[625] Tena kho pana samayena rājā udeno uyyāne parivārehi 2
saddhiṁ orodhena paṭivasati 3 . Assosi kho rañño udenassa
orodho amhākaṁ kira ācariyo ayyo ānando uyyānassa
avidūre aññatarasmiṁ rukkhamūle nisinnoti. Athakho rañño udenassa
orodho rājānaṁ udenaṁ etadavoca amhākaṁ kira deva ācariyo
ayyo ānando uyyānassa avidūre aññatarasmiṁ rukkhamūle nisinno
icchāma mayaṁ deva ayyaṁ ānandaṁ passitunti. Tenahi 4 samaṇaṁ
ānandaṁ passathāti. Athakho rañño udenassa orodho yenāyasmā
ānando tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho rañño
udenassa orodhaṁ āyasmā ānando dhammiyā kathāya sandassesi
1 Ma. nāvāya ujjavanikāya kosambiṁ ujjavi nāvāya paccorohitvā. Yu. nāvāya
ujjavanikāya kosambiyā paccorohitvā. 2 Ma. Yu. paricāresi. 3 Ma. Yu. ayaṁ
pāṭho natthi. 4 Ma. Yu. tenahi tumhe.
Samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi. Athakho rañño udenassa
orodho āyasmatā ānandena dhammiyā kathāya sandassito
samādapito samuttejito sampahaṁsito āyasmato ānandassa pañca
uttarāsaṅgasatāni pādāsi. Athakho rañño udenassa orodho
āyasmato ānandassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā
āyasmantaṁ ānandaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena rājā
udeno tenupasaṅkami.

[626] Addasā kho rājā udeno orodhaṁ dūrato va āgacchantaṁ
disvāna orodhaṁ etadavoca api nu kho tumhe samaṇaṁ ānandaṁ
passathāti. Apassimhā kho mayaṁ deva ayyaṁ ānandanti.
Apinu 1 tumhe samaṇassa ānandassa kiñci adatthāti. Adamhā
kho mayaṁ deva ayyassa ānandassa pañca uttarāsaṅgasatānīti.
Rājā udeno ujjhāyati khīyati vipāceti kathaṁ hi nāma samaṇo
ānando tāvabahuṁ cīvaraṁ paṭiggahessati dussavaṇijjaṁ vā samaṇo
ānando karissati paggāhikasālaṁ 2 vā pasāressatīti. Athakho rājā
udeno yenāyasmā ānando tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
āyasmatā ānandena saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ
sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno
kho rājā udeno āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca āgamā
1 Yu. api pana. 2 paṭāhikasālaṁ vātipi pāṭho vijjati.
Nu 1 bho ānanda amhākaṁ orodhoti. Āgamā kho te 2 mahārāja
orodhoti. Apica 3 pana bhoto ānandassa kiñci adāsīti.
Adāsi kho me mahārāja pañca uttarāsaṅgasatānīti. Kiṁ pana
bhavaṁ ānando tāvabahuṁ cīvaraṁ karissatīti. Ye te mahārāja
bhikkhū dubbalacīvarā tehi saddhiṁ saṁvibhajissāmīti. Yāni kho pana
bho ānanda porāṇakāni dubbalacīvarāni tāni kathaṁ karissathāti.
Tāni mahārāja uttarattharaṇaṁ karissāmāti. Yāni pana bho ānanda
porāṇakāni uttarattharaṇāni tāni kathaṁ karissathāti. Tāni
mahārāja bhisicchaviyo karissāmāti. Yā pana bho ānanda
porāṇakā bhisicchaviyo tā kathaṁ karissathāti. Tā mahārāja
bhummattharaṇaṁ karissāmāti. Yāni pana bho ānanda porāṇakāni
bhummattharaṇāni tāni kathaṁ karissathāti. Tāni mahārāja
pādapuñchaniyo karissāmāti. Yā pana bho ānanda porāṇakā
pādapuñchaniyo tā kathaṁ karissathāti. Tā mahārāja rajoharaṇaṁ
karissāmāti. Yāni pana bho ānanda porāṇakāni rajoharaṇāni
tāni kathaṁ karissathāti. Tāni mahārāja koṭṭetvā cikkhallena
madditvā paribhaṇḍaṁ limpissāmāti. Athakho rājā udeno
sabbe vime samaṇā sakyaputtiyā yoniso upanenti na kulavaṁ 4
1 Ma. āgamā nu khvidha. Yu. āgamā nu khodha. 2 Ma. āgamāsi kho te idha.
Yu. tedha. 3 Ma. Yu. casaddo natthi. 4 Yu. na kulāvaṁ.
Gamentīti āyasmato ānandassa aññānipi pañca dussasatāni
pādāsi. Ayañcarahi āyasmato ānandassa paṭhamaṁ cīvaraparikkhāro 1
uppajji cīvarasahassaṁ.

