanussānaṁ buddho bhagavāti tāhaṁ bhagavantaṁ uddissa pabbajito so
ca me bhagavā satthā tassāhaṁ bhagavato dhammaṁ rocemīti. Kahaṁ
pana bhikkhu etarahi so bhagavā viharati arahaṁ sammāsambuddhoti.
Atthāvuso uttaresu janapadesu sāvatthī nāma nagaraṁ tattha so
bhagavā etarahi viharati arahaṁ sammāsambuddhoti. Diṭṭhapubbo pana
te bhikkhu so bhagavā disvā ca pana jāneyyāsīti. Na kho me
āvuso diṭṭhapubbo so bhagavā disvāhaṁ 2 na jāneyyanti.

[677] Atha kho bhagavato etadahosi mamaṁ 3 khvāyaṁ kulaputto
uddissa pabbajito yannūnassāhaṁ dhammaṁ deseyyanti. Atha kho
bhagavā āyasmantaṁ pukkusātiṁ āmantesi dhammaṁ vo 4 bhikkhu desissāmi
taṁ suṇāhi sādhukaṁ manasikarohi bhāsissāmīti. Evamāvusoti kho
āyasmā pukkusāti bhagavato paccassosi.
1 Ma. Yu. bhagavantaṁ. 2 Po. Ma. Yu. disvā cāhaṁ. 3 Ma. mamañca khvāyaṁ.
4 Po. Ma. Yu. te.

[678] Bhagavā etadavoca chadhāturo ayaṁ bhikkhu puriso
chaphassāyatano aṭṭhārasamanopavicāro caturādhiṭṭhāno yattha ṭhitaṁ
maññassavā nappavattanti maññassave kho pana nappavattamāne
muni santoti vuccati paññaṁ nappamajjeyya saccamanurakkheyya cāgamanubrūheyya
santimeva so sikkheyya ayamuddeso chadhātuvibhaṅgassa.

[679] Chadhāturo ayaṁ bhikkhu purisoti iti kho panetaṁ vuttaṁ.
Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ. Chayimā bhikkhu dhātuyo paṭhavīdhātu āpodhātu
tejodhātu vāyodhātu ākāsadhātu viññāṇadhātu. Chadhāturo ayaṁ
bhikkhu purisoti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.

[680] Chaphassāyatano ayaṁ bhikkhu purisoti iti kho panetaṁ
vuttaṁ. Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ. Cakkhu phassāyatanaṁ 1 sotaṁ
phassāyatanaṁ ghānaṁ phassāyatanaṁ jivhā phassāyatanaṁ kāyo phassāyatanaṁ mano
phassāyatanaṁ. Chaphassāyatano ayaṁ bhikkhu purisoti iti yantaṁ vuttaṁ
idametaṁ paṭicca vuttaṁ.

[681] Aṭṭhārasamanopavicāro ayaṁ bhikkhu purisoti iti kho panetaṁ
vuttaṁ. Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ. Cakkhunā rūpaṁ disvā somanassaṭṭhānīyaṁ
rūpaṁ upavicarati domanassaṭṭhānīyaṁ rūpaṁ upavicarati upekkhaṭṭhānīyaṁ rūpaṁ
upavicarati sotena saddaṁ sutvā ... Ghānena gandhaṁ ghāyitvā ...
Jivhāya rasaṁ sāyitvā ... Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā ... Manasā dhammaṁ
viññāya somanassaṭṭhānīyaṁ dhammaṁ upavicarati domanassaṭṭhānīyaṁ dhammaṁ
1 Ma. Yu. samphassāyatanaṁ. sabbattha īdisameva.
Upavicarati upekkhaṭṭhānīyaṁ dhammaṁ upavicarati iti cha somanassūpavicārā
cha domanassūpavicārā cha upekkhūpavicārā. Aṭṭhārasamanopavicāro
ayaṁ bhikkhu purisoti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.

[682] Caturādhiṭṭhāno ayaṁ bhikkhu purisoti iti kho panetaṁ
vuttaṁ. Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ. Paññādhiṭṭhāno saccādhiṭṭhāno
cāgādhiṭṭhāno upasamādhiṭṭhāno. Caturādhiṭṭhāno ayaṁ bhikkhu purisoti
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.