[416] Katame pañca dhammā visesabhāgiyā. Pañcindriyāni
saddhindriyaṁ viriyindriyaṁ satindriyaṁ samādhindriyaṁ paññindriyaṁ. Ime
pañca dhammā visesabhāgiyā.

[417] Katame pañca dhammā duppaṭivijjhā. Pañca nissāraṇīyā
dhātuyo idhāvuso bhikkhuno kāme 1 manasikaroto kāmesu cittaṁ
na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati nekkhammaṁ
kho panassa manasikaroto nekkhamme cittaṁ pakkhandati pasīdati
santiṭṭhati vimuccati tassa 2 cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ
visaṁyuttaṁ kāmehi ye ca kāmapaccayā uppajjanti āsavā
vighātapariḷāhā mutto so tehi na so taṁ vedanaṁ vedeti idaṁ
akkhātaṁ kāmānaṁ nissaraṇaṁ. Puna caparaṁ āvuso bhikkhuno byāpādaṁ
manasikaroto byāpāde cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati
na vimuccati abyāpādaṁ kho panassa manasikaroto abyāpāde
cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati tassa cittaṁ sugataṁ
subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ byāpādena ye ca byāpādapaccayā
uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā mutto so tehi
1 Yu. kāmaṁ. 2 Ma. tassa taṁ. sabbavāresu īdisameva.
Na so taṁ vedanaṁ vedeti idamakkhātaṁ byāpādassa nissaraṇaṁ.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhuno vihesaṁ manasikaroto vihesāya cittaṁ
na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati avihesaṁ kho
panassa manasikaroto avihesāya cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati
vimuccati tassa cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ
vihesāya ye ca vihesapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā
mutto so tehi na so taṁ vedanaṁ vedeti idamakkhātaṁ vihesāya
nissaraṇaṁ. Puna caparaṁ āvuso bhikkhuno rūpe manasikaroto
rūpesu cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati
arūpaṁ kho panassa manasikaroto arūpe cittaṁ pakkhandati pasīdati
santiṭṭhati vimuccati tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ
suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ rūpehi ye ca rūpapaccayā uppajjanti āsavā
vighātapariḷāhā mutto so tehi na so taṁ vedanaṁ vedeti
idamakkhātaṁ rūpānaṁ nissaraṇaṁ. Puna caparaṁ āvuso bhikkhuno sakkāyaṁ
manasikaroto sakkāye cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati
na vimuccati sakkāyanirodhaṁ kho panassa manasikaroto sakkāyanirodhe
cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati tassa cittaṁ sugataṁ
subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ sakkāyena ye ca sakkāyapaccayā
uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā mutto so tehi na so taṁ
vedanaṁ vedeti idamakkhātaṁ sakkāyassa nissaraṇaṁ. Ime pañca
Dhammā duppaṭivijjhā.

[418] Katame pañca dhammā uppādetabbā. Pañcañāṇiko
sammāsamādhi ayaṁ samādhi paccuppannasukho ceva āyatiṁ ca
sukhavipākoti paccattaṁyeva ñāṇaṁ uppajjati. Ayaṁ samādhi ariyo
nirāmisoti paccattaṁyeva ñāṇaṁ uppajjati. Ayaṁ samādhi akāpurisasevitoti
paccattaṁyeva ñāṇaṁ uppajjati. Ayaṁ samādhi santo paṇīto
paṭippassaddhiladdho 1 ekodibhāvādhigato na ca sasaṅkhāraṁ nigayha
vāritavatoti 2 paccattaṁyeva ñāṇaṁ uppajjati. So kho panāhaṁ
imaṁ samādhiṁ sato ca 3 samāpajjāmi sato vuṭṭhahāmīti paccattaṁyeva
ñāṇaṁ uppajjati. Ime pañca dhammā uppādetabbā.

