[335] Evañca pana bhikkhave sammannitabbo. Paṭhamaṁ bhikkhu
yācitabbo. Yācitvā byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho
ñāpetabbo suṇātu me bhante saṅgho yadi saṅghassa pattakallaṁ
1 Yu. ekekā. 2 Ma. āmeḍitaṁ natthi.
Saṅgho itthannāmaṁ bhikkhuṁ sāmaṇerapesakaṁ sammanneyya. Esā
ñatti. Suṇātu me bhante saṅgho saṅgho itthannāmaṁ bhikkhuṁ
sāmaṇerapesakaṁ sammannati. Yassāyasmato khamati itthannāmassa
bhikkhuno sāmaṇerapesakassa sammati so tuṇhassa yassa nakkhamati
so bhāseyya. Sammato saṅghena itthannāmo bhikkhu sāmaṇerapesako
khamati saṅghassa tasmā tuṇhī. Evametaṁ dhārayāmīti.
Bhāṇavāraṁ niṭṭhitaṁ tatiyaṁ.
Senāsanakkhandhakaṁ niṭṭhitaṁ chaṭṭhaṁ.
---------
Tassuddānaṁ

[336] Vihāraṁ buddhaseṭṭhena apaññattaṁ tadā ahu.
Tahaṁ tahaṁ nikkhamanti vāsā te jinasāvakā 1 .
Te 2 seṭṭhī gahapati disvā bhikkhūnaṁ idamabravi
kārāpeyyaṁ vaseyyātha paṭipucchiṁsu nāyakaṁ.
Vihāraṁ aḍḍhayogañca pāsādaṁ hammiyaṁ guhaṁ
pañcaleṇaṁ anuññāsi vihāre seṭṭhi kārayi.
Jano vihāraṁ kāreti akavāṭaṁ asaṁvutaṁ.
Kavāṭaṁ piṭṭhasaṅghāṭaṁ udukkhalañca uttari
1 Yu. āvāsā tamhā te jinasāvakā. 2 ayaṁ saddo natuthi.
Āviñchanachiddaṁ rajjuṁ vaṭṭiñca kapisīsakaṁ
sūci ghaṭi tālachiddaṁ lohakaṭṭhavisāṇakaṁ.
Yantakaṁ sūcikañceva chadanaṁ ullittena 1 ca
vedikaṁ jālasalākañca cakkali santharena ca
miḍhi vidalamañcañca 2 sosānikamasārako
bundi kuḷirapādañca āhaccāsandi uccako 3
sattaṅgā 4 ca bhaddapīṭhaṁ pīṭhikeḷakapādakaṁ
āmalā phalakā kocchā 5 palālapīṭhameva ca
ucce ca ahi pādāni aṭṭhaṅgulakapādakā 6
suttaṁ aṭṭhapadaṁ coḷaṁ tūlikaṁ aḍḍhakāyikaṁ
giraggo bhisiyo cāpi dussaṁ senāsane ca yaṁ 7
onaddhaṁ heṭṭhā patati uppāṭetvā haranti ca
bhittiṁ ca hatthabhittiṁ ca anuññāsi ca titthiyā 8
setakāḷavihāre cāpi 9 thusaṁ saṇhañca mattikaṁ
ikkāsaṁ pāṇikaṁ kuṇḍaṁ 10 sāsapaṁ sitthatelakaṁ
ussanne paccuddharituṁ pharusaṁ laṇḍumattikaṁ 11
1 Ma. Yu. ullittāvalittaṁ. 2 Yu. miḍḍhi pidalamañcañca. 3 Ma. Yu. uccake.
4 Ma. sattaṅgo. 5 Yu. āmaṭā malakakocchā. 6 Ma. Yu. uccāhi atipādakā
aṭṭhaṅguli ca pādakā. 7 Ma. Yu. senāsanañcāpi. 8 Yu. bhattiṁ ca hatthabhittiṁ
ca anuññāsi tathāgato. 9 Ma. Yu. titthiyā vihāre cāpi. 10 Yu. kuḍḍaṁ.
11 Ma. Yu. gaṇḍumattikaṁ.
Ikkāsaṁ paṭibhāṇañca nīcā cayo ca āruhaṁ
paripatanti āḷakā aḍḍhakuḍḍaṁ tayo puna
khuddake kuḍḍapādo ca ovassati ca vissaraṁ 1
khīlaṁ cīvaravaṁsā ca 2 ālindaṁ kiṭikena 3 ca
ālambanaṁ tiṇacuṇṇaṁ heṭṭhāmagge nayaṁ kare
ajjhokāse otappati sālaṁ heṭṭhā ca bhājanaṁ
vihāro koṭṭhako ceva pariveṇaggisālakaṁ
ārāme ca puna koṭṭhe heṭṭhā ceva 4 nayaṁ kare
sudhaṁ 5 anāthapiṇḍi ca saddho sītavanaṁ agā
diṭṭhadhammo nimantesi saha saṅghena nāyakaṁ
