[183] Idhudāyi bhikkhu vivicceva kāmehi .pe. Paṭhamaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati vitakkavicārānaṁ vūpasamā .pe. Dutiyaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati pītiyā ca virāgā .pe. Tatiyaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati sukhassa ca pahānā .pe. Catutthaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati idaṁ vuccati nekkhammasukhaṁ vivekasukhaṁ upasamasukhaṁ
sambodhisukhaṁ 1 āsevitabbaṁ bhāvetabbaṁ bahulīkātabbaṁ na bhāyitabbaṁ
etassa sukhassāti vadāmi.

[184] Idhudāyi bhikkhu vivicceva kāmehi .pe. Paṭhamaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati. Idaṁ kho ahaṁ udāyi iñjitasmiṁ vadāmi
kiñca tattha iñjitasmiṁ yedeva 2 tattha vitakkavicārā aniruddhā
honti idaṁ tattha iñjitasmiṁ. Idhudāyi bhikkhu vitakkavicārānaṁ
vūpasamā .pe. Dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Idampi kho
ahaṁ udāyi iñjitasmiṁ vadāmi kiñca tattha iñjitasmiṁ yadeva
tattha pītisukhaṁ aniruddhaṁ hoti idaṁ tattha iñjitasmiṁ. Idhudāyi
bhikkhu pītiyā ca virāgā .pe. Tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
Idampi kho ahaṁ udāyi iñjitasmiṁ vadāmi kiñca tattha iñjitasmiṁ
yadeva tattha upekkhāsukhaṁ aniruddhaṁ hoti idaṁ tattha iñjitasmiṁ.
Idhudāyi bhikkhu sukhassa ca pahānā .pe. Catutthaṁ jhānaṁ upasampajja
viharati. Idaṁ kho ahaṁ udāyi aneñjitasmiṁ 3 vadāmi.
1 Ma. Yu. sambodhasukhaṁ. 2 Ma. yadeva. 3 Ma. Yu. aniñjitasmiṁ.

[185] Idhudāyi bhikkhu vivicceva kāmehi .pe. Paṭhamaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati. Idaṁ kho ahaṁ udāyi analanti vadāmi
pajahathāti vadāmi samatikkamathāti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo
idhudāyi bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā .pe. Dutiyaṁ
jhānaṁ upasampajja viharati ayaṁ tassa samatikkamo. Idampi
kho ahaṁ udāyi analanti vadāmi pajahathāti vadāmi samatikkamathāti
vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo idhudāyi bhikkhu pītiyā ca
virāgā .pe. Tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati ayaṁ tassa
samatikkamo. Idampi kho ahaṁ udāyi analanti vadāmi pajahathāti
vadāmi samatikkamathāti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo
idhudāyi bhikkhu sukhassa ca pahānā .pe. Catutthaṁ jhānaṁ upasampajja
viharati ayaṁ tassa samatikkamo. Idampi kho ahaṁ udāyi
analanti vadāmi pajahathāti vadāmi samatikkamathāti vadāmi. Ko
ca tassa samatikkamo idhudāyi bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā
paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā
ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati ayaṁ
tassa samatikkamo. Idampi kho ahaṁ udāyi analanti vadāmi
pajahathāti vadāmi samatikkamathāti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo
idhudāyi bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma anantaṁ
viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati ayaṁ tassa
Samatikkamo. Idampi kho ahaṁ udāyi analanti vadāmi pajahathāti
vadāmi samatikkamathāti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo
idhudāyi bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma natthi
kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati ayaṁ tassa
samatikkamo. Idampi kho ahaṁ udāyi analanti vadāmi pajahathāti
vadāmi samatikkamathāti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo
idhudāyi bhikkhu sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma
nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati ayaṁ tassa samatikkamo.
Idampi kho ahaṁ udāyi analanti vadāmi pajahathāti vadāmi
samatikkamathāti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo idhudāyi [1]-
sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ
upasampajja viharati ayaṁ tassa samatikkamo. Iti kho ahaṁ
udāyi nevasaññānāsaññāyatanassapi pahānaṁ vadāmi. Passasi
no tvaṁ udāyi taṁ saññojanaṁ aṇuṁ vā thūlaṁ vā yassāhaṁ no
pahānaṁ vadāmīti. No hetaṁ bhanteti.
Idamavoca bhagavā attamano āyasmā udāyī bhagavato
bhāsitaṁ abhinandīti.
Laḍukikopamasuttaṁ 2 niṭṭhitaṁ chaṭṭhaṁ.
------------
1 Ma. Yu. etthantare bhikkhūti pāṭho dissati. 2 Sī. Ma. Yu. laṭukikopamasuttaṁ.
Cātumasuttaṁ

