[832] Maggasamaṅgissa ñāṇaṁ jarāmaraṇepetaṁ ñāṇaṁ jarāmaraṇasamudayepetaṁ
ñāṇaṁ jarāmaraṇanirodhepetaṁ ñāṇaṁ jarāmaraṇanirodhagāminiyā
Paṭipadāyapetaṁ ñāṇaṁ. Tattha katamaṁ jarāmaraṇe ñāṇaṁ
jarāmaraṇaṁ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā .pe. Amoho
dhammavicayo sammādiṭṭhi idaṁ vuccati jarāmaraṇe ñāṇaṁ. Jarāmaraṇasamudayaṁ
ārabbha .pe. Jarāmaraṇanirodhaṁ ārabbha .pe.
Jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ ārabbha yā uppajjati paññā
pajānanā .pe. Amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi idaṁ vuccati
jarāmaraṇanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṁ. Maggasamaṅgissa ñāṇaṁ
jātiyāpetaṁ ñāṇaṁ .pe. Bhavepetaṁ ñāṇaṁ .pe. Upādānepetaṁ
ñāṇaṁ .pe. Taṇhāyapetaṁ ñāṇaṁ .pe. Vedanāyapetaṁ ñāṇaṁ
.pe. Phassepetaṁ ñāṇaṁ .pe. Saḷāyatanepetaṁ ñāṇaṁ .pe.
Nāmarūpepetaṁ ñāṇaṁ .pe. Viññāṇepetaṁ ñāṇaṁ .pe. Saṅkhāresupetaṁ
ñāṇaṁ saṅkhārasamudayepetaṁ ñāṇaṁ saṅkhāranirodhepetaṁ ñāṇaṁ
saṅkhāranirodhagāminiyā paṭipadāyapetaṁ ñāṇaṁ. Tattha katamaṁ saṅkhāresu
ñāṇaṁ saṅkhāre ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā .pe.
Amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi idaṁ vuccati saṅkhāresu ñāṇaṁ.
Saṅkhārasamudayaṁ ārabbha .pe. Saṅkhāranirodhaṁ ārabbha .pe. Saṅkhāranirodhagāminiṁ
paṭipadaṁ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā
.pe. Amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi idaṁ vuccati saṅkhāranirodhagāminiyā
paṭipadāya ñāṇaṁ.
Evaṁ catubbidhena ñāṇavatthu.

[833] Tattha katamo pañcaṅgiko sammāsamādhi pītipharaṇatā
sukhapharaṇatā cetopharaṇatā ālokapharaṇatā paccavekkhaṇānimittaṁ.
Dvīsu jhānesu paññā pītipharaṇatā tīsu jhānesu paññā sukhapharaṇatā
paracitte ñāṇaṁ cetopharaṇatā dibbacakkhu ālokapharaṇatā tamhā
tamhā samādhimhā vuṭṭhitassa paccavekkhaṇāñāṇaṁ paccavekkhaṇānimittaṁ.
Ayaṁ vuccati pañcaṅgiko sammāsamādhi.

[834] Tattha katamo pañcañāṇiko sammāsamādhi ayaṁ samādhi
paccuppannasukho ceva āyatiṁ ca sukhavipākoti paccattaññeva ñāṇaṁ
uppajjati ayaṁ samādhi ariyo nirāmisoti paccattaññeva ñāṇaṁ
uppajjati ayaṁ samādhi akāpurisasevitoti paccattaññeva ñāṇaṁ
uppajjati ayaṁ samādhi santo paṇīto paṭippassaddhiladdho ekodibhāvādhigato
na ca sasaṅkhāranigayhavāritavatoti 1 paccattaññeva ñāṇaṁ
uppajjati so kho panāhaṁ imaṁ samādhiṁ satova samāpajjāmiṁ satova
vuṭṭhahāmīti paccattaññeva ñāṇaṁ uppajjati ayaṁ pañcañāṇiko
sammāsamādhi.
Evaṁ pañcavidhena ñāṇavatthu.

[835] Tattha katamā chasu abhiññāsu paññā iddhividhe ñāṇaṁ
sotadhātuvisuddhiyā ñāṇaṁ paracitte ñāṇaṁ pubbenivāsānussatiñāṇaṁ
sattānaṁ cutūpapāte ñāṇaṁ āsavānaṁ khaye ñāṇaṁ imā chasu
abhiññāsu paññā. Evaṁ chabbidhena ñāṇavatthu.
1 aññattha ..ṇiggayhavāritappattotipi dissati.

