[242] Tena kho pana samayena bhikkhū saṅghamajjhe bhaṇḍanajātā
kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi vitudantā viharanti.
Te na sakkonti taṁ adhikaraṇaṁ vūpasametuṁ. Athakho aññataro bhikkhu
yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho so bhikkhu bhagavantaṁ
etadavoca idha bhante bhikkhū saṅghamajjhe bhaṇḍanajātā kalahajātā
vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi vitudantā viharanti te na
sakkonti taṁ adhikaraṇaṁ vūpasametuṁ sādhu bhante bhagavā yena te
bhikkhū tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyāti. Adhivāsesi bhagavā
tuṇhībhāvena. Athakho bhagavā yena te bhikkhū tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā te bhikkhū
etadavoca alaṁ bhikkhave mā bhaṇḍanaṁ mā kalahaṁ mā viggahaṁ mā
vivādanti. Evaṁ vutte aññataro adhammavādī bhikkhu bhagavantaṁ
etadavoca āgametu bhante bhagavā dhammasāmī appossukko
bhante bhagavā diṭṭhadhammasukhavihāraṁ anuyutto viharatu mayametena
1 Ma. adhammiyāyamāne.
Bhaṇḍanena kalahena viggahena vivādena paññāyissāmāti. Dutiyampi
kho bhagavā te bhikkhū etadavoca alaṁ bhikkhave mā bhaṇḍanaṁ mā
kalahaṁ mā viggahaṁ mā vivādanti. Dutiyampi kho so adhammavādī
bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca āgametu bhante bhagavā dhammasāmī
appossukko bhante bhagavā diṭṭhadhammasukhavihāraṁ anuyutto viharatu
mayametena bhaṇḍanena kalahena viggahena vivādena paññāyissāmāti.

[243] Athakho bhagavā bhikkhū āmantesi bhūtapubbaṁ bhikkhave
bārāṇasiyaṁ brahmadatto nāma kāsīrājā ahosi aḍḍho mahaddhano
mahābhogo mahabbalo mahāvāhano mahāvijito paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro.
Dīghīti nāma kosalarājā ahosi daliddo appadhano
appabhogo appabalo appavāhano appavijito aparipuṇṇakosakoṭṭhāgāro.
Athakho bhikkhave brahmadatto kāsīrājā caturaṅginiṁ
senaṁ sannayhitvā dīghītiṁ kosalarājānaṁ abbhuyyāsi. Assosi kho
bhikkhave dīghīti kosalarājā brahmadatto kira kāsīrājā caturaṅginiṁ
senaṁ sannayhitvā maṁ 1 abbhuyyātoti. Athakho bhikkhave dīghītissa
kosalarañño etadahosi brahmadatto kho kāsīrājā aḍḍho
mahaddhano mahābhogo mahabbalo mahāvāhano mahāvijito
paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro ahaṁ panamhi daliddo appadhano appabhogo
appabalo appavāhano appavijito aparipuṇṇakosakoṭṭhāgāro
1 Sī. Yu. mama. Ma. mamaṁ.
Nāhaṁ paṭibalo brahmadattena kāsīraññā ekasaṅghātaṁpi sahituṁ
yannūnāhaṁ paṭikacceva 1 nagaramhā nippateyyanti. Athakho bhikkhave dīghīti
kosalarājā mahesiṁ ādāya paṭikacceva nagaramhā nippati. Athakho
bhikkhave brahmadatto kāsīrājā dīghītissa kosalarañño balañca
vāhanañca janapadañca kosañca koṭṭhāgārañca abhivijiya ajjhāvasati 2 .
Athakho bhikkhave dīghīti kosalarājā sapajāpatiko yena bārāṇasī
tena pakkāmi anupubbena yena bārāṇasī tadavasari. Tatra sudaṁ
bhikkhave dīghīti kosalarājā sapajāpatiko bārāṇasiyaṁ aññatarasmiṁ
paccantime okāse kumbhakāranivesane aññātakavesena paribbājakacchannena
paṭivasati. Athakho bhikkhave dīghītissa kosalarañño mahesī
nacirasseva gabbhinī ahosi. Tassā evarūpo dohaḷo [3]- hoti icchati
suriyassa uggamanakāle caturaṅginiṁ senaṁ sannaddhaṁ vammikaṁ 4 subhūmiyaṁ 5 ṭhitaṁ
