[442] Kathañca bhikkhu bahiddhā vedanāsu vedanānupassī viharati
idha bhikkhu sukhaṁ vedanaṁ vedayamānaṁ sukhaṁ vedanaṁ vedayatīti pajānāti
dukkhaṁ vedanaṁ vedayamānaṁ dukkhaṁ vedanaṁ vedayatīti pajānāti adukkhamasukhaṁ
vedanaṁ vedayamānaṁ adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayatīti pajānāti sāmisaṁ
vā sukhaṁ vedanaṁ vedayamānaṁ sāmisaṁ sukhaṁ vedanaṁ vedayatīti pajānāti
Nirāmisaṁ vā sukhaṁ vedanaṁ vedayamānaṁ nirāmisaṁ sukhaṁ vedanaṁ vedayatīti
pajānāti sāmisaṁ vā dukkhaṁ vedanaṁ vedayamānaṁ sāmisaṁ dukkhaṁ vedanaṁ
vedayatīti pajānāti nirāmisaṁ vā dukkhaṁ vedanaṁ vedayamānaṁ nirāmisaṁ
dukkhaṁ vedanaṁ vedayatīti pajānāti sāmisaṁ vā adukkhamasukhaṁ vedanaṁ
vedayamānaṁ sāmisaṁ adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayatīti pajānāti nirāmisaṁ
vā adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayamānaṁ nirāmisaṁ adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayatīti
pajānāti. So taṁ nimittaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti svavatthitaṁ
avatthapeti so taṁ nimittaṁ āsevitvā bhāvetvā bahulīkaritvā
svavatthitaṁ avatthapetvā ajjhattabahiddhā vedanāsu cittaṁ upasaṁharati.

[443] Kathañca bhikkhu ajjhattabahiddhā vedanāsu vedanānupassī
viharati idha bhikkhu sukhaṁ vedanaṁ sukhā vedanāti pajānāti dukkhaṁ
vedanaṁ dukkhā vedanāti pajānāti adukkhamasukhaṁ vedanaṁ adukkhamasukhā
vedanāti pajānāti sāmisaṁ sukhaṁ vedanaṁ sāmisā sukhā vedanāti
pajānāti nirāmisaṁ sukhaṁ vedanaṁ nirāmisā sukhā vedanāti pajānāti
sāmisaṁ dukkhaṁ vedanaṁ sāmisā dukkhā vedanāti pajānāti nirāmisaṁ
dukkhaṁ vedanaṁ nirāmisā dukkhā vedanāti pajānāti sāmisaṁ adukkhamasukhaṁ
vedanaṁ sāmisā adukkhamasukhā vedanāti pajānāti nirāmisaṁ adukkhamasukhaṁ
vedanaṁ nirāmisā adukkhamasukhā vedanāti pajānāti evaṁ bhikkhu
ajjhattabahiddhā vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī sampajāno
satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.

[444] Anupassīti .pe. Viharatīti .pe. Ātāpīti .pe.
Sampajānoti .pe. Satimāti .pe. Vineyya loke abhijjhādomanassanti.
Tattha katamo loko sāyeva vedanā loko pañcapi
upādānakkhandhā loko ayaṁ vuccati loko. Tattha katamā
abhijjhā yo rāgo sārāgo .pe. Cittassa sārāgo ayaṁ
vuccati abhijjhā. Tattha katamaṁ domanassaṁ yaṁ cetasikaṁ asātaṁ
cetasikaṁ dukkhaṁ cetosamphassajaṁ asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā
asātā dukkhā vedanā idaṁ vuccati domanassaṁ. Iti ayañca
abhijjhā idañca domanassaṁ imamhi loke vinītā honti paṭivinītā
santā samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā
sositā visositā byantīkatā tena vuccati vineyya loke
abhijjhādomanassanti.
Vedanānupassanāniddeso.