[627] Athakho āyasmā ānando yena ghositārāmo
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
Athakho āyasmā channo yenāyasmā ānando tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ channaṁ āyasmā ānando
etadavoca saṅghena te āvuso channa brahmadaṇḍo āṇattoti 2 .
Katamo pana bhante ānanda brahmadaṇḍoti 3 . Tvaṁ āvuso
channa bhikkhu 4 yaṁ iccheyyāsi taṁ vadeyyāsi bhikkhūhi tvaṁ neva
vattabbo na ovaditabbo nānusāsitabboti. Nanvāhaṁ bhante
ānanda hato ettāvatā yatohaṁ bhikkhūhi neva vattabbo na
ovaditabbo nānusāsitabboti tattheva mucchito papati 5 . Athakho
āyasmā channo brahmadaṇḍena aṭṭiyamāno harāyamāno jigucchamāno
eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto
nacirasseva yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ
pabbajanti tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭhe va dhamme
sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi khīṇā jāti
1 Ma. Yu. cīvarabhikkhā. 2 Ma. Yu. āṇāpitoti. 3 Ma. itisaddo natthi.
4 Ma. Yu. bhikkhū. 5 Ma. papato.
Vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti
abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā channo arahataṁ ahosi.
Athakho āyasmā channo arahattaṁ patto yenāyasmā ānando
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca
paṭippassambhehīdāni 1 me bhante ānanda brahmadaṇḍanti.
Yadaggena tayā āvuso channa arahattaṁ sacchikataṁ tadaggena te
brahmadaṇḍo paṭippassaddhoti.

[628] Imāya kho pana vinayasaṅgītiyā pañca bhikkhusatāni anūnāni
anadhikāni ahesuṁ. Tasmāyaṁ vinayasaṅgīti pañcasatikāti 2 vuccatīti.
Pañcasatikakkhandhakaṁ niṭṭhitaṁ ekādasamaṁ.
Imamhi khandhake vatthū 3 tevīsati.
----------
Tassuddānaṁ

[629] Parinibbute hi sambuddhe thero ca 4 kassapavhayo
āmantayi bhikkhugaṇaṁ saddhammamanupālako
pāvāyaddhānamaggamhi subhaddena paveditaṁ
saṅgāyissāma saddhammaṁ adhammo pure dippati
ekenūnapañcasataṁ ānandampi ca uccini
dhammavinayasaṅgītiṁ vasanto 5 guhamuttame
1 Ma. Yu. paṭippassambhehidāni. 2 Yu. pañcasatīti. 3 Yu. vatthu. 4 Yu. casaddo
natthi. 5 Yu. vassanto.
Upāliṁ vinayaṁ pucchi suttantānandapaṇḍitaṁ
piṭakaṁ tīṇi saṅgītaṁ 1 akaṁsu jinasāvakā.
Khuddānukhuddakā 2 nānā yathāpaññattavattanā 3 .
Na pucchi akkamitvāpi 4 vandāpesi na yāci ca
pabbajjaṁ mātugāmassa saddhāya dukkaṭāni me.
Purāṇo brahmadaṇḍaṁ ca orodho udenena saha
tāva bahu dubbalañca uttarattharaṇā bhisi
bhummattharaṇā puñchaniyo rajo cikkhallamaddanā
sahassacīvaraṁ uppajji paṭhamānandassavhayā 5 .
Tajjito brahmadaṇḍena catusaccaṁ apāpuṇi.
Vasībhūtā pañcasatā tasmā pañcasatā itīti 6 .
-----------
1 Ma. Yu. saṅgitiṁ. 2 Ma. Yu. khuddānukhuddake. 3 Ma. yathāpaññattivattanā.
Yu. yathāpaññattiṁ vattanā. 4 Ma. akkamitvāna. Yu. akkamitvā. 5 Ma. Yu.
paṭhamānandassavhayo. 6 Ma. Yu. pañcasatī iti.
Sattasatikakkhandhakaṁ