passituṁ khaggānañca dhovanaṁ pātuṁ. Athakho bhikkhave dīghītissa kosalarañño
mahesī dīghītiṁ kosalarājānaṁ etadavoca gabbhinimhi deva tassā me
evarūpo dohaḷo uppanno icchāmi suriyassa uggamanakāle caturaṅginiṁ
senaṁ sannaddhaṁ vammikaṁ subhūmiyaṁ 5 ṭhitaṁ passituṁ khaggānañca dhovanaṁ
pātunti. Kuto devi amhākaṁ duggatānaṁ caturaṅginī senā sannaddhā
vammikā subhūmiyaṁ 5 ṭhitā khaggānañca dhovananti 6 . Sacāhaṁ deva na
labhissāmi marissāmīti. Tena kho pana bhikkhave 7 samayena
1 Sī. Yu. paṭigacceva. 2 Sī. ajjhāvasi. 3 Ma. uppanno. 4 Sī. vammitaṁ.
5 Ma. subhūme. 6 Ma. dhovanaṁ pātunti. 7 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Brahmadattassa kāsīrañño purohito brāhmaṇo dīghītissa
kosalarañño sahāyo hoti. Athakho bhikkhave dīghīti kosalarājā
yena brahmadattassa kāsīrañño purohito brāhmaṇo tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā brahmadattassa kāsīrañño purohitaṁ brāhmaṇaṁ
etadavoca sakhī te samma gabbhinī tassā evarūpo dohaḷo uppanno
icchati suriyassa uggamanakāle caturaṅginiṁ senaṁ sannaddhaṁ vammikaṁ
subhūmiyaṁ ṭhitaṁ passituṁ khaggānañca dhovanaṁ pātunti. Tenahi deva
mayaṁpi deviṁ passāmāti. Athakho bhikkhave dīghītissa kosalarañño
mahesī yena brahmadattassa kāsīrañño purohito brāhmaṇo
tenupasaṅkami. Addasā kho bhikkhave brahmadattassa kāsīrañño
purohito brāhmaṇo dīghītissa kosalarañño mahesiṁ dūrato va
āgacchantiṁ disvāna uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā
yena dīghītissa kosalarañño mahesī tenañjalimpaṇāmetvā
tikkhattuṁ udānaṁ udānesi kosalarājā vata bho kucchigato
kosalarājā vata bho kucchigatoti avimanā 1 devi hohi lacchasi
suriyassa uggamanakāle caturaṅginiṁ senaṁ sannaddhaṁ vammikaṁ subhūmiyaṁ
ṭhitaṁ passituṁ khaggānañca dhovanaṁ pātunti. Athakho bhikkhave
brahmadattassa kāsīrañño purohito brāhmaṇo yena brahmadatto
kāsīrājā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā brahmadattaṁ kāsīrājānaṁ
etadavoca tathā deva nimittāni dissanti sve suriyassa uggamanakāle
1 Ma. attamanā.
Caturaṅginī senā sannaddhā vammikā subhūmiyaṁ tiṭṭhatu khaggā ca
dhoviyantūti. Athakho bhikkhave brahmadatto kāsīrājā manusse
āṇāpesi yathā bhaṇe purohito brāhmaṇo āha tathā
karothāti. Alabhi kho bhikkhave dīghītissa kosalarañño mahesī
suriyassa uggamanakāle caturaṅginiṁ senaṁ sannaddhaṁ vammikaṁ subhūmiyaṁ ṭhitaṁ
passituṁ khaggānañca dhovanaṁ pātuṁ. Athakho bhikkhave dīghītissa
kosalarañño mahesī tassa gabbhassa paripākamanvāya puttaṁ vijāyi.
Tassa dīghāvūti nāmaṁ akaṁsu. Athakho bhikkhave dīghāvu kumāro
nacirasseva viññutaṁ pāpuṇi. Athakho bhikkhave dīghītissa kosalarañño
etadahosi ayaṁ kho brahmadatto kāsīrājā bahuno
amhākaṁ anatthassa kārako iminā amhākaṁ balañca vāhanañca
janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca acchinnaṁ sacāyaṁ amhe
jānissati sabbe va tayo ghātāpessati yannūnāhaṁ dīghāvuṁ
kumāraṁ bahinagare vāseyyanti. Athakho bhikkhave dīghīti kosalarājā
dīghāvuṁ kumāraṁ bahinagare vāsesi. Athakho bhikkhave dīghāvu kumāro
bahinagare paṭivasanto nacirasseva sabbasippāni sikkhi.

[244] Tena kho pana bhikkhave 1 samayena dīghītissa kosalarañño
kappako brahmadatte kāsīraññe paṭivasati. Addasā kho bhikkhave
dīghītissa kosalarañño kappako dīghītiṁ kosalarājānaṁ sapajāpatikaṁ
bārāṇasiyaṁ aññatarasmiṁ paccantime okāse kumbhakāranivesane
1 Ma. ayaṁ pāṭho na dissati.
Aññātakavesena paribbājakacchannena paṭivasantaṁ disvāna yena
brahmadatto kāsīrājā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā brahmadattaṁ
kāsīrājānaṁ etadavoca dīghīti deva kosalarājā sapajāpatiko
bārāṇasiyaṁ aññatarasmiṁ paccantime okāse kumbhakāranivesane
aññātakavesena paribbājakacchannena paṭivasatīti. Athakho bhikkhave
brahmadatto kāsīrājā manusse āṇāpesi tenahi bhaṇe dīghītiṁ
kosalarājānaṁ sapajāpatikaṁ ānethāti. Evaṁ devāti kho bhikkhave
te manussā brahmadattassa kāsīrañño paṭissuṇitvā dīghītiṁ kosalarājānaṁ
sapajāpatikaṁ ānesuṁ. Athakho bhikkhave brahmadatto kāsīrājā
manusse āṇāpesi tenahi bhaṇe dīghītiṁ kosalarājānaṁ sapajāpatikaṁ
daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṁ gāḷhabandhanaṁ bandhitvā khuramuṇḍaṁ
karitvā kharassarena paṇavena rathiyāya rathiyaṁ 1 siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ
parinetvā dakkhiṇena dvārena nikkhāmetvā dakkhiṇato nagarassa
catudhā chinditvā catuddisā bilāni nikkhipathāti. Evaṁ devāti
kho bhikkhave te manussā brahmadattassa kāsīrañño paṭissuṇitvā 2
dīghītiṁ kosalarājānaṁ sapajāpatikaṁ daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṁ
gāḷhabandhanaṁ bandhitvā khuramuṇḍaṁ karitvā kharassarena paṇavena
rathiyāya rathiyaṁ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ parinenti. Athakho bhikkhave