[445] Kathañca bhikkhu ajjhattaṁ citte cittānupassī viharati
idha bhikkhu sarāgaṁ vā cittaṁ sarāgaṁ me cittanti pajānāti vītarāgaṁ
vā cittaṁ vītarāgaṁ me cittanti pajānāti sadosaṁ vā cittaṁ sadosaṁ
me cittanti pajānāti vītadosaṁ vā cittaṁ vītadosaṁ me cittanti
pajānāti samohaṁ vā cittaṁ samohaṁ me cittanti pajānāti vītamohaṁ
vā cittaṁ vītamohaṁ me cittanti pajānāti saṅkhittaṁ vā cittaṁ
saṅkhittaṁ me cittanti pajānāti vikkhittaṁ vā cittaṁ vikkhittaṁ me
Cittanti pajānāti mahaggataṁ vā cittaṁ mahaggataṁ me cittanti
pajānāti amahaggataṁ vā cittaṁ amahaggataṁ me cittanti pajānāti
sauttaraṁ vā cittaṁ sauttaraṁ me cittanti pajānāti anuttaraṁ vā
cittaṁ anuttaraṁ me cittanti pajānāti samāhitaṁ vā cittaṁ samāhitaṁ
me cittanti pajānāti asamāhitaṁ vā cittaṁ asamāhitaṁ me cittanti
pajānāti vimuttaṁ vā cittaṁ vimuttaṁ me cittanti pajānāti avimuttaṁ
vā cittaṁ avimuttaṁ me cittanti pajānāti. So taṁ nimittaṁ
āsevati bhāveti bahulīkaroti svavatthitaṁ avatthapeti so taṁ nimittaṁ
āsevitvā bhāvetvā bahulīkaritvā svavatthitaṁ avatthapetvā bahiddhā
citte cittaṁ upasaṁharati.

[446] Kathañca bhikkhu bahiddhā citte cittānupassī viharati
idha bhikkhu sarāgaṁ vāssa cittaṁ sarāgassa cittanti pajānāti vītarāgaṁ
vāssa cittaṁ vītarāgassa cittanti pajānāti sadosaṁ vāssa cittaṁ
sadosassa cittanti pajānāti vītadosaṁ vāssa cittaṁ vītadosassa
cittanti pajānāti samohaṁ vāssa cittaṁ samohassa cittanti pajānāti
vītamohaṁ vāssa cittaṁ vītamohassa cittanti pajānāti saṅkhittaṁ vāssa
cittaṁ saṅkhittassa cittanti pajānāti vikkhittaṁ vāssa cittaṁ vikkhittassa
cittanti pajānāti mahaggataṁ vāssa cittaṁ mahaggatassa cittanti
pajānāti amahaggataṁ vāssa cittaṁ amahaggatassa cittanti pajānāti
sauttaraṁ vāssa cittaṁ sauttarassa cittanti pajānāti anuttaraṁ
Vāssa cittaṁ anuttarassa cittanti pajānāti samāhitaṁ vāssa cittaṁ
samāhitassa cittanti pajānāti asamāhitaṁ vāssa cittaṁ asamāhitassa
cittanti pajānāti vimuttaṁ vāssa cittaṁ vimuttassa cittanti
pajānāti avimuttaṁ vāssa cittaṁ avimuttassa cittanti pajānāti.
So taṁ nimittaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti svavatthitaṁ avatthapeti
so taṁ nimittaṁ āsevitvā bhāvetvā bahulīkaritvā svavatthitaṁ
avatthapetvā ajjhattabahiddhā citte cittaṁ upasaṁharati.

[447] Kathañca bhikkhu ajjhattabahiddhā citte cittānupassī viharati
idha bhikkhu sarāgaṁ vā cittaṁ sarāgaṁ cittanti pajānāti vītarāgaṁ
vā cittaṁ vītarāgaṁ cittanti pajānāti sadosaṁ vā cittaṁ sadosaṁ
cittanti pajānāti vītadosaṁ vā cittaṁ vītadosaṁ cittanti pajānāti
samohaṁ vā cittaṁ samohaṁ cittanti pajānāti vītamohaṁ vā cittaṁ
vītamohaṁ cittanti pajānāti saṅkhittaṁ vā cittaṁ saṅkhittaṁ cittanti
pajānāti vikkhittaṁ vā cittaṁ vikkhittaṁ cittanti pajānāti mahaggataṁ
vā cittaṁ mahaggataṁ cittanti pajānāti amahaggataṁ vā cittaṁ
amahaggataṁ cittanti pajānāti sauttaraṁ vā cittaṁ sauttaraṁ cittanti
pajānāti anuttaraṁ vā cittaṁ anuttaraṁ cittanti pajānāti samāhitaṁ
vā cittaṁ samāhitaṁ cittanti pajānāti asamāhitaṁ vā cittaṁ
asamāhitaṁ cittanti pajānāti vimuttaṁ vā cittaṁ vimuttaṁ cittanti
pajānāti avimuttaṁ vā cittaṁ avimuttaṁ cittanti pajānāti evaṁ
Bhikkhu ajjhattabahiddhā citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno
satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.

