[313] Seyyathāpi bhikkhave udakamaṇiko pūro udakassa samatittiko
kākapeyyo ādhāre ṭhapito. Atha puriso āgaccheyya udakabhāraṁ
ādāya. Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave api nu so puriso labhetha
udakassa nikkhepananti. No hetaṁ bhante. Evameva kho bhikkhave
yassakassaci kāyagatā sati bhāvitā bahulīkatā na tassa labhati
māro otāraṁ na tassa labhati māro ārammaṇaṁ.

[314] Yassakassaci bhikkhave kāyagatā sati bhāvitā bahulīkatā
so yassa yassa abhiññāsacchikaraṇīyassa dhammassa cittaṁ abhininnāmeti
abhiññāsacchikiriyāya tatra tatreva sakkhibyataṁ 1 pāpuṇāti
sati satiāyatane. Seyyathāpi bhikkhave udakamaṇiko pūro udakassa
1 Po. sakkhitabbataṁ. Ma. sakkhibhabbataṁ.
Samatittiko kākapeyyo ādhāre ṭhapito. Tamenaṁ balavā puriso
yato yato āpajjeyya 1 āgaccheyya udakanti. Evaṁ bhante.
Evameva kho bhikkhave yassakassaci kāyagatā sati bhāvitā bahulīkatā
so yassa yassa abhiññāsacchikaraṇīyassa dhammassa cittaṁ
abhininnāmeti abhiññāsacchikiriyāya tatra tatreva sakkhibyataṁ
pāpuṇāti sati satiāyatane.

[315] Seyyathāpi bhikkhave same bhūmibhāge caturassā pokkharaṇī [2]-
āḷibaddhā pūrā udakassa samatittikā kākapeyyā. Tamenaṁ balavā
puriso yato yato āḷiṁ paccheyya 3 āgaccheyya udakanti. Evaṁ
bhante. Evameva kho bhikkhave yassakassaci kāyagatā sati bhāvitā
bahulīkatā so yassa yassa abhiññāsacchikaraṇīyassa dhammassa
cittaṁ abhininnāmeti abhiññāsacchikiriyāya tatra tatreva sakkhibyataṁ
pāpuṇāti sati satiāyatane.

[316] Seyyathāpi bhikkhave subhūmiyaṁ cātummahāpathe ājaññaratho
yutto assa ṭhito ubhantarapaṭodo 4 . Tamenaṁ dakkho yoggācariyo
assadammasārathi abhirūhitvā vāmena hatthena rasmiyo gahetvā
dakkhiṇena hatkena paṭodaṁ gahetvā yadicchakaṁ 5 yadicchakaṁ sāreyya 6
evameva kho bhikkhave yassakassaci kāyagatā sati bhāvitā bahulīkatā
so yassa yassa abhiññāsacchikaraṇīyassa dhammassa cittaṁ abhininnāmeti
1 Po. ālimpaccheyya. Ma. āviñcheyya. Yu. āvajjeyya. 2 Ma. etthantare
assāti dissati. 3 Sī. muñceyya. 4 Sī. odhastapaṭodo.
5 Po. Ma. yenicchakaṁ. 6 Po. sāreyyāti. Ma. lāreyyāpi paccāsāreyyāpi.
Abhiññāsacchikiriyāya tatra tatreva sakkhibyataṁ pāpuṇāti sati
satiāyatane.

