[643] Āyasmā mahākaccāno etadavoca yaṁ kho no āvuso
1 Po. Ma. Yu. vo.
Bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā
uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho tathā tathā bhikkhave bhikkhu upaparikkheyya
yathā yathāssa upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ
avisaṭaṁ ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya na paritasseyya bahiddhā
bhikkhave viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṁ asaṇṭhite
anupādāya aparitassato āyatiṁ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo
na hotīti imassa kho ahaṁ āvuso bhagavatā saṅkhittena uddesassa
uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa evaṁ vitthārena atthaṁ
ājānāmi.

[644] Kathañcāvuso bahiddhā viññāṇaṁ vikkhittaṁ visaṭanti
vuccati. Idhāvuso bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā rūpanimittānusāri
viññāṇaṁ hoti rūpanimittassādagadhitaṁ rūpanimittassādavinibandhaṁ
rūpanimittassādasaññojanasaṁyuttaṁ bahiddhā viññāṇaṁ vikkhittaṁ visaṭanti
vuccati. Sotena saddaṁ sutvā ... Ghānena gandhaṁ ghāyitvā ...
Jivhāya rasaṁ sāyitvā ... Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā ... Manasā dhammaṁ
viññāya dhammanimittānusāri viññāṇaṁ hoti dhammanimittassādagadhitaṁ
dhammanimittassādavinibandhaṁ dhammanimittassādasaññojanasaṁyuttaṁ bahiddhā
viññāṇaṁ vikkhittaṁ visaṭanti vuccati. Evaṁ kho āvuso bahiddhā
viññāṇaṁ vikkhittaṁ visaṭanti vuccati.

[645] Kathañcāvuso bahiddhā viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭanti
Vuccati. Idhāvuso bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā na rūpanimittānusāri
viññāṇaṁ hoti na rūpanimittassādagadhitaṁ na rūpanimittassādavinibandhaṁ
na rūpanimittassādasaññojanasaṁyuttaṁ bahiddhā viññāṇaṁ avikkhittaṁ
avisaṭanti vuccati. Sotena saddaṁ sutvā ... Ghānena gandhaṁ
ghāyitvā ... Jivhāya rasaṁ sāyitvā ... Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā ...
Manasā dhammaṁ viññāya na dhammanimittānusāri viññāṇaṁ hoti na dhamma-
nimittassādagadhitaṁ na dhammanimittassādavinibandhaṁ na dhammanimittassāda-
saññojanasaṁyuttaṁ bahiddhā viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭanti vuccati.
Evaṁ kho āvuso bahiddhā viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭanti vuccati.

[646] Kathañcāvuso ajjhattaṁ cittaṁ saṇṭhitanti vuccati.
Idhāvuso bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ
savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Tassa
vivekajapītisukhānusāri viññāṇaṁ hoti vivekajapītisukhassādagadhitaṁ
vivekajapītisukhassādavinibandhaṁ vivekajapītisukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ
cittaṁ saṇṭhitanti vuccati. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu vitakkavicārānaṁ
vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ
samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Tassa samādhijapītisukhānusāri
viññāṇaṁ hoti samādhijapītisukhassādagadhitaṁ samādhijapītisukhassādavinibandhaṁ
samādhijapītisukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ
cittaṁ saṇṭhitanti vuccati. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu pītiyā ca virāgā
Upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti
yantaṁ ariyā ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati. Tassa upekkhānusāri viññāṇaṁ hoti upekkhāsukhassādagadhitaṁ
upekkhāsukhassādavinibandhaṁ upekkhāsukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ
ajjhattaṁ cittaṁ saṇṭhitanti vuccati. Puna caparaṁ āvuso
bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ
atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ
jhānaṁ upasampajja viharati. Tassa adukkhamasukhānusāri viññāṇaṁ hoti
adukkhamasukhassādagadhitaṁ adukkhamasukhassādavinibandhaṁ adukkhamasukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ
ajjhattaṁ cittaṁ saṇṭhitanti vuccati. Evaṁ kho
āvuso ajjhattaṁ cittaṁ saṇṭhitanti vuccati.

[647] Kathañcāvuso ajjhattaṁ cittaṁ asaṇṭhitanti vuccati.
Idhāvuso bhikkhu vivicceva kāmehi .pe. Paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja
viharati. Tassa na vivekajapītisukhānusāri viññāṇaṁ hoti na
vivekajapītisukhassādagadhitaṁ na vivekajapitisukhassādavinibandhaṁ na
vivekajapītisukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ cittaṁ asaṇṭhitanti vuccati.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā .pe. Dutiyaṁ
jhānaṁ upasampajja viharati. Tassa na samādhijapītisukhānusāri viññāṇaṁ
hoti na samādhijapītisukhassādagadhitaṁ na samādhijapītisukhassādavinibandhaṁ na
samādhijapītisukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ cittaṁ asaṇṭhitanti
Vuccati. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu pītiyā ca virāgā .pe.
Tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Tassa na upekkhānusāri
viññāṇaṁ hoti na upekkhāsukhassādagadhitaṁ na upekkhāsukhassādavinibandhaṁ
na upekkhāsukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ cittaṁ
asaṇṭhitanti vuccati. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu sukhassa ca pahānā
.pe. Catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Tassa na adukkhamasukhānusāri
viññāṇaṁ hoti na adukkhamasukhassādagadhitaṁ na adukkhamasukhassādavinibandhaṁ
na adukkhamasukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ
cittaṁ asaṇṭhitanti vuccati. Evaṁ kho āvuso ajjhattaṁ cittaṁ
asaṇṭhitanti vuccati.