[448] Anupassīti .pe. Viharatīti .pe. Ātāpīti .pe.
Sampajānoti .pe. Satimāti .pe. Vineyya loke abhijjhādomanassanti.
Tattha katamo loko taṁyeva cittaṁ loko pañcapi
upādānakkhandhā loko ayaṁ vuccati loko. Tattha katamā abhijjhā
yo rāgo sārāgo .pe. Cittassa sārāgo ayaṁ vuccati abhijjhā.
Tattha katamaṁ domanassaṁ yaṁ cetasikaṁ asātaṁ cetasikaṁ dukkhaṁ cetosamphassajaṁ
asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā asātā dukkhā
vedanā idaṁ vuccati domanassaṁ. Iti ayañca abhijjhā idañca
domanassaṁ imamhi loke vinītā honti paṭivinītā santā samitā
vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā
visositā byantīkatā tena vuccati vineyya loke abhijjhādomanassanti.
Cittānupassanāniddeso.

[449] Kathañca bhikkhu ajjhattaṁ dhammesu dhammānupassī viharati
idha bhikkhu santaṁ vā ajjhattaṁ kāmacchandaṁ atthi me ajjhattaṁ
kāmacchandoti pajānāti asantaṁ vā ajjhattaṁ kāmacchandaṁ natthi
me ajjhattaṁ kāmacchandoti pajānāti yathā ca anuppannassa
kāmacchandassa uppādo hoti tañca pajānāti yathā ca
Uppannassa kāmacchandassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti yathā ca
pahīnassa kāmacchandassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti
santaṁ vā ajjhattaṁ byāpādaṁ .pe. Santaṁ vā ajjhattaṁ thīnamiddhaṁ
.pe. Santaṁ vā ajjhattaṁ uddhaccakukkuccaṁ .pe. Santaṁ vā
ajjhattaṁ vicikicchaṁ atthi me ajjhattaṁ vicikicchāti pajānāti
asantaṁ vā ajjhattaṁ vicikicchaṁ natthi me ajjhattaṁ vicikicchāti
pajānāti yathā ca anuppannāya vicikicchāya uppādo hoti tañca
pajānāti yathā ca uppannāya vicikicchāya pahānaṁ hoti tañca
pajānāti yathā ca pahīnāya vicikicchāya āyatiṁ anuppādo hoti
tañca pajānāti. Santaṁ vā ajjhattaṁ satisambojjhaṅgaṁ atthi me
ajjhattaṁ satisambojjhaṅgoti pajānāti asantaṁ vā ajjhattaṁ
satisambojjhaṅgaṁ natthi me ajjhattaṁ satisambojjhaṅgoti pajānāti
yathā ca anuppannassa satisambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca
pajānāti yathā ca uppannassa satisambojjhaṅgassa bhāvanāpāripūri
hoti tañca pajānāti santaṁ vā ajjhattaṁ dhammavicayasambojjhaṅgaṁ
.pe. Santaṁ vā ajjhattaṁ viriyasambojjhaṅgaṁ .pe. Santaṁ vā
ajjhattaṁ pītisambojjhaṅgaṁ .pe. Santaṁ vā ajjhattaṁ passaddhisambojjhaṅgaṁ
.pe. Santaṁ vā ajjhattaṁ samādhisambojjhaṅgaṁ .pe.
Santaṁ vā ajjhattaṁ upekkhāsambojjhaṅgaṁ atthi me ajjhattaṁ
upekkhāsambojjhaṅgoti pajānāti asantaṁ vā ajjhattaṁ upekkhāsambojjhaṅgaṁ
Natthi me ajjhattaṁ upekkhāsambojjhaṅgoti pajānāti
yathā ca anuppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa uppādo hoti
tañca pajānāti yathā ca uppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa
bhāvanāpāripūri hoti tañca pajānāti. So taṁ nimittaṁ āsevati
bhāveti bahulīkaroti svavatthitaṁ avatthapeti so taṁ nimittaṁ āsevitvā
bhāvetvā bahulīkaritvā svavatthitaṁ avatthapetvā bahiddhā dhammesu
cittaṁ upasaṁharati.