[836] Tattha katamāni sattasattari ñāṇavatthūni. Jātipaccayā
jarāmaraṇanti ñāṇaṁ asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṁ atītampi
addhānaṁ jātipaccayā jarāmaraṇanti ñāṇaṁ asati jātiyā natthi
jarāmaraṇanti ñāṇaṁ anāgatampi addhānaṁ jātipaccayā jarāmaraṇanti
ñāṇaṁ asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṁ yampissa taṁ
dhammaṭṭhitiñāṇaṁ tampi khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammanti
ñāṇaṁ. Bhavapaccayā jātīti ñāṇaṁ .pe. Upādānapaccayā bhavoti
ñāṇaṁ .pe. Taṇhāpaccayā upādānanti ñāṇaṁ .pe. Vedanāpaccayā
taṇhāti ñāṇaṁ .pe. Phassapaccayā vedanāti ñāṇaṁ
.pe. Saḷāyatanapaccayā phassoti ñāṇaṁ .pe. Nāmarūpapaccayā
saḷāyatananti ñāṇaṁ .pe. Viññāṇapaccayā nāmarūpanti ñāṇaṁ
.pe. Saṅkhārapaccayā viññāṇanti ñāṇaṁ .pe. Avijjāpaccayā
saṅkhārāti ñāṇaṁ asati avijjāya natthi saṅkhārāti ñāṇaṁ atītampi
addhānaṁ avijjāpaccayā saṅkhārāti ñāṇaṁ asati avijjāya natthi
saṅkhārāti ñāṇaṁ anāgatampi addhānaṁ avijjāpaccayā saṅkhārāti
ñāṇaṁ asati avijjāya natthi saṅkhārāti ñāṇaṁ yampissa taṁ dhammaṭṭhitiñāṇaṁ
tampi khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammanti ñāṇaṁ.
Imāni sattasattari ñāṇavatthūni. Evaṁ sattavidhena ñāṇavatthu.

[837] Tattha katamā catūsu maggesu catūsu phalesu paññā
sotāpattimagge paññā sotāpattiphale paññā sakadāgāmimagge
Paññā sakadāgāmiphale paññā anāgāmimagge paññā anāgāmiphale
paññā arahattamagge paññā arahattaphale paññā imā
catūsu maggesu catūsu phalesu paññā. Evaṁ aṭṭhavidhena ñāṇavatthu.

[838] Tattha katamā navasu anupubbavihārasamāpattīsu paññā
paṭhamajjhānasamāpattiyā paññā dutiyajjhānasamāpattiyā paññā
tatiyajjhānasamāpattiyā paññā catutthajjhānasamāpattiyā paññā
ākāsānañcāyatanasamāpattiyā paññā viññāṇañcāyatanasamāpattiyā
paññā ākiñcaññāyatanasamāpattiyā paññā nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā
paññā saññāvedayitanirodhasamāpattiyāvuṭṭhitassa
paccavekkhaṇāñāṇaṁ imā navasu anupubbavihārasamāpattīsu
paññā. Evaṁ navavidhena ñāṇavatthu.