[186] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā cātumāyaṁ viharati
āmalakīvane. Tena kho pana samayena sārīputtamoggallānappamukhāni
pañcamattāni bhikkhusatāni cātumaṁ anuppattāni honti
bhagavantaṁ dassanāya. Te ca āgantukā bhikkhū nevāsikehi bhikkhūhi
saddhiṁ paṭisammodamānā senāsanāni paññāpayamānā pattacīvarāni
paṭisāmayamānā uccāsaddā mahāsaddā ahesuṁ. Atha kho bhagavā
āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi ke panete ānanda uccāsaddā
mahāsaddā kevaṭṭā maññe macchaṁ vilopentīti. Etāni bhante
sārīputtamoggallānappamukhāni pañcamattāni bhikkhusatāni cātumaṁ
anuppattāni bhagavantaṁ dassanāya te āgantukā bhikkhū nevāsikehi
bhikkhūhi saddhiṁ paṭisammodamānā āsanāni paññāpayamānā pattacīvarāni
paṭisāmayamānā uccāsaddā mahāsaddāti. Tenahānanda
mama vacanena [1]- bhikkhū āmantehi satthā āyasmante āmantesiṁti 2 .
Evaṁ bhanteti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā yena
te bhikkhū tenupasaṅkami upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca satthā
āyasmante āmantetīti 3 . Evamāvusoti kho te bhikkhū āyasmato
ānandassa paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinne kho
1 Yu. te.. 2 Yu. āmantetīti 3 Ma. āmantesīti.
Te bhikkhū bhagavā etadavoca kinnu tumhe bhikkhave uccāsaddā
mahāsaddā kevaṭṭā maññe macchaṁ vilopentīti. Imāni bhante
sārīputtamoggallānappamukhāni pañcamattāni bhikkhusatāni cātumaṁ
anuppattāni bhagavantaṁ dassanāya teme āgantukā bhikkhū nevāsikehi
bhikkhūhi saddhiṁ paṭisammodamānā senāsanāni paññāpayamānā
pattacīvarāni paṭisāmayamānā uccāsaddā mahāsaddāti. Gacchatha
bhikkhave paṇāmemi vo na vo mama santike vatthabbanti.
Evaṁ bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā
bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā senāsanaṁ saṁsāmetvā
pattacīvaramādāya pakkamiṁsu.