āṇāpesantarāmagge ārāmaṁ kārayi gaṇo
vesāliyaṁ navakammaṁ purato ca pariggahuṁ 6
ko arahati bhattaggaṁ 7 tittirañca avandiyā
pariggahitantaraghare 8 tūlo sāvatthi osari
patiṭṭhāpesi 9 ārāmaṁ bhattagge ca kolāhalaṁ
gilānā varaseyyā ca lesā sattarasā tahiṁ
kena nu kho kathaṁ nu kho vihāraggena bhājayi 10
1 Ma. Yu. ovassati saraṁ khilaṁ. 2 Ma. Yu. cīvaravaṁsaṁ rajjuñca. 3 Yu. kiṭkena.
4 Ma. Yu. heṭṭhaññeva. 5 Ma. Yu. suddhaṁ. 6 Yu. paṭiggahaṁ. Ma. pariggahi.
7 Ma. Yu. bhattagge. 8 Ma. Yu. pariggahitantaragharā. 9 Yu. patiṭṭhapesi.
10 Yu. bhājasi.
Pariveṇānubhāgañca akāmā bhāga no dade
nissīmaṁ sabbakālañca gāhā senāsane tayo
upanando ca vaṇṇesi ṭhitakā samāasanā
samānāsanikā bhindiṁsu tivaggā ca duvaggikā 1
asamānāsanikā 2 dīghaṁ sālindaṁ 3 paribhuñjituṁ
ayyikā 4 ca avidūre bhājitañca kiṭāgiri
vāḷavī 5 piṇḍakakuḍḍehi dvārāggaḷavaṭṭikā
ālokasetakāḷañca gerucchādanabandhanā
bhaṇḍikhaṇḍaparibhaṇḍaṁ vīsa tiṁsā ca kālikā
osite akataṁ vippaṁ 6 khudde chappañcavassikaṁ
aḍḍhayoge ca sattaṭṭha mahallake 7 dasa dvādasa
sabbaṁ vihāraṁ ekassa aññaṁ vāsenti saṅghikaṁ
nissīmaṁ sabbakālañca pakkama 8 vibbhamanti ca
kālañca sāmaṇerañca sikkhāpaccakkhāntimaṁ
ummattakā khittacittā vedanāpattidassanā
appaṭikammaṁ diṭṭhiyā 9 paṇḍakā theyyatitthiyā
tiracchānamātupitu arahantā ca dūsakā
bhedakā lohituppādā ubhato cāpi byañjanā
mā saṅghassa parihāyi kammaṁ aññassa dātave
vippakate ca aññassa kate tasseva pakkame
1 Ma. ... vaggikaṁ. Yu. catuvaggikā. 2 Yu. ... sanikaṁ. 3 Yu. taṁ dvinanaṁ.
4 Yu. ayyā. 5 Ma. Yu. āḷavī. 6 Yu. sabbaṁ. 7 Ma. mahalle. Yu. mahallena.
8 Ma. Yu. pakkami. 9 Ma. Yu. appaṭikammadiṭṭhiyā.
Vibbhamati kālakato sāmaṇero ca jāyati
paccakkhāto ca sikkhāya antimajjhāpanno yadi
saṅgho va sāmiko hoti ummattakhittavedanā
adassanāppaṭikamme diṭṭhi tasseva hoti taṁ
paṇḍako theyyatitthī ca tiracchānamātupetikaṁ
ghātako dūsako cāpi bhedalohitabyañjanā
paṭijānāti yadi so saṅgho va hoti sāmiko
harantaññatra kukkuccaṁ udriyati ca kambalaṁ
dussā ca cammacakkali coḷakaṁ akkamanti ca
allā upāhanā nuṭṭha 1 likhanti 2 apassenti ca.
Apassenaṁ likhateva 3 dhotaṁ paccattharena ca
rājagahe na sakkonti lāmakaṁ bhattuddesakaṁ
kathaṁ nu kho paññāpakaṁ bhaṇḍāgārikasammati
paṭiggāhabhājako cāpi yāgu ca phalabhājako
khajjakabhājako ceva appamattakavissaje
sāṭiyagāhāpako ceva tathā pattagāhāpako 4
ārāmikasāmaṇerapesakassa ca sammati
sabbābhibhū lokavidū hitacitto vināyako
leṇatthañca sukhatthañca jhāyituñca vipassitunti.
1 Ma. niṭṭhuṁ. Yu. nuṭṭhu. 2 Yu. khīlanti. 3 Yu. khaliteva.
4 Ma. Yu. tatheva pattagāhāko.
Saṅghabhedakkhandhakaṁ

