[432] Kathañca bhikkhu ajjhattaṁ kāye kāyānupassī viharati
idha bhikkhu ajjhattaṁ kāyaṁ uddhaṁpādatalā adhokesamatthakā tacapariyantaṁ
pūrannānappakārassa asucino paccavekkhati atthi imasmiṁ kāye
kesā lomā nakhā dantā taco maṁsaṁ nhārū aṭṭhī aṭṭhimiñjaṁ
vakkaṁ hadayaṁ yakanaṁ kilomakaṁ pihakaṁ papphāsaṁ antaṁ antaguṇaṁ
udariyaṁ karīsaṁ pittaṁ semhaṁ pubbo lohitaṁ sedo medo assu
vasā kheḷo siṁghāṇikā lasikā muttanti. So taṁ nimittaṁ āsevati
bhāveti bahulīkaroti svavatthitaṁ avatthapeti so taṁ nimittaṁ āsevitvā
bhāvetvā bahulīkaritvā svavatthitaṁ avatthapetvā bahiddhā kāye cittaṁ
upasaṁharati.

[433] Kathañca bhikkhu bahiddhā kāye kāyānupassī viharati
idha bhikkhu bahiddhā kāyaṁ uddhaṁpādatalā adhokesamatthakā tacapariyantaṁ
pūrannānappakārassa asucino paccavekkhati atthissa kāye kesā
lomā nakhā dantā taco maṁsaṁ nhārū aṭṭhī aṭṭhimiñjaṁ vakkaṁ
hadayaṁ yakanaṁ kilomakaṁ pihakaṁ papphāsaṁ antaṁ antaguṇaṁ udariyaṁ karīsaṁ
pittaṁ semhaṁ pubbo lohitaṁ sedo medo assu vasā kheḷo
siṁghāṇikā lasikā muttanti. So taṁ nimittaṁ āsevati bhāveti
bahulīkaroti svavatthitaṁ avatthapeti so taṁ nimittaṁ āsevitvā
bhāvetvā bahulīkaritvā svavatthitaṁ avatthapetvā ajjhattabahiddhā
kāye cittaṁ upasaṁharati.

[434] Kathañca bhikkhu ajjhattabahiddhā kāye kāyānupassī viharati
idha bhikkhu ajjhattabahiddhā kāyaṁ uddhaṁpādatalā adhokesamatthakā
tacapariyantaṁ pūrannānappakārassa asucino paccavekkhati atthi kāye
kesā lomā nakhā dantā taco maṁsaṁ nhārū aṭṭhī aṭṭhimiñjaṁ
vakkaṁ hadayaṁ yakanaṁ kilomakaṁ pihakaṁ papphāsaṁ antaṁ antaguṇaṁ
udariyaṁ karīsaṁ pittaṁ semhaṁ pubbo lohitaṁ sedo medo assu
vasā kheḷo siṁghāṇikā lasikā muttanti evaṁ bhikkhu ajjhattabahiddhā
kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya
loke abhijjhādomanassaṁ.

[435] Anupassīti tattha katamā anupassanā yā paññā
pajānanā .pe. Amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi ayaṁ vuccati
anupassanā imāya anupassanāya upeto hoti samupeto upāgato
samupāgato upapanno samupapanno samannāgato tena vuccati
anupassīti.

[436] Viharatīti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati
viharati tena vuccati viharatīti.

[437] Ātāpīti tattha katamaṁ ātappaṁ yo cetasiko
viriyārambho .pe. Sammāvāyāmo idaṁ vuccati ātappaṁ iminā
ātappena upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno
samupapanno samannāgato tena vuccati ātāpīti.

[438] Sampajānoti tattha katamaṁ sampajaññaṁ yā paññā
pajānanā .pe. Amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi idaṁ vuccati
sampajaññaṁ iminā sampajaññena upeto hoti samupeto upāgato
samupāgato upapanno samupapanno samannāgato tena vuccati
sampajānoti.

[439] Satimāti tattha katamā sati yā sati anussati
.pe. Sammāsati ayaṁ vuccati sati imāya satiyā upeto hoti
samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato
tena vuccati satimāti.

[440] Vineyya loke abhijjhādomanassanti. Tattha katamo loko
sveva kāyo loko pañcapi upādānakkhandhā loko ayaṁ vuccati
loko. Tattha katamā abhijjhā yo rāgo sārāgo .pe.
Cittassa sārāgo ayaṁ vuccati abhijjhā. Tattha katamaṁ domanassaṁ
yaṁ cetasikaṁ asātaṁ cetasikaṁ dukkhaṁ cetosamphassajaṁ asātaṁ dukkhaṁ
vedayitaṁ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā idaṁ vuccati
domanassaṁ. Iti ayañca abhijjhā idañca domanassaṁ imamhi
loke vinītā honti paṭivinītā santā samitā vūpasantā atthaṅgatā
abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā
tena vuccati vineyya loke abhijjhādomanassasanti.
Kāyānupassanāniddeso.

[441] Kathañca bhikkhu ajjhattaṁ vedanāsu vedanānupassī viharati
idha bhikkhu sukhaṁ vedanaṁ vedayamāno sukhaṁ vedanaṁ vedayāmīti pajānāti
dukkhaṁ vedanaṁ vedayamāno dukkhaṁ vedanaṁ vedayāmīti pajānāti adukkhamasukhaṁ
vedanaṁ vedayamāno adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayāmīti pajānāti sāmisaṁ
vā sukhaṁ vedanaṁ vedayamāno sāmisaṁ sukhaṁ vedanaṁ vedayāmīti pajānāti
nirāmisaṁ vā sukhaṁ vedanaṁ vedayamāno nirāmisaṁ sukhaṁ vedanaṁ vedayāmīti
pajānāti sāmisaṁ vā dukkhaṁ vedanaṁ vedayamāno sāmisaṁ dukkhaṁ
vedanaṁ vedayāmīti pajānāti nirāmisaṁ vā dukkhaṁ vedanaṁ vedayamāno
nirāmisaṁ dukkhaṁ vedanaṁ vedayāmīti pajānāti sāmisaṁ vā adukkhamasukhaṁ
vedanaṁ vedayamāno sāmisaṁ adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayāmīti pajānāti
nirāmisaṁ vā adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayamāno nirāmisaṁ adukkhamasukhaṁ
vedanaṁ vedayāmīti pajānāti. So taṁ nimittaṁ āsevati bhāveti
bahulīkaroti svavatthitaṁ avatthapeti so taṁ nimittaṁ āsevitvā
bhāvetvā bahulīkaritvā svavatthitaṁ avatthapetvā bahiddhā vedanāsu
cittaṁ upasaṁharati.