dīghāvussa kumārassa etadahosi ciraṁ diṭṭhā 3 kho me mātāpitaro
1 Po. rathiyā rathiyaṁ. Ma. rathikāya rathikaṁ. 2 Po. Ma. Yu. paṭissutvā.
3 Sī. Yu. ciradiṭṭhā.
Yannūnāhaṁ mātāpitaro passeyyanti. Athakho bhikkhave dīghāvu
kumāro bārāṇasiṁ pavisitvā addasa mātāpitaro daḷhāya rajjuyā
pacchābāhaṁ gāḷhabandhanaṁ bandhitvā khuramuṇḍaṁ karitvā kharassarena
paṇavena rathiyāya rathiyaṁ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ parinente disvāna
yena mātāpitaro tenupasaṅkami. Addasā kho bhikkhave dīghīti
kosalarājā dīghāvuṁ kumāraṁ dūrato va āgacchantaṁ disvāna dīghāvuṁ
kumāraṁ etadavoca mā kho tvaṁ tāta dīghāvu dīghaṁ passa mā
rassaṁ na hi tāta dīghāvu verena verā sammanti averena hi
tāta dīghāvu verā sammantīti. Evaṁ vutte bhikkhave te manussā
dīghītiṁ kosalarājānaṁ etadavocuṁ ummattako ayaṁ dīghīti kosalarājā
vippalapati ko imassa dīghāvu kaṁ ayaṁ evamāha mā kho
tvaṁ tāta dīghāvu dīghaṁ passa mā rassaṁ na hi tāta dīghāvu
verena verā sammanti averena hi tāta dīghāvu verā sammantīti.
Nāhaṁ bhaṇe ummattako vippalapāmi apica yo viññū so
vibhāvessatīti. Dutiyampi kho bhikkhave .pe. Tatiyampi kho
bhikkhave dīghīti kosalarājā dīghāvuṁ kumāraṁ etadavoca mā kho
tvaṁ tāta dīghāvu dīghaṁ passa mā rassaṁ na hi tāta dīghāvu
verena verā sammanti averena hi tāta dīghāvu verā sammantīti.
Tatiyampi kho bhikkhave te manussā dīghītiṁ kosalarājānaṁ etadavocuṁ
ummattako ayaṁ dīghīti kosalarājā vippalapati ko imassa
Dīghāvu kaṁ ayaṁ evamāha mā kho tvaṁ tāta dīghāvu
dīghaṁ passa mā rassaṁ na hi tāta dīghāvu verena verā sammanti
averena hi tāta dīghāvu verā sammantīti. Nāhaṁ bhaṇe ummattako
vippalapāmi apica yo viññū so vibhāvessatīti. Athakho
bhikkhave te manussā dīghītiṁ kosalarājānaṁ sapajāpatikaṁ rathiyāya rathiyaṁ
siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ parinetvā dakkhiṇena dvārena nikkhāmetvā
