[257] Kathaṁpaṭipanno pana mārisa bhikkhu papañcasaññāsaṅkhā-
nirodhasāruppagāminīpaṭipadaṁ paṭipanno hotīti. Somanassaṁ cāhaṁ 1
devānaminda duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi domanassaṁ
cāhaṁ devānaminda duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi upekkhaṁ
cāhaṁ devānaminda duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi
somanassaṁ cāhaṁ devānaminda duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi
asevitabbaṁpīti. Iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ.
Tattha yaṁ jaññā somanassaṁ imaṁ kho me somanassaṁ sevato
akusalā dhammā abhivaḍḍhanti kusalā dhammā parihāyantīti evarūpaṁ
somanassaṁ na sevitabbaṁ. Tattha yaṁ jaññā somanassaṁ imaṁ
1 Sī. Yu. sabbavāresu pahanti pāṭho dissati. Ma. pāhaṁ.
Kho me somanassaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti kusalā
dhammā abhivaḍḍhantīti evarūpaṁ somanassaṁ sevitabbaṁ. Tattha yañce
savitakkaṁ savicāraṁ yañce avitakkaṁ avicāraṁ ye avitakke avicāre
[1]- Paṇītatare somanassaṁ cāhaṁ devānaminda duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi
asevitabbaṁpīti. Iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
Domanassaṁ cāhaṁ devānaminda duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti.
Iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ. Tattha
yaṁ jaññā domanassaṁ imaṁ kho me domanassaṁ sevato akusalā
dhammā abhivaḍḍhanti kusalā dhammā parihāyantīti evarūpaṁ domanassaṁ
na sevitabbaṁ. Tattha yaṁ jaññā domanassaṁ imaṁ kho me
domanassaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti kusalā dhammā
abhivaḍḍhantīti evarūpaṁ domanassaṁ sevitabbaṁ. Tattha yañce
savitakkaṁ savicāraṁ yañce avitakkaṁ avicāraṁ ye avitakke avicāre
paṇītatare domanassaṁ cāhaṁ devānaminda duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi
asevitabbaṁpīti. Iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
Upekkhaṁ cāhaṁ devānaminda duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti.
Iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ. Tattha
yaṁ jaññā upekkhaṁ imaṁ kho me upekkhaṁ sevato akusalā dhammā
abhivaḍḍhanti kusalā dhammā parihāyantīti evarūpā upekkhā na
sevitabbā. Tattha yaṁ jaññā upekkhaṁ imaṁ kho me upekkhaṁ
1 Ma. te. Sī. Yu. se. ito paraṁ īdisameva.
Sevato akusalā dhammā parihāyanti kusalā dhammā abhivaḍḍhantīti
evarūpā upekkhā sevitabbā. Tattha yañce savitakkaṁ savicāraṁ
yañce avitakkaṁ avicāraṁ ye avitakke avicāre paṇītatare
upekkhaṁ cāhaṁ devānaminda duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti.
Iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ. Evaṁpaṭipanno
kho devānaminda bhikkhu papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminīpaṭipadaṁ
paṭipanno hotīti. Itthaṁ bhagavā sakkassa devānamindassa pañhaṁ
puṭṭho byākāsi. Attamano sakko devānamindo bhagavato
bhāsitaṁ abhinandi anumodi evametaṁ bhagavā evametaṁ sugata
tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṁkathā bhagavato pañhābyākaraṇaṁ
sutvāti.

[258] Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā
anumoditvā bhagavantaṁ uttariṁ 1 pañhaṁ apucchi kathaṁ paṭipanno pana
mārisa bhikkhu pātimokkhasaṁvarāya paṭipanno hotīti. Kāyasamācāraṁ
cāhaṁ devānaminda duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi
vacīsamācāraṁ cāhaṁ devānaminda duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi
pariyesanaṁ cāhaṁ devānaminda duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi
asevitabbaṁpi. Kāyasamācāraṁ cāhaṁ devānaminda duvidhena vadāmi
sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti. Iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ
paṭicca vuttaṁ. Tattha yaṁ jaññā kāyasamācāraṁ imaṁ kho me
1 Ma. utatari.
Kāyasamācāraṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti kusalā dhammā
parihāyantīti evarūpo kāyasamācāro na sevitabbo. Tattha yaṁ
jaññā kāyasamācāraṁ imaṁ kho me kāyasamācāraṁ sevato akusalā
dhammā parihāyanti kusalā dhammā abhivaḍḍhantīti evarūpo kāyasamācāro
sevitabbo. Kāyasamācāraṁ cāhaṁ devānaminda duvidhena
vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti. Iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ
paṭicca vuttaṁ. Vacīsamācāraṁ cāhaṁ devānaminda duvidhena vadāmi
sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti. Iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ
paṭicca vuttaṁ. Tattha yaṁ jaññā vacīsamācāraṁ imaṁ kho me
vacīsamācāraṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti kusalā dhammā
parihāyantīti evarūpo vacīsamācāro na sevitabbo. Tattha yaṁ
jaññā vacīsamācāraṁ imaṁ kho me vacīsamācāraṁ sevato akusalā
dhammā parihāyanti kusalā dhammā abhivaḍḍhantīti evarūpo vacīsamācāro
sevitabbo. Vacīsamācāraṁ cāhaṁ devānaminda duvidhena
vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti. Iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ
paṭicca vuttaṁ. Pariyesanaṁ cāhaṁ devānaminda duvidhena vadāmi
sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti. Iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ
paṭicca vuttaṁ. Tattha yaṁ jaññā pariyesanaṁ imaṁ kho me pariyesanaṁ
sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti kusalā dhammā parihāyantīti
evarūpā pariyesanā na sevitabbā. Tattha yaṁ jaññā pariyesanaṁ
Imaṁ kho me pariyesanaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti kusalā
dhammā abhivaḍḍhantīti evarūpā pariyesanā sevitabbā. Pariyesanaṁ
cāhaṁ devānaminda duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti.
Iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ. Evaṁpaṭipanno kho
devānaminda bhikkhu pātimokkhasaṁvarāya paṭipanno hotīti.