[337] Tena samayena buddho bhagavā anupiyāyaṁ viharati anupiyaṁ
nāma mallānaṁ nigamo. Tena kho pana samayena abhiññātā
abhiññātā sakyakumārā bhagavantaṁ pabbajitaṁ anupabbajanti.

[338] Tena kho pana samayena mahānāmo ca sakko anuruddho
ca sakko dve bhātukā 1 honti. Anuruddho sakko sukhumālo
hoti. Tassa tayo pāsādā honti eko hemantiko eko
gimhiko eko vassiko. So vassike pāsāde cattāro
māse nippurisehi turiyehi paricāriyamāno na heṭṭhā pāsādā 2
orohati. Athakho mahānāmassa sakkassa etadahosi etarahi
kho abhiññātā abhiññātā sakyakumārā bhagavantaṁ pabbajitaṁ
anupabbajanti amhākañca pana 3 kulā natthi koci agārasmā
anagāriyaṁ pabbajito yannūnāhaṁ vā pabbajeyyaṁ anuruddho vāti.
Athakho mahānāmo sakko yena anuruddho sakko tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā anuruddhaṁ sakkaṁ etadavoca etarahi tāta anuruddha
abhiññātā abhiññātā sakyakumārā bhagavantaṁ pabbajitaṁ anupabbajanti
amhākañca pana kulā natthi koci agārasmā anagāriyaṁ pabbajito
1 Ma. bhātikā. 2 Ma. heṭṭhāpāsādaṁ. 3 Ma. Yu. Rā. panasaddo na dissati.
Tenahi tvaṁ vā pabbaja ahaṁ vā pabbajissāmīti. Ahaṁ kho
sukhumālo nāhaṁ sakkomi agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ tvaṁ
pabbajāhīti. Ehi kho te tāta anuruddha gharāvāsatthaṁ
anusāsissāmi paṭhamaṁ khettaṁ kasāpetabbaṁ kasāpetvā vapāpetabbaṁ
vapāpetvā udakaṁ atinetabbaṁ udakaṁ atinetvā udakaṁ ninnetabbaṁ
udakaṁ ninnetvā niddāpetabbaṁ 1 niddāpetvā lavāpetabbaṁ
lavāpetvā ubbāhāpetabbaṁ 2 ubbāhāpetvā puñjaṁ
kārāpetabbaṁ puñjaṁ kārāpetvā maddāpetabbaṁ maddāpetvā
palālāni uddharāpetabbāni palālāni uddharāpetvā bhusikā
uddharāpetabbā bhusikaṁ 3 uddharāpetvā ophunāpetabbaṁ 4
ophunāpetvā atiharāpetabbaṁ atiharāpetvā āyatimpi vassaṁ evameva
kātabbaṁ āyatimpi vassaṁ evameva kātabbanti. Na kammā
khīyanti na kammānaṁ anto paññāyati kadā kammā
khīyissanti kadā kammānaṁ anto paññāyissati kadā mayaṁ
apposukkā 5 pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricārissāmāti.
Na hi tāta anuruddha kammā khīyanti na kammānaṁ
anto paññāyati akhīṇe va 6 kamme mātāpitaro 7 ca pitāmahā
1 Ma. niddhā .... Yu. niḍḍā .... 2 Yu. ubbahā .... 3 Yu. bhusikā.
4 Ma. Yu. opunā .... 5 Yu. appossukkā. 6 Yu. akhīṇeyeva. 7 Ma. Yu. pitaro.
Ca kālakatāti. Tenahi tvaññeva gharāvāsatthena upajānāhi ahaṁ
agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmīti.