dakkhiṇato nagarassa catudhā chinditvā catuddisā bilāni nikkhipitvā
gumbaṁ ṭhapetvā pakkamiṁsu. Athakho bhikkhave dīghāvu kumāro
bārāṇasiṁ pavisitvā suraṁ nīharitvā gumbiye pāyesi. Yadā te
mattā ahesuṁ patitā atha kaṭṭhāni saṅkaḍḍhitvā [1]- mātāpitūnaṁ
sarīraṁ citakaṁ āropetvā aggiṁ datvā pañjaliko tikkhattuṁ citakaṁ
padakkhiṇaṁ akāsi. Tena kho pana bhikkhave samayena brahmadatto
kāsīrājā uparipāsādavaragato hoti. Addasā kho bhikkhave
brahmadatto kāsīrājā dīghāvuṁ kumāraṁ pañjalikaṁ tikkhattuṁ citakaṁ
padakkhiṇaṁ karontaṁ disvānassa etadahosi nissaṁsayaṁ kho so
manusso dīghītissa kosalarañño ñāti vā sālohito vā aho
me anatthako na hi nāma me koci ārocessatīti. Athakho
bhikkhave dīghāvu kumāro araññaṁ gantvā yāvadatthaṁ kanditvā
roditvā vappaṁ 2 puñchitvā bārāṇasiṁ pavisitvā antepurassa sāmantā
hatthisālaṁ gantvā hatthācariyaṁ etadavoca icchāmahaṁ ācariya
1 Ma. Yu. citakaṁ karitvā. 2 Ma. khappaṁ.
Sippaṁ sikkhitunti. Tenahi bhaṇe māṇavaka sikkhassūti. Athakho
bhikkhave dīghāvu kumāro rattiyā paccūsasamayaṁ paccuṭṭhāya hatthisālāyaṁ
mañjunā sarena gāyi vīṇañca vādesi. Assosi kho bhikkhave
brahmadatto kāsīrājā rattiyā paccūsasamayaṁ paccuṭṭhāya hatthisālāyaṁ
mañjunā sarena gītaṁ vīṇañca vāditaṁ sutvāna manusse pucchi
ko bhaṇe rattiyā paccūsasamayaṁ paccuṭṭhāya hatthisālāyaṁ mañjunā
sarena gāyi vīṇañca vādesīti. Amukassa deva hatthācariyassa
antevāsī māṇavako rattiyā paccūsasamayaṁ paccuṭṭhāya hatthisālāyaṁ
mañjunā sarena gāyi vīṇañca vādesīti. Tenahi bhaṇe taṁ māṇavakaṁ
ānethāti. Evaṁ devāti kho bhikkhave te manussā brahmadattassa
kāsīrañño paṭissuṇitvā dīghāvuṁ kumāraṁ ānesuṁ. Athakho bhikkhave
brahmadatto kāsīrājā dīghāvuṁ kumāraṁ etadavoca tvaṁ bhaṇe
māṇavaka rattiyā paccūsasamayaṁ paccuṭṭhāya hatthisālāyaṁ mañjunā
sarena gāyi vīṇañca vādesīti. Evaṁ devāti. Tenahi [1]- bhaṇe
māṇavaka gāyassu vīṇañca vādehīti. Evaṁ devāti kho bhikkhave
dīghāvu kumāro brahmadattassa kāsīrañño paṭissuṇitvā ārādhāpekkho
mañjunā sarena gāyi vīṇañca vādesi. Athakho bhikkhave
brahmadatto kāsīrājā dīghāvuṁ kumāraṁ etadavoca tvaṁ bhaṇe
māṇavaka maṁ upaṭṭhahāti. Evaṁ devāti kho bhikkhave dīghāvu
kumāro brahmadattassa kāsīrañño paccassosi. Athakho bhikkhave
1 Ma. Yu. tvaṁ.
Dīghāvu kumāro brahmadattassa kāsīrañño pubbuṭṭhāyī ahosi
pacchānipātī kiṁkārapaṭissāvī 1 manāpacārī piyavādī. Athakho bhikkhave
brahmadatto kāsīrājā dīghāvuṁ kumāraṁ nacirasseva abbhantarike 2
vissāsikaṭṭhāne ṭhapesi. Athakho bhikkhave brahmadatto kāsīrājā
dīghāvuṁ kumāraṁ etadavoca tenahi bhaṇe māṇavaka rathaṁ yojehi migavaṁ
gamissāmāti. Evaṁ devāti kho bhikkhave dīghāvu kumāro brahmadattassa
kāsīrañño paṭissuṇitvā rathaṁ yojetvā brahmadattaṁ kāsīrājānaṁ
etadavoca yutto kho te deva ratho yassadāni kālaṁ maññasīti.
Athakho bhikkhave brahmadatto kāsīrājā rathaṁ abhirūhi dīghāvu kumāro
rathaṁ pesesi. Tathā tathā rathaṁ pesesi yathā yathā aññeneva
senā agamāsi aññeneva ratho. Athakho bhikkhave brahmadatto
kāsīrājā dūraṁ gantvā dīghāvuṁ kumāraṁ etadavoca tenahi bhaṇe
māṇavaka rathaṁ muñcassu kilantomhi nipajjissāmīti. Evaṁ
devāti kho bhikkhave dīghāvu kumāro brahmadattassa kāsīrañño
paṭissuṇitvā rathaṁ muñcitvā paṭhaviyaṁ pallaṅkena nisīdi. Athakho
bhikkhave brahmadatto kāsīrājā dīghāvussa kumārassa ucchaṅge sīsaṁ
katvā seyyaṁ kappesi. Tassa kilantassa muhuttakeneva niddaṁ
okkami. Athakho bhikkhave dīghāvussa kumārassa etadahosi
ayaṁ kho brahmadatto kāsīrājā bahuno amhākaṁ anatthassa kārako
iminā amhākaṁ balañca vāhanañca janapado ca koso ca
1 Po. kiṁkāraṇapaṭissāvī 2 Ma. abbhantarime.
Koṭṭhāgārañca acchinnaṁ iminā ca me mātāpitaro hatā ayaṁ khvassa
kālo yohaṁ veraṁ appeyyanti kosiyā khaggaṁ nibbāhi.
Athakho bhikkhave dīghāvussa kumārassa etadahosi pitā kho maṁ
maraṇakāle avaca mā kho tvaṁ tāta dīghāvu dīghaṁ passa mā
rassaṁ na hi tāta dīghāvu verena verā sammanti averena hi
tāta dīghāvu verā sammantīti na kho me taṁ paṭirūpaṁ yohaṁ
pitu vacanaṁ atikkameyyanti kosiyā khaggaṁ pavesesi. Dutiyampi
kho bhikkhave .pe. Tatiyampi kho bhikkhave dīghāvussa kumārassa
etadahosi ayaṁ kho brahmadatto kāsīrājā bahuno amhākaṁ
anatthassa kārako iminā amhākaṁ balañca vāhanañca janapado
ca koso ca koṭṭhāgārañca acchinnaṁ iminā ca me mātāpitaro
hatā ayaṁ khvassa kālo yohaṁ veraṁ appeyyanti kosiyā
khaggaṁ nibbāhi. Tatiyampi kho bhikkhave dīghāvussa kumārassa
etadahosi pitā kho maṁ maraṇakāle avaca mā kho tvaṁ tāta
dīghāvu dīghaṁ passa mā rassaṁ na hi tāta dīghāvu verena verā
sammanti averena hi tāta dīghāvu verā sammantīti na kho
me taṁ paṭirūpaṁ yohaṁ pitu vacanaṁ atikkameyyanti punadeva
kosiyā khaggaṁ pavesesi. Athakho bhikkhave brahmadatto kāsīrājā
bhīto ubbiggo ussaṅkī utrasto sahasā vuṭṭhāsi. Athakho
bhikkhave dīghāvu kumāro brahmadattaṁ kāsīrājānaṁ etadavoca kissa
Tvaṁ deva bhīto ubbiggo ussaṅkī utrasto sahasā vuṭṭhāsīti.