[259] Kathaṁpaṭipanno pana mārisa bhikkhu indriyasaṁvarāya paṭipanno
hotīti. Cakkhuviññeyyaṁ rūpaṁ cāhaṁ devānaminda duvidhena vadāmi
sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi. Sotaviññeyyaṁ saddaṁ cāhaṁ devānaminda
duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi. Ghānaviññeyyaṁ gandhaṁ
cāhaṁ devānaminda duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpi. Jivhāviññeyyaṁ
rasaṁ cāhaṁ devānaminda .pe. Kāyaviññeyyaṁ phoṭṭhabbaṁ
cāhaṁ devānaminda .pe. Manoviññeyyaṁ dhammaṁ cāhaṁ devānaminda
duvidhena vadāmi sevitabbaṁpi asevitabbaṁpīti. Evaṁ vutte sakko
devānamindo bhagavantaṁ etadavoca imassa kho ahaṁ bhante bhagavatā
saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmi yathārūpaṁ
bhante cakkhuviññeyyaṁ rūpaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti
kusalā dhammā parihāyantīti evarūpaṁ cakkhuviññeyyaṁ rūpaṁ na
sevitabbaṁ. Yathārūpañca kho bhante cakkhuviññeyyaṁ rūpaṁ sevato
akusalā dhammā parihāyanti kusalā dhammā abhivaḍḍhantīti evarūpaṁ
cakkhuviññeyyaṁ rūpaṁ sevitabbaṁ. Yathārūpañca kho bhante sotaviññeyyaṁ
Saddaṁ sevato .pe. Ghānaviññeyyaṁ gandhaṁ sevato
.pe. Jivhāviññeyyaṁ rasaṁ sevato .pe. Kāyaviññeyyaṁ
phoṭṭhabbaṁ sevato .pe. Manoviññeyyaṁ dhammaṁ sevato akusalā
dhammā abhivaḍḍhanti kusalā dhammā parihāyantati evarūpo
manoviññeyyo dhammo na sevitabbo. Yathārūpañca kho bhante
manoviññeyyaṁ dhammaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti kusalā
dhammā abhivaḍḍhantīti evarūpo manoviññeyyo dhammo sevitabbo.
Imassa kho ahaṁ bhante bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena
atthaṁ ājānanto tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṁkathā bhagavato
pañhāveyyākaraṇaṁ sutvāti.

[260] Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā
anumoditvā bhagavantaṁ uttariṁ pañhaṁ apucchi sabbe va nu kho
mārisa samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantacchandā
ekantājjhosānāti. Na kho devānaminda sabbe samaṇabrāhmaṇā
ekantavādā ekantasīlā ekantacchandā ekantājjhosānāti.
Kasmā pana mārisa na sabbe samaṇabrāhmaṇā ekantavādā
ekantasīlā ekantacchandā ekantājjhosānāti. Anekadhātu nānādhātu
kho devānaminda loko tasmiṁ anekadhātumhi nānādhātumhi
loke yaṁ yadeva sattā dhātuṁ abhinivisanti taṁ tadeva thāmasā
parāmāsā abhinivissa voharanti idameva saccaṁ moghamaññanti
Tasmā na sabbe samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā
ekantacchandā ekantājjhosānāti .pe.

[261] Sabbe va nu kho mārisa samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā
accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānāti. Na
kho devānaminda sabbe samaṇabrahmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī
accantabrahmacārī accantapariyosānāti. Kasmā pana
mārisa na sabbe samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī
accantabrahmacārī accantapariyosānāti. Ye kho te devānaminda
bhikkhū taṇhāsaṅkhayavimuttā te accantaniṭṭhā accantayogakkhemī
accantabrahmacārī accantapariyosānā tasmā na sabbe samaṇabrāhmaṇā
accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī
accantapariyosānāti. Itthaṁ bhagavā sakkassa devānamindassa pañhaṁ
puṭṭho byākāsi. Attamano sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ
abhinandi anumodi evametaṁ bhagavā evametaṁ sugata tiṇṇā mettha
kaṅkhā vigatā kathaṁkathā bhagavato pañhāveyyākaraṇaṁ sutvāti.