[339] Athakho anuruddho sakko yena mātā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā mātaraṁ etadavoca icchāmahaṁ amma agārasmā
anagāriyaṁ pabbajituṁ anujānāhi maṁ amma 1 agārasmā anagāriyaṁ
pabbajjāyāti. Evaṁ vutte anuruddhassa sakkassa mātā anuruddhaṁ
sakkaṁ etadavoca tumhe kho me tāta anuruddha dve puttā
piyā manāpā appaṭikūlā maraṇenapi vo akāmakā vinā bhavissāmi
kiṁ panāhaṁ tumhe jīvante anujānissāmi agārasmā anagāriyaṁ
pabbajjāyāti. Dutiyampi kho .pe. Tatiyampi kho anuruddho
sakko mātaraṁ etadavoca icchāmahaṁ amma agārasmā anagāriyaṁ
pabbajituṁ anujānāhi maṁ amma agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyāti.

[340] Tena kho pana samayena bhaddiyo sakyarājā sakyānaṁ
rajjaṁ kāreti 2 . So ca 3 anuruddhassa sakkassa sahāyo hoti.
Athakho anuruddhassa sakkassa mātā ayaṁ kho bhaddiyo sakyarājā
sakyānaṁ rajjaṁ kāreti anuruddhassa sakkassa sahāyo so na
ussahati agārasmā anagāriyaṁ pabbajitunti anuruddhaṁ sakkaṁ etadavoca
sace tāta anuruddha bhaddiyo sakyarājā agārasmā anagāriyaṁ
pabbajati evaṁ tvampi pabbajāhīti. Athakho anuruddho sakko
1 Ma. Yu. Rā. ammāti na dissati. 2 Ma. kāresi. 3 Yu. so cāti natthi.
Yena bhaddiyo sakyarājā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhaddiyaṁ
sakyarājānaṁ etadavoca mama kho samma pabbajjā tava paṭibaddhāti.
Sace te samma pabbajjā mama paṭibaddhā vā 1 appaṭibaddhā
vā 1 sā hotu ahaṁ tayā yathāsukhaṁ pabbajāhīti. Ehi samma
ubho agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmāti. Nāhaṁ samma sakkomi
agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ 2 yaṁ te sakkā aññaṁ mayā
kātuṁ tyāhaṁ karissāmi tvaṁ pabbajāhīti. Mātā kho maṁ
samma evamāha sace tāta anuruddha bhaddiyo sakyarājā
agārasmā anagāriyaṁ pabbajati evaṁ tvaṁpi pabbajāhīti. Bhāsitā
kho pana te samma esā vācā sace te samma pabbajjā
mama paṭibaddhā vā 1 appaṭibaddhā vā 1 sā hotu ahaṁ tayā
yathāsukhaṁ pabbajāhīti. Ehi samma ubho agārasmā anagāriyaṁ
pabbajissāmāti. Tena kho pana samayena manussā saccavādino
honti saccapaṭiññātā 3 . Athakho bhaddiyo sakyarājā anuruddhaṁ
sakkaṁ etadavoca āgamehi samma satta vassāni sattannaṁ
vassānaṁ accayena ubhopi 4 agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmāti.
Aticiraṁ samma satta vassāni nāhaṁ sakkomi satta vassāni
āgametunti. Āgamehi samma cha vassāni .pe. Pañca vassāni
cattāri vassāni tīṇi vassāni dve vassāni ekaṁ vassaṁ ekassa
1 Yu. Rā. vāsaddo na dissati. 2 Ma. pabbajitunti. 3 Ma. Yu. saccapaṭiññā.
4 Ma. Yu. ubho.
Vassassa accayena ubhopi agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmāti.
Aticiraṁ samma ekaṁ vassaṁ nāhaṁ sakkomi ekaṁ vassaṁ āgametunti.
Āgamehi samma satta māse sattannaṁ māsānaṁ accayena ubhopi
agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmāti. Aticiraṁ samma satta
māsā nāhaṁ sakkomi satta māse āgametunti. Āgamehi
samma cha māse .pe. Pañca māse cattāro māse tayo māse
dve māse ekaṁ māsaṁ aḍḍhamāsaṁ aḍḍhamāsassa accayena
ubhopi agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmāti. Aticiraṁ samma
aḍḍhamāso nāhaṁ sakkomi aḍḍhamāsaṁ āgametunti. Āgamehi
samma sattāhaṁ yāvāhaṁ putte ca bhātaro ca rajjaṁ
niyyādessāmīti 1 . Na ciraṁ samma sattāho āgamessāmīti.