Idha maṁ bhaṇe māṇavaka dīghītissa kosalarañño putto dīghāvu
kumāro supinantena khaggena paripātesi tenāhaṁ bhīto ubbiggo
ussaṅkī utrasto sahasā vuṭṭhāsinti. Athakho bhikkhave dīghāvu
kumāro vāmena hatthena brahmadattassa kāsīrañño sīsaṁ parāmasitvā
dakkhiṇena hatthena khaggaṁ nibbāhetvā brahmadattaṁ kāsīrājānaṁ
etadavoca ahaṁ kho so deva dīghītissa kosalarañño putto
dīghāvu kumāro bahuno tvaṁ amhākaṁ anatthassa kārako tayā
amhākaṁ balañca vāhanañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca
acchinnaṁ tayā ca me mātāpitaro hatā ayaṁ khvassa kālo
yohaṁ veraṁ appeyyanti. Athakho bhikkhave brahmadatto kāsīrājā
dīghāvussa kumārassa pādesu sirasā nipatitvā dīghāvuṁ kumāraṁ
etadavoca jīvitaṁ me tāta dīghāvu dehi jīvitaṁ me tāta dīghāvu
dehīti. Kyāhaṁ ussahāmi devassa jīvitaṁ dātuṁ devo kho me
jīvitaṁ dadeyyāti. Tenahi tāta dīghāvu tvañceva me jīvitaṁ dehi
ahañca te jīvitaṁ dammīti. Athakho bhikkhave brahmadatto ca
kāsīrājā dīghāvu ca kumāro aññamaññassa jīvitaṁ adaṁsu pāṇiñca
aggahesuṁ sapathañca akaṁsu adūhāya 1 . Athakho bhikkhave brahmadatto
kāsīrājā dīghāvuṁ kumāraṁ etadavoca tenahi tāta dīghāvu rathaṁ
1 Yu. adrūbhāya. Po. Ma. addūbhāya.
Yojehi gamissāmāti. Evaṁ devāti kho bhikkhave dīghāvu kumāro
brahmadattassa kāsīrañño paṭissuṇitvā rathaṁ yojetvā brahmadattaṁ
kāsīrājānaṁ etadavoca yutto kho te deva ratho yassadāni
kālaṁ maññasīti. Athakho bhikkhave brahmadatto kāsīrājā rathaṁ
abhirūhi dīghāvu kumāro rathaṁ pesesi. Tathā tathā rathaṁ pesesi
yathā yathā nacirasseva senāya samāgacchi. Athakho bhikkhave
brahmadatto kāsīrājā bārāṇasiṁ pavisitvā amacce pārisajje
sannipātāpetvā etadavoca sace bhaṇe dīghītissa kosalarañño
puttaṁ dīghāvuṁ kumāraṁ passeyyātha kinti taṁ 1 kareyyāthāti.
Ekacce amaccā 2 evamāhaṁsu mayaṁ deva hatthe chindeyyāma
mayaṁ deva pāde chindeyyāma mayaṁ deva hatthapāde chindeyyāma
mayaṁ deva kaṇṇe chindeyyāma mayaṁ deva nāsaṁ chindeyyāma mayaṁ
deva kaṇṇanāsaṁ chindeyyāma mayaṁ deva sīsaṁ chindeyyāmāti.
Ayaṁ kho so bhaṇe dīghītissa kosalarañño putto dīghāvu kumāro
nāyaṁ labbhā kiñci kātuṁ iminā ca me jīvitaṁ dinnaṁ mayā ca
imassa jīvitaṁ dinnanti. Athakho bhikkhave brahmadatto kāsīrājā
dīghāvuṁ kumāraṁ etadavoca yaṁ kho tāta dīghāvu pitā maraṇakāle
avaca mā kho tvaṁ tāta dīghāvu dīghaṁ passa mā rassaṁ na
hi tāta dīghāvu verena verā sammanti averena hi tāta
dīghāvu verā sammantīti kinte pitā sandhāya avacāti. Yaṁ kho
1 Ma. Yu. naṁ. 2 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi.
Me deva pitā maraṇakāle avaca mā dīghanti mā ciraṁ veraṁ
akāsīti imaṁ kho me deva pitā maraṇakāle avaca mā
dīghanti yaṁ kho me deva pitā maraṇakāle avaca mā rassanti
mā khippaṁ mittehi bhijjitthāti imaṁ kho me deva pitā
maraṇakāle avaca mā rassanti yaṁ kho me deva pitā
maraṇakāle avaca na hi tāta dīghāvu verena verā sammanti
averena hi tāta dīghāvu verā sammantīti devena me mātāpitaro
hatāti sacāhaṁ devaṁ jīvitā voropeyyaṁ ye devassa
atthakāmā te maṁ jīvitā voropeyyuṁ ye me atthakāmā te
te jīvitā voropeyyuṁ evantaṁ veraṁ verena na vūpasameyya
idāni ca pana me devena jīvitaṁ dinnaṁ mayā ca devassa jīvitaṁ
dinnaṁ evantaṁ veraṁ averena vūpasantaṁ imaṁ kho me deva pitā
maraṇakāle avaca na hi tāta dīghāvu verena verā sammanti
averena hi tāta dīghāvu verā sammantīti. Athakho bhikkhave
brahmadatto kāsīrājā acchariyaṁ vata bho abbhutaṁ vata bho
yāva paṇḍito ayaṁ dīghāvu kumāro yatra hi nāma pituno
saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṁ ājānissatīti pettikaṁ
balañca vāhanañca janapadañca kosañca koṭṭhāgārañca paṭipādesi
dhītarañca adāsi. Tesaṁ hi nāma bhikkhave rājūnaṁ ādinnadaṇḍānaṁ
ādinnasatthānaṁ evarūpaṁ khantisoraccaṁ bhavissatīti. Idha kho pana taṁ
Bhikkhave sobhetha yaṁ tumhe evaṁ svākkhāte dhammavinaye pabbajitā
samānā khamā ca bhaveyyātha soratā cāti.