[839] Tattha katamaṁ tathāgatassa ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca
aṭṭhānato yathābhūtaṁ ñāṇaṁ. Idha tathāgato aṭṭhānametaṁ anavakāso
yaṁ diṭṭhisampanno puggalo kañci saṅkhāraṁ niccato upagaccheyya
netaṁ ṭhānaṁ vijjatīti pajānāti ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puthujjano
kañci saṅkhāraṁ niccato upagaccheyya ṭhānametaṁ vijjatīti pajānāti.
Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ diṭṭhisampanno puggalo kañci saṅkhāraṁ
sukhato upagaccheyya netaṁ ṭhānaṁ vijjatīti pajānāti ṭhānañca kho
etaṁ vijjati yaṁ puthujjano kañci saṅkhāraṁ sukhato upagaccheyya
ṭhānametaṁ vijjatīti pajānāti. Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ diṭṭhisampanno
Puggalo kañci dhammaṁ attato upagaccheyya netaṁ ṭhānaṁ
vijjatīti pajānāti ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puthujjano kañci
dhammaṁ attato upagaccheyya ṭhānametaṁ vijjatīti pajānāti. Aṭṭhānametaṁ
anavakāso yaṁ diṭṭhisampanno puggalo mātaraṁ jīvitā voropeyya
netaṁ ṭhānaṁ vijjatīti pajānāti ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puthujjano
mātaraṁ jīvitā voropeyya ṭhānametaṁ vijjatīti pajānāti. Aṭṭhānametaṁ
anavakāso yaṁ diṭṭhisampanno puggalo pitaraṁ jīvitā
voropeyya .pe. Arahantaṁ jīvitā voropeyya .pe. Duṭṭhena cittena
tathāgatassa lohitaṁ uppādeyya .pe. Saṅghaṁ bhindeyya .pe.
Aññaṁ satthāraṁ uddiseyya .pe. Aṭṭhamaṁ bhavaṁ nibbatteyya netaṁ
ṭhānaṁ vijjatīti pajānāti ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puthujjano
aṭṭhamaṁ bhavaṁ nibbatteyya ṭhānametaṁ vijjatīti pajānāti. Aṭṭhānametaṁ
anavakāso yaṁ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā
apubbaṁ acarimaṁ uppajjeyyuṁ netaṁ ṭhānaṁ vijjatīti pajānāti
ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ ekissā lokadhātuyā eko arahaṁ
sammāsambuddho uppajjeyya ṭhānametaṁ vijjatīti pajānāti. Aṭṭhānametaṁ
anavakāso yaṁ ekissā lokadhātuyā dve rājāno cakkavattino
apubbaṁ acarimaṁ uppajjeyyuṁ netaṁ ṭhānaṁ vijjatīti pajānāti
ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ ekissā lokadhātuyā eko rājā
cakkavatti uppajjeyya ṭhānametaṁ vijjatīti pajānāti. Aṭṭhānametaṁ
Anavakāso yaṁ itthī arahaṁ assa sammāsambuddho netaṁ ṭhānaṁ vijjatīti
pajānāti ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puriso arahaṁ assa sammāsambuddho
ṭhānametaṁ vijjatīti pajānāti. Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ
itthī rājā assa cakkavatti netaṁ ṭhānaṁ vijjatīti pajānāti ṭhānañca
kho etaṁ vijjati yaṁ puriso rājā assa cakkavatti ṭhānametaṁ
vijjatīti pajānāti. Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ itthī sakkattaṁ
kareyya mārattaṁ kareyya brahmattaṁ kareyya netaṁ ṭhānaṁ vijjatīti
pajānāti ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puriso sakkattaṁ kareyya
mārattaṁ kareyya brahmattaṁ kareyya ṭhānametaṁ vijjatīti pajānāti.
Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ kāyaduccaritassa iṭṭho kanto manāpo
vipāko nibbatteyya netaṁ ṭhānaṁ vijjatīti pajānāti ṭhānañca kho
etaṁ vijjati yaṁ kāyaduccaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko
nibbatteyya ṭhānametaṁ vijjatīti pajānāti. Aṭṭhānametaṁ anavakāso
yaṁ vacīduccaritassa yaṁ manoduccaritassa iṭṭho kanto manāpo
vipāko nibbatteyya netaṁ ṭhānaṁ vijjatīti pajānāti ṭhānañca kho
etaṁ vijjati yaṁ vacīduccaritassa yaṁ manoduccaritassa aniṭṭho akanto
amanāpo vipāko nibbatteyya ṭhānametaṁ vijjatīti pajānāti.
Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ kāyasucaritassa aniṭṭho akanto amanāpo
vipāko nibbatteyya netaṁ ṭhānaṁ vijjatīti pajānāti ṭhānañca kho
etaṁ vijjati yaṁ kāyasucaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko
Nibbatteyya ṭhānametaṁ vijjatīti pajānāti. Aṭṭhānametaṁ anavakāso
yaṁ vacīsucaritassa yaṁ manosucaritassa aniṭṭho akanto amanāpo
vipāko nibbatteyya netaṁ ṭhānaṁ vijjatīti pajānāti ṭhānañca kho
etaṁ vijjati yaṁ vacīsucaritassa yaṁ manosucaritassa iṭṭho kanto manāpo
vipāko nibbatteyya ṭhānametaṁ vijjatīti pajānāti. Aṭṭhānametaṁ
anavakāso yaṁ kāyaduccaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā kāyassa
bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyya netaṁ ṭhānaṁ vijjatīti
pajānāti ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ kāyaduccaritasamaṅgī tannidānaṁ
tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ
nirayaṁ upapajjeyya ṭhānametaṁ vijjatīti pajānāti. Aṭṭhānametaṁ
anavakāso yaṁ vacīduccaritasamaṅgī yaṁ manoduccaritasamaṅgī tannidānaṁ
tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyya
netaṁ ṭhānaṁ vijjatīti pajānāti ṭhānañca kho etaṁ vijjati
yaṁ vacīduccaritasamaṅgī yaṁ manoduccaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā
kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya
ṭhānametaṁ vijjatīti pajānāti. Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ kāyasucaritasamaṅgī
tannidānaṁ tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā
apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya netaṁ ṭhānaṁ vijjatīti
pajānāti ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ kāyasucaritasamaṅgī tannidānaṁ
tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyya
Ṭhānametaṁ vijjatīti pajānāti. Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ
vacīsucaritasamaṅgī yaṁ manosucaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā kāyassa
bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya
netaṁ ṭhānaṁ vijjatīti pajānāti ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ vacīsucaritasamaṅgī
yaṁ manosucaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā kāyassa bhedā
paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyya ṭhānametaṁ vijjatīti
pajānāti. Ye ye dhammā yesaṁ yesaṁ dhammānaṁ hetū paccayā uppādāya
taṁ taṁ ṭhānaṁ ye ye dhammā yesaṁ yesaṁ dhammānaṁ na hetū na paccayā
uppādāya taṁ taṁ aṭṭhānanti yā tattha paññā pajānanā .pe.
Amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi idaṁ tathāgatassa ṭhānañca ṭhānato
aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṁ ñāṇaṁ.