[317] Kāyagatāya bhikkhave satiyā āsevitāya bhāvitāya bahulīkatāya
yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya
ime dasānisaṁsā pāṭikaṅkhā [1]- aratiratisaho hoti na ca taṁ arati
sahati uppannaṁ aratiṁ abhibhuyya viharati. Bhayabheravasaho hoti na
ca taṁ bhayabheravaṁ sahati uppannaṁ bhayabheravaṁ abhibhuyya viharati.
Khamo hoti sītassa uṇhassa jighacchāya pipāsāya ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassānaṁ
duruttānaṁ durāgatānaṁ vacanapathānaṁ uppannānaṁ
sārīrikānaṁ vedanānaṁ dukkhānaṁ tippānaṁ kharānaṁ kaṭukānaṁ asātānaṁ
amanāpānaṁ pāṇaharānaṁ adhivāsikajātiko hoti. Catunnaṁ jhānānaṁ
ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī hoti
akasiralābhī hoti. So anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti ekopi
hutvā bahudhā hoti bahudhāpi hutvā eko hoti āvibhāvaṁ
.pe. Yāva brahmalokāpi kāyena [2]- saṁvatteti. Dibbāya
sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti dibbe
ca mānuse ca ye dūre santike. Parasattānaṁ parapuggalānaṁ cetasā
ceto paricca pajānāti sarāgaṁ vā cittaṁ sarāgaṁ cittanti
pajānāti vītarāgaṁ vā cittaṁ .p. Sadosaṁ vā cittaṁ ... Vītadosaṁ
vā cittaṁ ... Samohaṁ vā cittaṁ ... Vītamohaṁ vā cittaṁ ... Saṅkhittaṁ
1 Yu. etthantare katame dasāti dissanti. 2 Ma. vasaṁ vatteti.
Vā cittaṁ ... Vikkhittaṁ vā cittaṁ ... Mahaggataṁ vā cittaṁ ... Amahaggataṁ
vā cittaṁ ... Sauttaraṁ vā cittaṁ ... Anuttaraṁ vā cittaṁ ... Samāhitaṁ
vā cittaṁ ... Asamāhitaṁ vā cittaṁ ... Vimuttaṁ vā cittaṁ ... Avimuttaṁ
vā cittaṁ avimuttaṁ cittanti pajānāti. So anekavihitaṁ
pubbenivāsaṁ anussarati seyyathīdaṁ ekampi jātiṁ dvepi jātiyo
.pe. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
Dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne
upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate
.pe. Yathākammūpage satte pajānāti. Āsavānaṁ khayā anāsavaṁ
cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā
upasampajja viharatīti. Kāyagatāya bhikkhave satiyā āsevitāya
bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya
susamāraddhāya ime dasānisaṁsā pāṭikaṅkhāti.
Idamavoca bhagavā attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ
abhinandunti.
Kāyagatāsatisuttaṁ niṭṭhitaṁ navamaṁ.
----------
Saṅkhārūpapattisuttaṁ

[318] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū
āmantesi bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
Bhagavā etadavoca saṅkhārūpapattiṁ vo bhikkhave desissāmi 1 taṁ suṇātha
sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti. Evaṁ bhanteti kho te bhikkhū
bhagavato paccassosuṁ.

[319] Bhagavā etadavoca idha bhikkhave bhikkhu saddhāya
samannāgato hoti sīlena samannāgato hoti sutena samannāgato hoti
cāgena samannāgato hoti paññāya samannāgato hoti. Tassa
evaṁ hoti aho vatāhaṁ kāyassa bhedā parammaraṇā khattiyamahāsālānaṁ
vā 2 sahabyataṁ upapajjeyyanti. So taṁ cittaṁ padahati 3 taṁ
cittaṁ adhiṭṭhāti taṁ cittaṁ bhāveti. Tassa te saṅkhārā ca vihārā
ca evaṁ bhāvitā evaṁ bahulīkatā tatrūpapattiyā saṁvattanti. Ayaṁ
bhikkhave maggo ayaṁ paṭipadā tatrūpapattiyā saṁvattati.