[648] Kathañcāvuso anupādā paritassanā hoti. Idhāvuso
assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido
ariyadhamme avinīto sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido
sappurisadhamme avinīto rūpaṁ attato samanupassati rūpavantaṁ vā
attānaṁ attani vā rūpaṁ rūpasmiṁ vā attānaṁ. Tassa taṁ rūpaṁ
vipariṇāmati aññathā hoti. Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā
rūpavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṁ hoti. Tassa rūpavipariṇāmānuparivattajā
paritassanā dhammasamuppādā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhanti.
Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca
anupādāya ca paritassati. Vedanaṁ ... Saññaṁ ... Saṅkhāre ...
Viññāṇaṁ attato samanupassati viññāṇavantaṁ vā attānaṁ attani
vā viññāṇaṁ viññāṇasmiṁ vā attānaṁ. Tassa taṁ viññāṇaṁ
vipariṇāmati aññathā hoti. Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā
viññāṇavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṁ hoti. Tassa
viññāṇavipariṇāmānuparivattajā paritassanā dhammasamuppādā cittaṁ
pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti
vighātavā ca apekkhavā ca anupādāya ca paritassati. Evaṁ kho
āvuso anupādā paritassanā hoti.

[649] Kathañcāvuso anupādā aparitassanā hoti. Idhāvuso
sutavā ariyasāvako ariyānaṁ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme
suvinīto sappurisānaṁ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme
suvinīto na rūpaṁ attato samanupassati na rūpavantaṁ vā attānaṁ
na attani vā rūpaṁ na rūpasmiṁ vā attānaṁ. Tassa taṁ rūpaṁ
vipariṇāmati aññathā hoti. Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā na
rūpavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṁ hoti. Tassa na rūpavipariṇāmānuparivattajā
paritassanā dhammasamuppādā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhanti.
Cetaso apariyādānā na ceva uttāsavā hoti na ca vighātavā
na ca apekkhavā anupādāya ca na paritassati. Na vedanaṁ ... Na
saññaṁ ... Na saṅkhāre ... Na viññāṇaṁ attato samanupassati na
viññāṇavantaṁ vā attānaṁ na attani vā viññāṇaṁ na viññāṇasmiṁ
Vā attānaṁ. Tassa taṁ viññāṇaṁ vipariṇāmati aññathā
hoti. Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā na viññāṇavipariṇāmānuparivatti
viññāṇaṁ hoti. Tassa na viññāṇavipariṇāmānuparivattajā
paritassanā dhammasamuppādā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhanti.
Cetaso apariyādānā 1 na ceva uttāsavā hoti na ca vighātavā
na ca apekkhavā anupādāya ca na paritassati. Evaṁ kho āvuso
anupādā aparitassanā hoti.

[650] Yaṁ kho no āvuso bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā
vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho tathā
tathā bhikkhave bhikkhu upaparikkheyya yathā yathāssa upaparikkhato bahiddhā
cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭaṁ ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya
na paritasseyya bahiddhā bhikkhave viññāṇe avikkhitte avisaṭe
sati ajjhattaṁ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṁ
jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotīti imassa kho ahaṁ āvuso
bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ
avibhattassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmi ākaṅkhamānā ca pana
tumhe āyasmanto bhagavantaṁyeva upasaṅkamitvā etamatthaṁ
paṭipuccheyyātha yathā no 2 bhagavā byākaroti tathā naṁ dhāreyyāthāti.

[651] Atha kho te bhikkhū āyasmato mahākaccānassa bhāsitaṁ
abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu
1 Ma. Yu. pariyādānā. 2 Po. Ma. Yu. vo..
Upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ
nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ yaṁ kho no bhante
bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā
uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho tathā tathā bhikkhave bhikkhu
upaparikkheyya yathā yathāssa upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ
avikkhittaṁ avisaṭaṁ ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya na paritasseyya
bahiddhā bhikkhave viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṁ
asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṁ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo
na hotīti tesanno bhante amhākaṁ acirapakkantassa
bhagavato etadahosi idaṁ kho no āvuso bhagavā saṅkhittena
uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ
paviṭṭho tathā tathā bhikkhave bhikkhu upaparikkheyya yathā yathāssa
upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭaṁ ajjhattaṁ
asaṇṭhitaṁ anupādāya na paritasseyya bahiddhā bhikkhave viññāṇe
avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṁ asaṇṭhite anupādāya aparitassato
āyatiṁ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotīti ko nu kho
imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ
avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyāti tesanno bhante amhākaṁ
etadahosi ayaṁ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṁvaṇṇito
sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ pahoti cāyasmā
Mahākaccāno imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa
vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ yannūna
mayaṁ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma upasaṅkamitvā
āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etamatthaṁ paṭipuccheyyāmāti atha kho mayaṁ
bhante yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamimha upasaṅkamitvā
āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etamatthaṁ paṭipucchimha tesanno āyasmatā
mahākaccānena imehi ākārehi imehi padehi imehi byañjanehi
attho vibhattoti.

[652] Paṇḍito bhikkhave mahākaccāno mahāpañño bhikkhave
mahākaccāno mañcepi tumhe bhikkhave etamatthaṁ paṭipuccheyyātha
ahampi evamevaṁ byākareyyaṁ yathātaṁ mahākaccānena byākataṁ
eso ceva tassa attho evañca naṁ dhāreyyāthāti.
Idamavoca bhagavā attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti.
Uddesavibhaṅgasuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.
---------
Araṇavibhaṅgasuttaṁ