[245] Tatiyampi kho bhagavā te bhikkhū etadavoca alaṁ
bhikkhave mā bhaṇḍanaṁ mā kalahaṁ mā viggahaṁ mā vivādanti.
Tatiyampi kho so adhammavādī bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca āgametu
bhante bhagavā dhammasāmī appossukko bhante bhagavā diṭṭhadhammasukhavihāraṁ
anuyutto viharatu mayametena bhaṇḍanena kalahena viggahena
vivādena paññāyissāmāti. Athakho bhagavā pariyādinnarūpā
kho ime moghapurisā nayime sukarā saññāpetunti uṭṭhāyāsanā
pakkāmi.
Dīghāvubhāṇavāraṁ paṭhamaṁ 1 .

[246] Athakho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya
kosambiṁ piṇḍāya pāvisi kosambiyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ
piṇḍapātapaṭikkanto senāsanaṁ saṁsāmetvā pattacīvaramādāya
saṅghamajjhe ṭhitako va imā gāthāyo abhāsi

[247] Puthusaddo samajano na bālo koci maññatha
saṅghasmiṁ bhijjamānasmiṁ nāññaṁ bhiyyo amaññaruṁ.
Parimuṭṭhā paṇḍitā bhāsā vācāgocarabhāṇino
yāvicchanti mukhāyāmaṁ yena nītā na taṁ vidū.
Akkocchi maṁ avadhi maṁ ajini maṁ ahāsi me
1 Ma. niṭṭhito paṭhamo.
Ye ca taṁ upanayhanti veraṁ tesaṁ na sammati.
Akkocchi maṁ avadhi maṁ ajini maṁ ahāsi me
ye ca taṁ nupanayhanti veraṁ tesūpasammati.
Na hi verena verāni sammantīdha kudācanaṁ
averena ca sammanti esa dhammo sanantano.
Pare ca na vijānanti mayamettha yamāmhase 1 .
Ye ca tattha vijānanti tato sammanti medhagā.
Aṭṭhicchiddā 2 pāṇaharā gavāssadhanahārino
raṭṭhaṁ vilumpamānānaṁ tesaṁpi hoti saṅgati.
Kasmā tumhāka 3 no siyā.
Sace labhetha nipakaṁ sahāyaṁ
saddhiñcaraṁ sādhuvihāridhīraṁ
abhibhuyya sabbāni parissayāni
careyya tenattamano satīmā.
No ce labhetha nipakaṁ sahāyaṁ
saddhiñcaraṁ sādhuvihāridhīraṁ
rājāva raṭṭhaṁ vijitaṁ pahāya
eko care mātaṅgaraññeva nāgo.
Ekassa caritaṁ seyyo natthi bāle sahāyatā.
1 Ma. Yu. yamāmase. 2 Ma. Yu. aṭṭhicchinnā. 3 Yu. tumhākaṁ.
Eko care na ca pāpāni kayirā
appossukko mātaṅgaraññeva nāgoti.

[248] Athakho bhagavā saṅghamajjhe ṭhitako va imā gāthāyo
bhāsitvā yena bālakaloṇakārakagāmo 1 tenupasaṅkami. Tena
kho pana samayena āyasmā bhagu bālakaloṇakārakagāme viharati.
Addasā kho āyasmā bhagu bhagavantaṁ dūrato va āgacchantaṁ disvāna
āsanaṁ paññāpesi pādodakaṁ pādapīṭhaṁ pādakathalikaṁ upanikkhipi
paccuggantvā pattacīvaraṁ paṭiggahesi. Nisīdi bhagavā paññatte
āsane nisajja pāde pakkhālesi. Āyasmāpi kho bhagu bhagavantaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ
bhaguṁ bhagavā etadavoca kacci bhikkhu khamanīyaṁ kacci yāpanīyaṁ
kacci piṇḍakena na kilamasīti. Khamanīyaṁ bhagavā yāpanīyaṁ bhagavā
na cāhaṁ bhante piṇḍakena kilamāmīti. Athakho bhagavā āyasmantaṁ
bhaguṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā
sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā yena pācīnavaṁsadāyo tenupasaṅkami.