[320] Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu saddhāya samannāgato hoti
sīlena samannāgato hoti sutena samannāgato hoti cāgena
samannāgato hoti paññāya samannāgato hoti. Tassa evaṁ hoti
aho vatāhaṁ kāyassa bhedā parammaraṇā brāhmaṇamahāsālānaṁ vā 4 ...
1 Po. Ma. desessāmi. 2 Ma. Yu. vāsaddo natthi. 3 Po. Ma. Yu. dahati.
4 Ma. vāsaddo natthi.
Gahapatimahāsālānaṁ vā 1 sahabyataṁ upapajjeyyanti. So taṁ cittaṁ
padahati taṁ cittaṁ adhiṭṭhāti taṁ cittaṁ bhāveti. Tassa te
saṅkhārā ca vihārā ca evaṁ bhāvitā evaṁ bahulīkatā
tatrūpapattiyā saṁvattanti. Ayaṁ bhikkhave maggo ayaṁ paṭipadā
tatrūpapattiyā saṁvattati.

[321] Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu saddhāya samannāgato hoti
sīlena samannāgato hoti sutena samannāgato hoti cāgena
samannāgato hoti paññāya samannāgato hoti. Tassa sutaṁ hoti
cātummahārājikā devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulāti. Tassa
evaṁ hoti aho vatāhaṁ kāyassa bhedā parammaraṇā cātummahārājikānaṁ
devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyyanti so taṁ cittaṁ padahati taṁ cittaṁ
adhiṭṭhāti taṁ cittaṁ bhāveti. Tassa te saṅkhārā ca vihārā ca
evaṁ bhāvitā evaṁ bahulīkatā tatrūpapattiyā saṁvattanti. Ayaṁ bhikkhave
maggo ayaṁ paṭipadā tatrūpapattiyā saṁvattati. Puna caparaṁ bhikkhave
bhikkhu saddhāya samannāgato hoti sīlena samannāgato hoti sutena
samannāgato hoti cāgena samannāgato hoti paññāya samannāgato
hoti tassa sutaṁ hoti tāvatiṁsā devā .pe. Yāmā devā ...
Tusitā devā ... Nimmānaratī devā ... Paranimmitavasavattī devā
dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulāti. Tassa evaṁ hoti aho
vatāhaṁ kāyassa bhedā parammaraṇā paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ sahabyataṁ
1 Ma. vāsaddo natthi.
Upapajjeyyanti. So taṁ cittaṁ padahati taṁ cittaṁ adhiṭṭhāti taṁ
cittaṁ bhāveti. Tassa te saṅkhārā ca vihārā ca evaṁ bhāvitā
evaṁ bahulīkatā tatrūpapattiyā saṁvattanti. Ayaṁ bhikkhave maggo
ayaṁ paṭipadā tatrūpapattiyā saṁvattati.

[322] Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu saddhāya samannāgato hoti
sīlena samannāgato hoti sutena samannāgato hoti cāgena samannāgato
hoti paññāya samannāgato hoti. Tassa sutaṁ hoti sahasso
brahmā dīghāyuko vaṇṇavā sukhabahuloti. Sahasso bhikkhave brahmā
sahassīlokadhātuṁ pharitvā adhimuccitvā viharati. Yepi tattha sattā
uppannā 1 tepi pharitvā adhimuccitvā viharati. Seyyathāpi bhikkhave
cakkhumā puriso ekaṁ āmaṇḍaṁ hatthe karitvā paccavekkheyya
evameva kho bhikkhave sahasso brahmā sahassīlokadhātuṁ pharitvā
adhimuccitvā viharati. Yepi tattha sattā uppannā tepi pharitvā
adhimuccitvā viharati. Tassa evaṁ hoti aho vatāhaṁ kāyassa
bhedā parammaraṇā sahassabrahmuno sahabyataṁ upapajjeyyanti.
So taṁ cittaṁ padahati taṁ cittaṁ adhiṭṭhāti taṁ cittaṁ bhāveti.
Tassa te saṅkhārā ca vihārā ca evaṁ bhāvitā evaṁ bahulīkatā
tatrūpapattiyā saṁvattanti. Ayaṁ bhikkhave maggo ayaṁ paṭipadā
tatrūpapattiyā saṁvattati.
1 Po. Ma. Yu. upapannā.