[840] Tattha katamaṁ tathāgatassa atītānāgatapaccuppannānaṁ
kammasamādānānaṁ ṭhānaso hetuso vipākaṁ yathābhūtaṁ ñāṇaṁ. Idha tathāgato
pajānāti atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni gatisampattipaṭibāḷhāni
na vipacanti atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni
upadhisampattipaṭibāḷhāni na vipacanti atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni
kālasampattipaṭibāḷhāni na vipacanti atthekaccāni
pāpakāni kammasamādānāni payogasampattipaṭibāḷhāni na vipacanti
atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni gativipattiṁ āgamma vipacanti
atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni upadhivipattiṁ āgamma vipacanti
Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni kālavipattiṁ āgamma vipacanti
atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni payogavipattiṁ āgamma vipacanti
atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni gativipattipaṭibāḷhāni na
vipacanti atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni upadhivipattipaṭibāḷhāni
na vipacanti atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni
kālavipattipaṭibāḷhāni na vipacanti atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni
payogavipattipaṭibāḷhāni na vipacanti atthekaccāni
kalyāṇāni kammasamādānāni gatisampattiṁ āgamma vipacanti atthekaccāni
kalyāṇāni kammasamādānāni upadhisampattiṁ āgamma vipacanti
atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni kālasampattiṁ āgamma
vipacanti atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni payogasampattiṁ
āgamma vipacantīti. Yā tattha paññā pajānanā .pe. Amoho
dhammavicayo sammādiṭṭhi idaṁ tathāgatassa atītānāgatapaccuppannānaṁ
kammasamādānānaṁ ṭhānaso hetuso vipākaṁ yathābhūtaṁ ñāṇaṁ.

[841] Tattha katamaṁ tathāgatassa sabbatthagāminiṁ paṭipadaṁ yathābhūtaṁ
ñāṇaṁ. Idha tathāgato ayaṁ maggo ayaṁ paṭipadā nirayagāminīti
pajānāti ayaṁ maggo ayaṁ paṭipadā tiracchānagāminīti pajānāti
ayaṁ maggo ayaṁ paṭipadā pittivisayagāminīti pajānāti ayaṁ maggo
ayaṁ paṭipadā manussalokagāminīti pajānāti ayaṁ maggo ayaṁ paṭipadā
devalokagāminīti pajānāti ayaṁ maggo ayaṁ paṭipadā nibbānagāminīti
Pajānāti. Yā tattha paññā pajānanā .pe. Amoho dhammavicayo
sammādiṭṭhi idaṁ tathāgatassa sabbatthagāminiṁ paṭipadaṁ yathābhūtaṁ ñāṇaṁ.