[630] Tena kho pana samayena vassasataparinibbute bhagavati
vesālikā vajjiputtakā bhikkhū vesāliyaṁ dasa vatthūni dīpenti
kappati siṅgiloṇakappo kappati dvaṅgulakappo kappati
gāmantarakappo kappati āvāsakappo kappati anumatikappo
kappati āciṇṇakappo kappati amathitakappo kappati jalogiṁ 1
pātuṁ kappati adasakaṁ nisīdanaṁ kappati jātarūparajatanti.

[631] Tena kho pana samayena āyasmā yaso kākaṇḍakaputto
vajjīsu cārikañcaramāno yena vesālī tadavasari. Tatra sudaṁ
āyasmā yaso kākaṇḍakaputto vesāliyaṁ viharati mahāvane
kūṭāgārasālāyaṁ.

[632] Tena kho pana samayena vesālikā vajjiputtakā bhikkhū
tadahuposathe kaṁsacāṭiṁ 2 udakena pūretvā majjhe bhikkhusaṅghassa
ṭhapetvā āgatāgate 3 vesālike upāsake evaṁ vadenti dethāvuso
saṅghassa kahāpaṇampi aḍḍhampi pādampi māsakarūpampi bhavissati
saṅghassa parikkhārena karaṇīyanti. Evaṁ vutte āyasmā yaso
kākaṇḍakaputto vesālike upāsake etadavoca mā āvuso
adattha saṅghassa kahāpaṇampi aḍḍhampi pādampi māsakarūpampi
1 Yu. jalogi. 2 Ma. Yu. Rā. kaṁsapāṭiṁ. 3 Yu. Rā. āgate.
Na kappati samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ jātarūparajataṁ na sādiyanti
samaṇā sakyaputtiyā jātarūparajataṁ nappaṭiggaṇhanti samaṇā
sakyaputtiyā jātarūparajataṁ nikkhittamaṇisuvaṇṇā samaṇā
sakyaputtiyā apetajātarūparajatāti. Evampi kho vesālikā upāsakā
āyasmatā yasena kākaṇḍakaputtena vuccamānā adaṁsuyeva saṅghassa
kahāpaṇampi aḍḍhampi pādampi māsakarūpampi. Athakho vesālikā
vajjiputtakā bhikkhū tassā rattiyā accayena taṁ hiraññaṁ bhikkhuggena 1
paṭivisaṁ ṭhapetvā bhājesuṁ. Athakho vesālikā vajjiputtakā bhikkhū
āyasmantaṁ yasaṁ kākaṇḍakaputtaṁ etadavocuṁ eso te āvuso
yasa hiraññassa paṭivisoti. Natthi me āvuso hiraññassa
paṭiviso nāhaṁ hiraññaṁ sādiyāmīti.

[633] Athakho vesālikā vajjiputtakā bhikkhū ayaṁ āvuso
yaso kākaṇḍakaputto upāsake saddhe pasanne akkosati paribhāsati
appasādaṁ karoti handassa mayaṁ paṭisāraṇīyakammaṁ karomāti.
Te tassa paṭisāraṇīyakammaṁ akaṁsu. Athakho āyasmā yaso
kākaṇḍakaputto vesālike vajjiputtake bhikkhū etadavoca bhagavatā
āvuso paññattaṁ paṭisāraṇīyakammakatassa bhikkhuno anudūto
dātabboti detha me āvuso anudūtaṁ bhikkhunti. Athakho vesālikā
vajjiputtakā bhikkhū ekaṁ bhikkhuṁ sammannitvā āyasmato yasassa
kākaṇḍakaputtassa anudūtaṁ adaṁsu. Athakho āyasmā yaso
1 Ma. Yu. bhikkhaggena.
Kākaṇḍakaputto anudūtena bhikkhunā saddhiṁ vesāliṁ pavisitvā
vesālike upāsake etadavoca ahaṁ kirāyasmante upāsake saddhe
pasanne akkosāmi paribhāsāmi appasādaṁ karomi yohaṁ adhammaṁ
adhammoti vadāmi dhammaṁ dhammoti vadāmi avinayaṁ avinayoti
vadāmi vinayaṁ vinayoti vadāmi.