[262] Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā
anumoditvā bhagavantaṁ etadavoca ejā bhante rogo
ejā gaṇḍo ejā sallaṁ ejā imaṁ purisaṁ parikaḍḍhati tassa
tasseva bhavassa abhinibbattiyā 1 tasmā ayaṁ puriso uccāvacamāpajjati.
1 abhinipphattiyāti vā pāṭho.
Yesāhaṁ bhante pañhānaṁ ito bahiddhā aññesu samaṇabrāhmaṇesu
okāsakammaṁpi nālatthaṁ te me bhagavatā byākatā
dīgharattānupassatā 1 yañca pana 2 me vicikicchākathaṁkathāsallaṁ tañca
bhagavatā abbūḷhanti. Abhijānāsi no tvaṁ devānaminda ime
pañhe aññe samaṇabrāhmaṇe pucchitoti. Abhijānāmahaṁ bhante
ime pañhe aññe samaṇabrāhmaṇe pucchitoti. Yathākathaṁ pana
te devānaminda byākariṁsu 3 sace te agaru bhāsassūti. Na kho
me bhante garu yatthassa bhagavā nisinno bhagavantarūpo cāti.
Tenahi devānaminda bhāsassūti. Yesāhaṁ 4 bhante maññāmi samaṇabrāhmaṇā
āraññakā pantasenāsanāti tyāhaṁ upasaṅkamitvā ime
pañhe pucchāmi te mayā puṭṭhā na sampāyanti asampāyantā
mamaṁyeva paṭipucchanti konāmo āyasmāti tesāhaṁ puṭṭho
byākaromi ahaṁ kho mārisa sakko devānamindoti te mamaṁyeva
uttariṁ paṭipucchanti kiṁ panāyasmā devānaminda 5 kammaṁ katvā
imaṁ ṭhānaṁ pattoti tesāhaṁ yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ desemi
te tāvatakeneva attamanā honti sakko ca no devānamindo
diṭṭho yañca no apucchimhā tañca no byākāsīti te
aññadatthuṁ mamaṁyeva sāvakā sampajjanti na cāhaṁ tesaṁ ahaṁ kho
pana bhante bhagavato sāvako sotāpanno avinipātadhammo niyato
1 Ma. dīgharattānusayitañca pana me. Sī. Yu. dīgharattānusayino yañca pana ....
2 tañca panāti vā pāṭho. 3 Ma. Yu. byākaṁsu. 4 Ma. yesvāhaṁ. 5 Sī. Yu.
devānamindo.
Sambodhiparāyanoti. Abhijānāsi no tvaṁ devānaminda ito pubbe
evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhanti. Abhijānāmahaṁ bhante
ito pubbe evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhanti. Yathākathaṁ
pana tvaṁ devānaminda abhijānāsi ito pubbe evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ
somanassapaṭilābhanti.

[263] Bhūtapubbaṁ bhante devāsurasaṅgāmo samupabyuḷho 1 ahosi.
Tasmiṁ kho pana bhante saṅgāme devā jiniṁsu asurā va parājayiṁsu.
Tassa mayhaṁ bhante taṁ saṅgāmaṁ abhivijinitvā abhivijitasaṅgāmassa
etadahosi yā cevadāni dibbā ojā yā ca asurā ojā
ubhayamettha 2 devā paribhuñjissantīti so kho pana me bhante
vedapaṭilābho somanassapaṭilābho sadaṇḍāvacaro sasatthāvacaro na
nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na
sambodhāya na nibbānāya saṁvattati yo kho pana me ayaṁ
bhante bhagavato dhammaṁ sutvā vedapaṭilābho somanassapaṭilābho so
adaṇḍāvacaro asatthāvacaro ekantanibbibāya virāgāya nirodhāya
upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattatīti. Kathaṁ 3
pana tvaṁ devānaminda atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ
somanassapaṭilābhaṁ pavedesīti. Cha kho ahaṁ bhante atthavase
sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.
1 Sī. Yu. samūpabbulho. 2 Sī. Ma. ubhayametaṁ. 3 Ma. Yu. kiṁ.

[264] Idheva tiṭṭhamānassa devabhūtassa me sato
punevāyu 1 va me laddho evaṁ jānāhi mārisāti
imaṁ kho ahaṁ bhante paṭhamaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ
vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.

[265] Cutāhaṁ diviyā kāyā āyuṁ hitvā amānusaṁ
amūḷho gabbhamessāmi 2 yattha me ramatī manoti
imaṁ kho ahaṁ bhante dutiyaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ
vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.

[266] Svāhaṁ amūḷhapañhassa viharaṁ sāsane rato
ñāyena viharissāmi sampajāno paṭissatoti
imaṁ kho ahaṁ bhante tatiyaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ
vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.