[419] Katame pañca dhammā abhiññeyyā. Pañca vimuttāyatanāni
idhāvuso bhikkhuno satthā dhammaṁ deseti aññataro vā
garuṭṭhāniyo 4 sabrahmacārī yathā yathā āvuso bhikkhuno satthā
dhammaṁ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī tathā tathā
bhikkhu 5 tasmiṁ dhamme atthapaṭisaṁvedī ca hoti dhammapaṭisaṁvedī ca tassa
atthapaṭisaṁvedino dhammapaṭisaṁvedino pāmojjaṁ jāyati pamuditassa pīti
jāyati pītimanassa kāyo passambhati passaddhakāyo sukhaṁ vedeti
sukhino cittaṁ samādhiyati imaṁ 6 paṭhamaṁ vimuttāyatanaṁ. Puna caparaṁ
āvuso bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṁ deseti aññataro
vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī apica kho yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ
1 Ma. Yu. paṭippassaddhaladdho. 2 Ma. na sasaṅkhāranigayhavāritagatoti. 3 Ma. Yu. va.
4 Yu. garuṭṭhāniko. 5 Ma. so. 6 Ma. idaṁ.
Dhammaṁ vitthārena paresaṁ deseti yathā yathā āvuso bhikkhu
yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ vitthārena paresaṁ deseti tathā tathā
so tasmiṁ dhamme atthapaṭisaṁvedī ca hoti dhammapaṭisaṁvedī ca tassa
atthapaṭisaṁvedino dhammapaṭisaṁvedino pāmojjaṁ jāyati pamuditassa
pīti jāyati pītimanassa kāyo passambhati passaddhakāyo sukhaṁ
vedeti sukhino cittaṁ samādhiyati idaṁ dutiyaṁ vimuttāyatanaṁ. Puna
caparaṁ āvuso bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṁ deseti aññataro
vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī na heva kho yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ
dhammaṁ vitthārena paresaṁ deseti apica kho yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ
dhammaṁ vitthārena sajjhāyaṁ karoti yathā yathā āvuso bhikkhu
yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ vitthārena sajjhāyaṁ karoti tathā tathā
so tasmiṁ dhamme atthapaṭisaṁvedī ca hoti dhammapaṭisaṁvedī ca tassa
atthapaṭisaṁvedino dhammapaṭisaṁvedino pāmojjaṁ jāyati pamuditassa pīti
jāyati pītimanassa kāyo passambhati passaddhakāyo sukhaṁ vedeti
sukhino cittaṁ samādhiyati idaṁ tatiyaṁ vimuttāyatanaṁ. Puna caparaṁ
āvuso bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṁ deseti aññataro
vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī nāpi 1 yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ
vitthārena paresaṁ deseti nāpi 1 yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ
vitthārena sajjhāyaṁ karoti apica kho yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ
cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati yathā yathā
1 Yu. napi.
Āvuso bhikkhu yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ cetasā anuvitakketi
anuvicāreti manasānupekkhati tathā tathā so tasmiṁ dhamme
atthapaṭisaṁvedī ca hoti dhammapaṭisaṁvedī ca tassa atthapaṭisaṁvedino
dhammapaṭisaṁvedino pāmojjaṁ jāyati pamuditassa pīti jāyati
pītimanassa kāyo passambhati passaddhakāyo sukhaṁ vedeti sukhino
cittaṁ samādhiyati idaṁ catutthaṁ vimuttāyatanaṁ. Puna caparaṁ āvuso
bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṁ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo
sabrahmacārī nāpi yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ vitthārena paresaṁ
deseti nāpi yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ vitthārena sajjhāyaṁ karoti
nāpi yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ cetasā anuvitakketi anuvicāreti
manasānupekkhati apica khvassa aññataraṁ samādhimittaṁ suggahitaṁ
hoti sumanasikataṁ sūpadhāritaṁ suppaṭividdhaṁ paññāya yathā yathā
āvuso bhikkhuno aññataraṁ samādhimittaṁ suggahitaṁ hoti sumanasikataṁ
sūpadhāritaṁ suppaṭividdhaṁ paññāya tathā tathā so tasmiṁ dhamme
atthapaṭisaṁvedī ca hoti dhammapaṭisaṁvedī ca tassa atthapaṭisaṁvedino
dhammapaṭisaṁvedino pāmojjaṁ jāyati pamuditassa pīti jāyati
pītimanassa kāyo passambhati passaddhakāyo sukhaṁ vedeti sukhino
cittaṁ samādhiyati idaṁ pañcamaṁ vimuttāyatanaṁ. Ime pañca dhammā
abhiññeyyā.

[420] Katame pañca dhammā sacchikātabbā. Pañca dhammakkhandhā
Sīlakkhandho samādhikkhandho paññākkhandho vimuttikkhandho vimuttiñāṇa-
dassanakkhandho. Ime pañca dhammā sacchikātabbā. Iti ime
paññāsa dhammā bhūtā tacchā tathā avitathā anaññathā sammā
tathāgatena abhisambuddhā.

[421] Cha dhammā bahukārā cha dhammā bhāvetabbā cha dhammā
pariññeyyā cha dhammā pahātabbā cha dhammā hānabhāgiyā cha
dhammā visesabhāgiyā cha dhammā duppaṭivijjhā cha dhammā uppādetabbā
cha dhammā abhiññeyyā cha dhammā sacchikātabbā.

[422] Katame cha dhammā bahukārā. Cha sārāṇīyā dhammā
idhāvuso bhikkhuno mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhitaṁ hoti sabrahmacārīsu
āvi 1 ceva raho ca ayaṁpi dhammo sārāṇīyo piyakaraṇo
garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṁvattati.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhuno mettaṁ vacīkammaṁ paccupaṭṭhitaṁ hoti
sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca ayaṁpi dhammo sārāṇīyo
piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya
saṁvattati. Puna caparaṁ āvuso bhikkhuno mettaṁ manokammaṁ .pe.
Ekībhāvāya saṁvattati. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu ye te lābhā
dhammikā dhammaladdhā antamaso pattapariyāpannamattaṁpi tathārūpehi
lābhehi appaṭivibhattabhogī hoti sīlavantehi sabrahmacārīhi sādhāraṇabhogī
ayaṁpi dhammo sārāṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya
1 Yu. āvī.
Avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṁvattati. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu
yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni
bhujissāni viññūpasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṁvattanikāni tathārūpesu
sīlesu sīlasāmaññagato viharati sabrahmacārīhi āvi ceva raho
ca ayaṁpi dhammo sārāṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya
avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṁvattati. Puna caparaṁ āvuso
bhikkhu yāyaṁ diṭṭhi ariyā niyyānikā niyyāti takkarassa
sammādukkhakkhayāya tathārūpāya diṭṭhiyā diṭṭhisāmaññagato viharati
sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca ayaṁpi dhammo sārāṇīyo piyakaraṇo
garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṁvattati.
Ime cha dhammā bahukārā.

[423] Katame cha dhammā bhāvetabbā. Cha anussatiṭṭhānāni
buddhānussati dhammānussati saṅghānussati sīlānussati cāgānussati
devatānussati. Ime cha dhammā bhāvetabbā.

[424] Katame cha dhammā pariññeyyā. Cha ajjhattikāni
āyatanāni cakkhvāyatanaṁ sotāyatanaṁ ghānāyatanaṁ jivhāyatanaṁ
kāyāyatanaṁ manāyatanaṁ. Ime cha dhammā pariññeyyā.

[425] Katame cha dhammā pahātabbā. Cha taṇhākāyā
rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā
dhammataṇhā. Ime cha dhammā pahātabbā.