Tena kho pana samayena āyasmā ca anuruddho āyasmā ca nandiyo
āyasmā ca kimbilo 2 pācīnavaṁsadāye viharanti. Addasā kho
dāyapālo bhagavantaṁ dūrato va āgacchantaṁ disvāna bhagavantaṁ
etadavoca mā samaṇa etaṁ dāyaṁ pāvisi santettha tayo kulaputtā
1 Yu. bālakaloṇakāragāmo. Ma. bālakaloṇakagāmo. 2 Ma. kimilo.
Attakāmarūpā viharanti mā tesaṁ aphāsumakāsīti. Assosi kho
āyasmā anuruddho dāyapālassa bhagavatā saddhiṁ mantayamānassa
sutvāna dāyapālaṁ etadavoca mā āvuso dāyapāla bhagavantaṁ
vāresi satthā no bhagavā anuppattoti. Athakho āyasmā
anuruddho yenāyasmā ca nandiyo āyasmā ca kimbilo
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantañca nandiyaṁ āyasmantañca
kimbilaṁ etadavoca abhikkamathāyasmanto abhikkamathāyasmanto
satthā no bhagavā anuppattoti. Athakho āyasmā ca anuruddho
āyasmā ca nandiyo āyasmā ca kimbilo bhagavantaṁ paccuggantvā
eko bhagavato pattacīvaraṁ paṭiggahesi eko āsanaṁ paññāpesi
eko pādodakaṁ pādapīṭhaṁ pādakathalikaṁ upanikkhipi. Nisīdi bhagavā
paññatte āsane nisajja [1]- pāde pakkhālesi. Tepi kho
āyasmanto 2 bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ
nisinnaṁ kho āyasmantaṁ anuruddhaṁ bhagavā etadavoca kacci vo anuruddhā khamanīyaṁ
kacci yāpanīyaṁ kacci piṇḍakena na kilamathāti. Khamanīyaṁ bhagavā
yāpanīyaṁ bhagavā na ca mayaṁ bhante piṇḍakena kilamāmāti.
Kacci pana vo anuruddhā samaggā sammodamānā avivadamānā
khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharathāti. Taggha
te 3 mayaṁ bhante samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā
1 Po. Ma. kho bhagavā. 2 Sī. Po. Yu. āyasmantā. 3 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi.
Aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharāmāti. Yathākathaṁ pana
tumhe anuruddhā samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā
aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharathāti. Idha mayhaṁ bhante
evaṁ hoti lābhā vata me suladdhaṁ vata me yohaṁ evarūpehi
sabrahmacārīhi saddhiṁ viharāmīti tassa mayhaṁ bhante imesu āyasmantesu
mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhitaṁ āvi ceva raho ca mettaṁ
vacīkammaṁ mettaṁ manokammaṁ paccupaṭṭhitaṁ āvi ceva raho ca
tassa mayhaṁ bhante evaṁ hoti yannūnāhaṁ sakaṁ cittaṁ nikkhipitvā
imesaṁyeva āyasmantānaṁ cittassa vasena vatteyyanti so kho
ahaṁ bhante sakaṁ cittaṁ nikkhipitvā imesaṁyeva āyasmantānaṁ cittassa
vasena vattāmi nānā hi kho no bhante kāyā ekañca pana
maññe cittanti. Āyasmāpi kho nandiyo āyasmāpi kho kimbilo
bhagavantaṁ etadavoca mayhaṁpi kho bhante evaṁ hoti lābhā vata
me suladdhaṁ vata me yohaṁ evarūpehi sabrahmacārīhi saddhiṁ
viharāmīti tassa mayhaṁ bhante imesu āyasmantesu mettaṁ kāyakammaṁ
paccupaṭṭhitaṁ āvi ceva raho ca mettaṁ vacīkammaṁ mettaṁ manokammaṁ
paccupaṭṭhitaṁ āvi ceva raho ca tassa mayhaṁ bhante evaṁ
hoti yannūnāhaṁ sakaṁ cittaṁ nikkhipitvā imesaṁyeva āyasmantānaṁ
cittassa vasena vatteyyanti so kho ahaṁ bhante sakaṁ cittaṁ
nikkhipitvā imesaṁyeva āyasmantānaṁ cittassa vasena vattāmi
Nānā hi kho no bhante kāyā ekañca pana maññe cittanti
evaṁ kho mayaṁ bhante samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā
aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharāmāti. Kacci pana vo
anuruddhā appamattā ātāpino pahitattā viharathāti. Taggha mayaṁ
bhante appamattā ātāpino pahitattā viharāmāti. Yathākathaṁ
pana tumhe anuruddhā appamattā ātāpino pahitattā viharathāti.
Idha bhante amhākaṁ yo paṭhamaṁ gāmato piṇḍāya paṭikkamati so
āsanaṁ paññāpeti pādodakaṁ pādapīṭhaṁ pādakathalikaṁ upanikkhipati
avakkārapātiṁ dhovitvā upaṭṭhāpeti pānīyaṁ paribhojanīyaṁ upaṭṭhāpeti
yo pacchā gāmato piṇḍāya paṭikkamati sace hoti
bhuttāvaseso sace ākaṅkhati bhuñjati no ce ākaṅkhati
apaharite vā chaḍḍeti appāṇake vā udake opilāpeti so
āsanaṁ uddharati pādodakaṁ pādapīṭhaṁ pādakathalikaṁ paṭisāmeti avakkārapātiṁ
dhovitvā paṭisāmeti pānīyaṁ paribhojanīyaṁ paṭisāmeti bhattaggaṁ
sammajjati yo passati pānīyaghaṭaṁ vā paribhojanīyaghaṭaṁ vā vaccaghaṭaṁ
vā rittaṁ tucchaṁ so upaṭṭhāpeti sacassa hoti avisayhaṁ
hatthavikārena dutiyaṁpi 1 āmantetvā hatthavilaṅghakena upaṭṭhāpema na
tveva mayaṁ bhante tappaccayā vācaṁ bhindāma pañcāhikaṁ kho
pana mayaṁ bhante sabbarattiyā dhammiyā kathāya sannisīdāma evaṁ
kho mayaṁ bhante appamattā ātāpino pahitattā viharāmāti.