[187] Tena kho pana samayena cātumeyyakā sakyā santhāgāre
sannipatitā honti kenacideva karaṇīyena. Addasaṁsu 1 kho
cātumeyyakā sakyā te bhikkhū dūratova āgacchante disvāna yena
te bhikkhū tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavocuṁ
handa kahaṁ pana tumhe āyasmanto gacchathāti. Bhagavatā kho
āvuso bhikkhusaṅgho paṇāmitoti. Tenahāyasmanto muhuttaṁ nisīdatha
appevanāma mayaṁ sakkuṇeyyāma bhagavantaṁ pasādetunti. Evamāvusoti
kho te bhikkhū cātumeyyakānaṁ sakyānaṁ paccassosuṁ. Atha
kho cātumeyyakā sakyā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā
1 Sī. Yu. addasāsuṁ.
Bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā
kho cātumeyyakā sakyā bhagavantaṁ etadavocuṁ abhinandatu bhante
bhagavā bhikkhusaṅghaṁ abhivadatu bhante bhagavā bhikkhusaṅghaṁ seyyathāpi
bhante bhagavatā pubbe bhikkhusaṅgho anuggahito evameva bhagavā
etarahi anuggaṇhātu bhikkhusaṅghaṁ santettha bhante bhikkhū navā
acirapabbajitā adhunāgatā imaṁ dhammavinayaṁ tesaṁ [1]- bhagavantaṁ dassanāya
alabhantānaṁ siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo seyyathāpi bhante
bījānaṁ taruṇānaṁ udakaṁ alabhantānaṁ siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo
evameva 2 bhante santettha bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā
imaṁ dhammavinayaṁ tesaṁ bhagavantaṁ dassanāya alabhantānaṁ siyā aññathattaṁ
siyā vipariṇāmo seyyathāpi bhante vacchassa taruṇassa
mātaraṁ apassantassa siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo evameva
kho bhante santettha bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṁ
dhammavinayaṁ tesaṁ bhagavantaṁ apassantānaṁ siyā aññathattaṁ siyā
vipariṇāmo abhinandatu bhante bhagavā bhikkhusaṅghaṁ abhivadatu bhante
bhagavā bhikkhusaṅghaṁ seyyathāpi bhante bhagavatā pubbe bhikkhusaṅgho
anuggahito evameva bhagavā etarahi anuggaṇhātu bhikkhusaṅghanti.

[188] Atha kho brahmā sahampati bhagavato cetasā ceto
parivitakkamaññāya seyyathāpi nāma balavā puriso sammiñjitaṁ
vā bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ vā bāhaṁ sammiñjeyya evameva
1 Ma. taṁ. 2 Ma. Yu. evameva kho.
Brahmaloke antarahito bhagavato purato pāturahosi. Atha kho
brahmā sahampati ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā yena bhagavā
tenañjalimpaṇāmetvā bhagavantaṁ etadavoca abhinandatu bhante
bhagavā bhikkhusaṅghaṁ abhivadatu bhante bhagavā bhikkhusaṅghaṁ seyyathāpi
bhante bhagavatā pubbe bhikkhusaṅgho anuggahito evameva bhagavā
etarahi anuggaṇhātu bhikkhusaṅghaṁ santettha bhante bhikkhū navā
acirapabbajitā adhunāgatā imaṁ dhammavinayaṁ tesaṁ bhagavantaṁ dassanāya
alabhantānaṁ siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo seyyathāpi bhante
bījānaṁ taruṇānaṁ udakaṁ alabhantānaṁ siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo
evameva 1 bhante santettha bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā
imaṁ dhammavinayaṁ tesaṁ bhagavantaṁ dassanāya alabhantānaṁ siyā aññathattaṁ
siyā vipariṇāmo seyyathāpi bhante vacchassa taruṇassa
mātaraṁ apassantassa siyā aññathattaṁ siyā vipariṇāmo evameva
kho bhante santettha bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṁ
dhammavinayaṁ tesaṁ bhagavantaṁ apassantānaṁ siyā aññathattaṁ siyā
vipariṇāmo abhinandatu bhante bhagavā bhikkhusaṅghaṁ abhivadatu bhante
bhagavā bhikkhusaṅghaṁ seyyathāpi bhante bhagavatā pubbe bhikkhusaṅgho
anuggahito evameva 2 bhagavā etarahi anuggaṇhātu bhikkhusaṅghanti.
Asakkhiṁsu kho cātumeyyakā ca sakyā brahmā ca sahampati
bhagavantaṁ pasādetuṁ bījūpamena ca taruṇūpamena cāti 3 .
1 Yu. evameva kho. 2 Yu. evamevaṁ. 3 Yu. Ma. itisaddo natthi.