[341] Athakho bhaddiyo ca sakyarājā anuruddho ca ānando
ca bhaggu ca kimilo ca 2 devadatto ca upālikappakena sattamā
yathā pure ca 3 caturaṅginiyā senāya uyyānabhūmiṁ niyyanti evameva
caturaṅginiyā senāya niyyiṁsu. Te dūraṁ gantvā senaṁ nivattāpetvā
paravisayaṁ okkamitvā ābharaṇaṁ omuñcitvā uttarāsaṅgena 4 bhaṇḍikaṁ
bandhitvā upāliṁ kappakaṁ etadavocuṁ handa bhaṇe upāli
nivattassu alante ettakaṁ jīvikāyāti.

[342] Athakho upālissa kappakassa nivattantassa etadahosi
1 Ma. Yu. niyyādemīti. 2 Yu. bhagu ca kimbilo ca. 3 Ma. casaddo
natthi. Yu. āmeḍitaṁ. 4 Yu. uttarāsaṅge.
Caṇḍā kho sākiyā iminā kumārā nippātitāti ghātāpeyyuṁpi
maṁ ime hi nāma sakyakumārā agārasmā anagāriyaṁ pabbajissanti
kimaṅgaṁ panāhanti. So bhaṇḍikaṁ muñcitvā taṁ bhaṇḍaṁ rukkhe
ālaggetvā yo passati dinnaṁyeva haratūti vatvā yena
te sakyakumārā tenupasaṅkami. Addasaṁsu kho te sakyakumārā
upāliṁ kappakaṁ dūrato va āgacchantaṁ disvāna upāliṁ kappakaṁ
etadavocuṁ kissa bhaṇe upāli nivattosīti. Idha me ayyaputtā
nivattantassa etadahosi caṇḍā kho sākiyā iminā kumārā
nippātitāti ghātāpeyyuṁpi maṁ ime hi nāma sakyakumārā
agārasmā anagāriyaṁ pabbajissanti kimaṅgaṁ panāhanti so kho
ahaṁ ayyaputtā bhaṇḍikaṁ muñcitvā taṁ bhaṇḍaṁ rukkhe ālaggetvā
yo passati dinnaṁyeva haratūti vatvā tatomhi paṭinivattoti.
Suṭṭhu bhaṇe upāli akāsi yaṁ pana nivatto 1 caṇḍā kho 2
sākiyā iminā kumārā nippātitāti ghātāpeyyuṁpi tanti.

[343] Athakho te sakyakumārā upāliṁ kappakaṁ ādāya yena
bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te sakyakumārā
bhagavantaṁ etadavocuṁ mayaṁ bhante sākiyā nāma mānassino
1 Ma. Yu. yaṁpi na nivatto. 2 Yu. khosaddo na dissati.
Ayaṁ bhante upāli kappako amhākaṁ dīgharattaṁ paricārako imaṁ
bhagavā paṭhamaṁ pabbājetu imassa mayaṁ abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ
añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ karissāma evaṁ amhākaṁ sākiyānaṁ
sākiyamāno nimmādayissatīti 1 . Athakho bhagavā upāliṁ kappakaṁ
paṭhamaṁ pabbājesi pacchā te sakyakumāre.

[344] Athakho āyasmā bhaddiyo teneva antaravassena tisso
vijjā sacchākāsi. Āyasmā anuruddho dibbacakkhuṁ uppādesi.
Āyasmā ānando sotāpattiphalaṁ sacchākāsi. Devadatto
pothujjanikaṁ iddhiṁ abhinipphādeti 2 .