[450] Kathañca bhikkhu bahiddhā dhammesu dhammānupassī viharati
idha bhikkhu santaṁ vāssa kāmacchandaṁ atthissa kāmacchandoti pajānāti
asantaṁ vāssa kāmacchandaṁ natthissa kāmacchandoti pajānāti yathā
ca anuppannassa kāmacchandassa uppādo hoti tañca pajānāti
yathā ca uppannassa kāmacchandassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti
yathā ca pahīnassa kāmacchandassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca
pajānāti santaṁ vāssa byāpādaṁ .pe. Santaṁ vāssa thīnamiddhaṁ
.pe. Santaṁ vāssa uddhaccakukkuccaṁ .pe. Santaṁ vāssa vicikicchaṁ
atthissa vicikicchāti pajānāti asantaṁ vāssa vicikicchaṁ natthissa
vicikicchāti pajānāti yathā ca anuppannāya vicikicchāya uppādo
hoti tañca pajānāti yathā ca uppannāya vicikicchāya pahānaṁ
hoti tañca pajānāti yathā ca pahīnāya vicikicchāya āyatiṁ anuppādo
hoti tañca pajānāti. Santaṁ vāssa satisambojjhaṅgaṁ atthissa
Satisambojjhaṅgoti pajānāti asantaṁ vāssa satisambojjhaṅgaṁ natthissa
satisambojjhaṅgoti pajānāti yathā ca anuppannassa satisambojjhaṅgassa
uppādo hoti tañca pajānāti yathā ca uppannassa
satisambojjhaṅgassa bhāvanāpāripūri hoti tañca pajānāti santaṁ
vāssa dhammavicayasambojjhaṅgaṁ .pe. Santaṁ vāssa viriyasambojjhaṅgaṁ
.pe. Santaṁ vāssa pītisambojjhaṅgaṁ .pe. Santaṁ vāssa passaddhisambojjhaṅgaṁ
.pe. Santaṁ vāssa samādhisambojjhaṅgaṁ .pe. Santaṁ
vāssa upekkhāsambojjhaṅgaṁ atthissa upekkhāsambojjhaṅgoti pajānāti
asantaṁ vāssa upekkhāsambojjhaṅgaṁ natthissa upekkhāsambojjhaṅgoti
pajānāti yathā ca anuppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa uppādo
hoti tañca pajānāti yathā ca uppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa
bhāvanāpāripūri hoti tañca pajānāti. So taṁ nimittaṁ āsevati
bhāveti bahulīkaroti svavatthitaṁ avatthapeti so taṁ nimittaṁ āsevitvā
bhāvetvā bahulīkaritvā svavatthitaṁ avatthapetvā ajjhattabahiddhā
dhammesu cittaṁ upasaṁharati.

[451] Kathañca bhikkhu ajjhattabahiddhā dhammesu dhammānupassī
viharati idha bhikkhu santaṁ vā kāmacchandaṁ atthi kāmacchandoti
pajānāti asantaṁ vā kāmacchandaṁ natthi kāmacchandoti pajānāti
yathā ca anuppannassa kāmacchandassa uppādo hoti tañca
pajānāti yathā ca uppannassa kāmacchandassa pahānaṁ hoti tañca
Pajānāti yathā ca pahīnassa kāmacchandassa āyatiṁ anuppādo
hoti tañca pajānāti santaṁ vā byāpādaṁ .pe. Santaṁ vā
thīnamiddhaṁ .pe. Santaṁ vā uddhaccakukkuccaṁ .pe. Santaṁ vā
vicikicchaṁ atthi vicikicchāti pajānāti asantaṁ vā vicikicchaṁ natthi
vicikicchāti pajānāti yathā ca anuppannāya vicikicchāya uppādo
hoti tañca pajānāti yathā ca uppannāya vicikicchāya pahānaṁ
hoti tañca pajānāti yathā ca pahīnāya vicikicchāya āyatiṁ
anuppādo hoti tañca pajānāti. Santaṁ vā satisambojjhaṅgaṁ
atthi satisambojjhaṅgoti pajānāti asantaṁ vā satisambojjhaṅgaṁ
natthi satisambojjhaṅgoti pajānāti yathā ca anuppannassa satisambojjhaṅgassa
uppādo hoti tañca pajānāti yathā ca uppannassa
satisambojjhaṅgassa bhāvanāpāripūri hoti tañca pajānāti
santaṁ vā dhammavicayasambojjhaṅgaṁ .pe. Santaṁ vā viriyasambojjhaṅgaṁ
.pe. Santaṁ vā pītisambojjhaṅgaṁ .pe. Santaṁ vā passaddhisambojjhaṅgaṁ
.pe. Santaṁ vā samādhisambojjhaṅgaṁ .pe. Santaṁ
vā upekkhāsambojjhaṅgaṁ atthi upekkhāsambojjhaṅgoti pajānāti
asantaṁ vā upekkhāsambojjhaṅgaṁ natthi upekkhāsambojjhaṅgoti
pajānāti yathā ca anuppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa uppādo
hoti tañca pajānāti yathā ca uppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa
bhāvanāpāripūri hoti tañca pajānāti. Evaṁ bhikkhu
Ajjhattabahiddhā dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno
satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.