1 Ma. Yu. pisaddo natthi.
Athakho bhagavā āyasmantañca anuruddhaṁ āyasmantañca nandiyaṁ
āyasmantañca kimbilaṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā
samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā yena pārileyyakaṁ tena
cārikaṁ pakkāmi anupubbena cārikaṁ caramāno yena pārileyyakaṁ
tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā pārileyyake viharati rakkhitavanasaṇḍe
bhaddasālamūle.

[249] Athakho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso
parivitakko udapādi ahaṁ kho pubbe ākiṇṇo na phāsuṁ 1 vihāsiṁ
tehi kosambikehi 2 bhikkhūhi bhaṇḍanakārakehi kalahakārakehi vivādakārakehi
bhassakārakehi saṅghe adhikaraṇakārakehi somhi etarahi
eko adutiyo sukhaṁ phāsuṁ viharāmi aññatreva tehi kosambikehi
bhikkhūhi bhaṇḍanakārakehi kalahakārakehi vivādakārakehi bhassakārakehi
saṅghe adhikaraṇakārakehīti. Aññataropi kho hatthināgo ākiṇṇo
viharati hatthīhi hatthinīhi hatthikalabhehi 3 hatthicchāpehi 4 chinnaggāni ceva
tiṇāni khādati obhaggobhaggañcassa sākhābhaṅgaṁ khādanti āvilāni
ca pānīyāni pivati ogāhañcassa 5 otiṇṇassa hatthiniyo kāyaṁ
upanighaṁsantiyo gacchanti. Athakho tassa hatthināgassa etadahosi
ahaṁ kho ākiṇṇo viharāmi hatthīhi hatthinīhi hatthikalabhehi hatthicchāpehi
chinnaggāni ceva tiṇāni khādāmi obhaggobhaggañca me
1 Ma. Yu. phāsu. 2 Ma. Yu. kosambakehi. 3 Ma. Yu. hatthikaḷabhehi. 4 Yu.
hatthicchāpakehi. 5 Po. Ma. ogāhācassa. Yu. ogāhantassa.
Sākhābhaṅgaṁ khādanti āvilāni ca pānīyāni pivāmi ogāhañca 1
me otiṇṇassa hatthiniyo kāyaṁ upanighaṁsantiyo gacchanti yannūnāhaṁ
eko va gaṇasmā vūpakaṭṭho vihareyyanti. Athakho so hatthināgo
yūthā apakkamma yena pārileyyakaṁ rakkhitavanasaṇḍo bhaddasālamūlaṁ
yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā soṇḍāya bhagavato
pānīyaṁ paribhojanīyaṁ upaṭṭhāpeti apaharitañca karoti. Athakho
tassa hatthināgassa etadahosi ahaṁ kho pubbe ākiṇṇo na
phāsuṁ vihāsiṁ hatthīhi hatthinīhi hatthikalabhehi hatthicchāpehi chinnaggāni
ceva tiṇāni khādiṁ obhaggobhaggañca me sākhābhaṅgaṁ khādiṁsu
āvilāni ca pānīyāni apāyiṁ ogāhañca me otiṇṇassa
hatthiniyo kāyaṁ upanighaṁsantiyo agamaṁsu somhi etarahi eko
adutiyo sukhaṁ phāsuṁ viharāmi aññatreva hatthīhi hatthinīhi hatthikalabhehi
hatthicchāpehīti. Athakho bhagavā attano ca pavivekaṁ viditvā
tassa ca hatthināgassa cetasā cetoparivitakkamaññāya tāyaṁ velāyaṁ
imaṁ udānaṁ udānesi
etaṁ 2 nāgassa nāgena īsādantassa hatthino
sameti cittaṁ cittena yadeko ramatī vaneti.

[250] Athakho bhagavā pārileyyake yathābhirantaṁ viharitvā yena
sāvatthī tena cārikaṁ pakkāmi anupubbena cārikaṁ caramāno
1 Yu. ogāhantassa. 2 Yu. evaṁ.
Yena sāvatthī tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane
anāthapiṇḍikassa ārāme.

[251] Athakho kosambikānaṁ upāsakānaṁ 1 etadahosi 2 ime kho
ayyā kosambikā bhikkhū bahuno amhākaṁ anatthassa kārakā imehi
ubbāḷho bhagavā pakkanto handa mayaṁ ayye kosambike bhikkhū
neva abhivādeyyāma na paccuṭṭheyyāma na añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ
kareyyāma na sakkareyyāma na garukareyyāma na māneyyāma [3]- na
pūjeyyāma upagatānaṁpi piṇḍakaṁ 4 na dajjeyyāma 5 evaṁ ime amhehi
asakkariyamānā agarukariyamānā amāniyamānā [6]- apūjiyamānā
asakkārapakatā pakkamissanti vā vibbhamissanti vā bhagavantaṁ vā
pasādessantīti. Athakho kosambikā upāsakā kosambike bhikkhū neva
abhivādesuṁ na paccuṭṭhesuṁ na añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ akaṁsu na
sakkariṁsu na garukariṁsu na mānesuṁ [7]- na pūjesuṁ upagatānaṁpi piṇḍakaṁ na
adaṁsu. Athakho kosambikā bhikkhū kosambikehi upāsakehi asakkariyamānā
agarukariyamānā amāniyamānā [8]- apūjiyamānā asakkārapakatā
evamāhaṁsu handa mayaṁ āvuso sāvatthiṁ gantvā bhagavato santike
imaṁ adhikaraṇaṁ vūpasameyyāmāti 9 . Athakho kosambikā bhikkhū senāsanaṁ
saṁsāmetvā pattacīvaramādāya yena sāvatthī tenupasaṅkamiṁsu.