[189] Atha kho āyasmā mahāmoggallāno bhikkhū āmantesi
uṭṭhethāvuso 1 gaṇhatha pattacīvaraṁ pasādito bhagavā cātumeyyakehi
ca sakyehi brahmunā ca sahampatinā bījūpamena ca taruṇūpamena
cāti. Evamāvusoti kho te bhikkhū āyasmato mahāmoggallānassa
paṭissutvā uṭṭhāyāsanā pattacīvaramādāya yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ
nisinnaṁ kho āyasmantaṁ sārīputtaṁ bhagavā etadavoca kinti te
sārīputta ahosi mayā bhikkhusaṅghe 2 paṇāmiteti. Evaṁ kho
me bhante ahosi bhagavatā bhikkhusaṅghe paṇāmite appossukkodāni
bhagavā diṭṭhadhammasukhavihāraṁ anuyutto viharissati mayampidāni
appossukkā diṭṭhadhammasukhavihāramanuyuttā viharissāmāti. Āgamehi
tvaṁ sārīputta āgamehi tvaṁ sārīputta 3 na kho te sārīputta
punapi evarūpaṁ cittaṁ uppādetabbanti. Atha kho bhagavā āyasmantaṁ
mahāmoggallānaṁ āmantesi kinti te moggallāna ahosi mayā
bhikkhusaṅghe paṇāmiteti. Evaṁ kho me bhante ahosi bhagavatā
bhikkhusaṅghe paṇāmite appossukkodāni bhagavā diṭṭhadhammasukhavihāraṁ
anuyutto viharissati ahañcadāni āyasmā ca sārīputto bhikkhusaṅghaṁ
pariharissāmāti. Sādhu sādhu moggallāna ahaṁ 4 vā hi
1 Ma. evaṁ. Sī. Yu. uṭṭhahathāvuso. 2 Po. Ma. bhikkhusaṅgho paṇāmitoti. ito
paraṁ īdisameva. 3 Ma. ito paraṁ diṭṭhadhammasukhavihāranti pāṭho dissati.
4 Ma. ahañcāpi.
Moggallāna bhikkhusaṅghaṁ parihareyyaṁ sārīputtamoggallānā vāti 1 .

[190] Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi cattārīmāni
bhikkhave bhayāni udakorohante pāṭikaṅkhitabbāni katamāni cattāri
ummibhayaṁ 2 kumbhīlabhayaṁ āvaṭṭabhayaṁ susukābhayaṁ 3 imāni kho 4 bhikkhave
cattāri bhayāni udakorohante pāṭikaṅkhitabbāni evameva kho
bhikkhave cattārīmāni bhayāni idhekacce puggale imasmiṁ dhammavinaye
agārasmā anagāriyaṁ pabbajite pāṭikaṅkhitabbāni katamāni cattāri
ummibhayaṁ kumbhīlabhayaṁ āvaṭṭabhayaṁ susukābhayaṁ.