[634] Ekamidaṁ āvuso samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane
anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho āvuso bhagavā bhikkhū
āmantesi cattārome bhikkhave candimasuriyānaṁ upakkilesā yehi
upakkilesehi upakkiliṭṭhā candimasuriyā na tapanti na bhāsanti
na virocanti. Katame cattāro. Abbhaṁ bhikkhave candimasuriyānaṁ
upakkileso yena upakkilesena upakkiliṭṭhā candimasuriyā na tapanti
na bhāsanti na virocanti mahikā bhikkhave candimasuriyānaṁ upakkileso
yena upakkilesena upakkiliṭṭhā candimasuriyā na tapanti na
bhāsanti na virocanti dhūmarajo bhikkhave candimasuriyānaṁ upakkileso
yena upakkilesena upakkiliṭṭhā candimasuriyā na tapanti na bhāsanti
virocanti rāhu bhikkhave asurindo candimasuriyānaṁ upakkileso yena
upakkilesena upakkiliṭṭhā candimasuriyā na tapanti na bhāsanti
na virocanti ime kho bhikkhave cattāro candimasuriyānaṁ
upakkilesā yehi upakkilesehi upakkiliṭṭhā candimasuriyā na tapanti
na bhāsanti na virocanti evameva kho bhikkhave cattārome
Samaṇabrāhmaṇānaṁ upakkilesā yehi upakkilesehi upakkiliṭṭhā
eke samaṇabrāhmaṇā na tapanti na bhāsanti na virocanti.
Katame cattāro. Santi bhikkhave eke samaṇabrāhmaṇā suraṁ
pivanti merayaṁ pivanti surāmerayapānā appaṭiviratā ayaṁ bhikkhave
paṭhamo samaṇabrāhmaṇānaṁ upakkileso yena upakkilesena
upakkiliṭṭhā eke samaṇabrāhmaṇā na tapanti na bhāsanti na
virocanti puna caparaṁ bhikkhave eke samaṇabrāhmaṇā methunaṁ
dhammaṁ paṭisevanti methunadhammā appaṭiviratā ayaṁ bhikkhave dutiyo
samaṇabrāhmaṇānaṁ upakkileso yena upakkilesena upakkiliṭṭhā
eke samaṇabrāhmaṇā na tapanti na bhāsanti na virocanti
puna caparaṁ bhikkhave eke samaṇabrāhmaṇā jātarūparajataṁ sādiyanti
jātarūparajatappaṭiggahaṇā appaṭiviratā ayaṁ bhikkhave tatiyo
samaṇabrāhmaṇānaṁ upakkileso yena upakkilesena upakkiliṭṭhā
eke samaṇabrāhmaṇā na tapanti na bhāsanti na virocanti
puna caparaṁ bhikkhave eke samaṇabrāhmaṇā micchājīvena jīvitaṁ
kappenti micchājīvā appaṭiviratā ayaṁ bhikkhave catuttho
samaṇabrāhmaṇānaṁ upakkileso yena upakkilesena upakkiliṭṭhā
eke samaṇabrāhmaṇā na tapanti na bhāsanti na virocanti ime
kho bhikkhave cattāro samaṇabrāhmaṇānaṁ upakkilesā yehi
upakkilesehi upakkiliṭṭhā eke samaṇabrāhmaṇā na tapanti na
Bhāsanti na virocantīti 1 . Idamavocāvuso bhagavā idaṁ vatvāna
sugato athāparaṁ etadavoca satthā