[191] Katamañca bhikkhave ummibhayaṁ idha bhikkhave ekacco
kulaputto saddhā 5 agārasmā anagāriyaṁ pabbajito hoti otiṇṇomhi
jātiyā jarāya maraṇena 6 sokehi paridevehi dukkhehi
domanassehi upāyāsehi dukkhotiṇṇo dukkhapareto appevanāma
imassa kevalassa dukkhakkhandhassa antakiriyā paññāyethāti. Tamenaṁ
tathā pabbajitaṁ samānaṁ sabrahmacārī ovadanti anusāsanti evante
abhikkamitabbaṁ evante paṭikkamitabbaṁ evante ālokitabbaṁ evante
vilokitabbaṁ evante sammiñjitabbaṁ evante pasāritabbaṁ evante
saṅghāṭipattacīvaraṁ dhāretabbanti. Tassa evaṁ hoti mayaṁ 7 pubbe
agāriyabhūtā samānā aññe ovadāmapi 8 anusāsāmapi 9 ime
panamhākaṁ puttamattā maññe nattamattā maññe amhe 10 ovaditabbaṁ
1 Ma. cāti.. 2 Ma. īmibhayaṁ. Sī. Yu. ūmibhayaṁ. 3. Po. suṁsukābhayaṁ. sabbattha
idisameva. 4 Ma. khosaddo nat. 5 thiPo. saddho. sabbattha īdisameva.
6 Sī. jarāmaraṇena. 7. Ma. Yu. mayaṁ kho. 8-9 Ma. pisaddo natthi. 10 Ma. evaṁ.
Anusāsitabbaṁ maññantīti. So sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati.
Ayaṁ vuccati bhikkhave ummibhayassa bhīto sikkhaṁ paccakkhāyāvatto 1 .
Ummibhayanti kho bhikkhave kodhupāyāsassetaṁ adhivacanaṁ.

[192] Katamañca bhikkhave kumbhīlabhayaṁ idha bhikkhave ekacco
kulaputto saddhā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito hoti otiṇṇomhi
jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi
domanassehi upāyāsehi dukkhotiṇṇo dukkhapareto appevanāma
imassa kevalassa dukkhakkhandhassa antakiriyā paññāyethāti.
Tamenaṁ tathā pabbajitaṁ samānaṁ sabrahmacārī ovadanti anusāsanti
idaṁ te khāditabbaṁ idaṁ te na khāditabbaṁ idaṁ te bhuñjitabbaṁ
idaṁ te na bhuñjitabbaṁ idaṁ te sāyitabbaṁ idaṁ te na sāyitabbaṁ
idaṁ te pātabbaṁ idaṁ te na pātabbaṁ kappiyaṁ te khāditabbaṁ
akappiyaṁ te na khāditabbaṁ kappiyaṁ te bhuñjitabbaṁ akappiyaṁ te na
bhuñjitabbaṁ kappiyaṁ te sāyitabbaṁ akappiyaṁ te na sāyitabbaṁ
kappiyaṁ te pātabbaṁ akappiyaṁ te na pātabbaṁ kāle te
khāditabbaṁ vikāle te na khāditabbaṁ kāle te bhuñjitabbaṁ vikāle
te na bhuñjitabbaṁ kāle te sāyitabbaṁ vikāle te na sāyitabbaṁ
kāle te pātabbaṁ vikāle te na pātabbanti. Tassa evaṁ
hoti mayaṁ kho pubbe agāriyabhūtā samānā yaṁ icchāma taṁ
khādāma yaṁ na icchāma na taṁ khādāma yaṁ icchāma taṁ bhuñjāma
1 Po. Ma. Yu. paccakkhāya hīnāyāvatto.
Yaṁ na icchāma na taṁ bhuñjāma yaṁ icchāma taṁ sāyāma yaṁ na
icchāma na taṁ sāyāma yaṁ icchāma taṁ pivāma 1 yaṁ na icchāma na
taṁ pivāma 2 kappiyampi khādāma akappiyampi khādāma kappiyampi
bhuñjāma akappiyampi bhuñjāma kappiyampi sāyāma akappiyampi
sāyāma kappiyampi pivāma akappiyampi pivāma kālepi khādāma
vikālepi khādāma kālepi bhuñjāma vikālepi bhuñjāma kālepi
sāyāma vikālepi sāyāma kālepi pivāma vikālepi pivāma yampi
no saddhā gahapatikā divā vikāle paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ
denti tatthapime mukhāvaraṇaṁ maññe karontīti. So sikkhaṁ
paccakkhāya hīnāyāvattati. Ayaṁ vuccati bhikkhave kumbhīlabhayassa
bhīto sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvatto. Kumbhīlabhayanti kho bhikkhave
odarikattassetaṁ adhivacanaṁ.