[112] Ekādasāyatanā no kilesā dhammāyatanaṁ siyā kileso
siyā no kileso. Dasāyatanā saṅkilesikā dvāyatanā siyā
saṅkilesikā siyā asaṅkilesikā. Dasāyatanā asaṅkiliṭṭhā dvāyatanā
siyā saṅkiliṭṭhā siyā asaṅkiliṭṭhā. Dasāyatanā kilesavippayuttā
dvāyatanā siyā kilesasampayuttā siyā kilesavippayuttā. Dasāyatanā
na vattabbā kilesā ceva saṅkilesikā cāti saṅkilesikā ceva no
Ca kilesā manāyatanaṁ na vattabbaṁ kileso ceva saṅkilesikañcāti
siyā saṅkilesikañceva no ca kileso siyā na vattabbaṁ saṅkilesikañceva
no ca kilesoti dhammāyatanaṁ siyā kileso ceva saṅkilesikañca siyā
saṅkilesikañceva no ca kileso siyā na vattabbaṁ kileso ceva
saṅkilesikañcātipi saṅkilesikañceva no ca kilesotipi. Dasāyatanā na
vattabbā kilesā ceva saṅkiliṭṭhā cātipi saṅkiliṭṭhā ceva no ca
kilesātipi manāyatanaṁ na vattabbaṁ kileso ceva saṅkiliṭṭhañcāti
siyā saṅkiliṭṭhañceva no ca kileso siyā na vattabbaṁ saṅkiliṭṭhañceva
no ca kilesoti dhammāyatanaṁ siyā kileso ceva saṅkiliṭṭhañca siyā
saṅkiliṭṭhañceva no ca kileso siyā na vattabbaṁ kileso ceva saṅkiliṭṭhañcātipi
saṅkiliṭṭhañceva no ca kilesotipi. Dasāyatanā na vattabbā
kilesā ceva kilesasampayuttā cātipi kilesasampayuttā ceva no ca
kilesātipi manāyatanaṁ na vattabbaṁ kileso ceva kilesasampayuttañcāti
siyā kilesasampayuttañceva no ca kileso siyā na vattabbaṁ
kilesasampayuttañceva no ca kilesoti dhammāyatanaṁ siyā kileso ceva
kilesasampayuttañca siyā kilesasampayuttañceva no ca kileso siyā na
vattabbaṁ kileso ceva kilesasampayuttañcātipi kilesasampayuttañceva
no ca kilesotipi. Dasāyatanā kilesavippayuttasaṅkilesikā dvāyatanā
siyā kilesavippayuttasaṅkilesikā siyā kilesavippayuttāsaṅkilesikā siyā
na vattabbā kilesavippayuttasaṅkilesikātipi kilesavippayuttāsaṅkilesikātipi.

[113] Dasāyatanā na dassanena pahātabbā dvāyatanā siyā
dassanena pahātabbā siyā na dassanena pahātabbā. Dasāyatanā
na bhāvanāya pahātabbā dvāyatanā siyā bhāvanāya pahātabbā siyā
na bhāvanāya pahātabbā. Dasāyatanā na dassanena pahātabbahetukā
dvāyatanā siyā dassanena pahātabbahetukā siyā na dassanena
pahātabbahetukā. Dasāyatanā na bhāvanāya pahātabbahetukā dvāyatanā
siyā bhāvanāya pahātabbahetukā siyā na bhāvanāya pahātabbahetukā.
Dasāyatanā avitakkā dvāyatanā siyā savitakkā siyā avitakkā.
Dasāyatanā avicārā dvāyatanā siyā savicārā siyā avicārā.
Dasāyatanā appītikā dvāyatanā siyā sappītikā siyā appītikā.
Dasāyatanā na pītisahagatā dvāyatanā siyā pītisahagatā siyā na
pītisahagatā. Dasāyatanā na sukhasahagatā dvāyatanā siyā sukhasahagatā
siyā na sukhasahagatā. Dasāyatanā na upekkhāsahagatā dvāyatanā
siyā upekkhāsahagatā siyā na upekkhāsahagatā. Dasāyatanā kāmāvacarā
dvāyatanā siyā kāmāvacarā siyā na kāmāvacarā. Dasāyatanā
na rūpāvacarā dvāyatanā siyā rūpāvacarā siyā na rūpāvacarā.
Dasāyatanā na arūpāvacarā dvāyatanā siyā arūpāvacarā siyā na
arūpāvacarā. Dasāyatanā pariyāpannā dvāyatanā siyā pariyāpannā
siyā apariyāpannā. Dasāyatanā aniyyānikā dvāyatanā siyā
Niyyānikā siyā aniyyānikā. Dasāyatanā aniyatā dvāyatanā siyā
niyatā siyā aniyatā. Dasāyatanā sauttarā dvāyatanā siyā
sauttarā siyā anuttarā. Dasāyatanā araṇā dvāyatanā siyā
saraṇā siyā araṇāti.
Pañhāpucchakaṁ.
Āyatanavibhaṅgo samatto.
---------
Dhātuvibhaṅgo

[114] Cha dhātuyo paṭhavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu
ākāsadhātu viññāṇadhātu.

[115] Tattha katamā paṭhavīdhātu paṭhavīdhātudvayaṁ atthi ajjhattikā
atthi bāhirā. Tattha katamā ajjhattikā paṭhavīdhātu yaṁ ajjhattaṁ
paccattaṁ kakkhaḷaṁ kharigataṁ kakkhaḷattaṁ kakkhaḷabhāvo ajjhattaṁ upādinnaṁ
seyyathīdaṁ kesā lomā nakhā dantā taco maṁsaṁ nhārū aṭṭhī
aṭṭhimiñjaṁ vakkaṁ hadayaṁ yakanaṁ kilomakaṁ pihakaṁ papphāsaṁ antaṁ
antaguṇaṁ udariyaṁ karīsaṁ yaṁ vā panaññampi atthi ajjhattaṁ paccattaṁ
kakkhaḷaṁ kharigataṁ kakkhaḷattaṁ kakkhaḷabhāvo ajjhattaṁ upādinnaṁ ayaṁ
vuccati ajjhattikā paṭhavīdhātu. Tattha katamā bāhirā paṭhavīdhātu
yaṁ bāhiraṁ kakkhaḷaṁ kharigataṁ kakkhaḷattaṁ kakkhaḷabhāvo bahiddhā anupādinnaṁ
Seyyathīdaṁ ayo lohaṁ tipu sīsaṁ sajjhu muttā maṇi veḷuriyo
saṅkho silā pavāḷaṁ rajataṁ jātarūpaṁ lohitaṅgo masāragallaṁ tiṇaṁ
kaṭṭhaṁ sakkharā kathalā bhūmi pāsāṇo pabbato yaṁ vā panaññampi
atthi bāhiraṁ kakkhaḷaṁ kharigataṁ kakkhaḷattaṁ kakkhaḷabhāvo bahiddhā
anupādinnaṁ ayaṁ vuccati bāhirā paṭhavīdhātu. Yā ca ajjhattikā
paṭhavīdhātu yā ca bāhirā paṭhavīdhātu tadekajjhaṁ abhisaññūhitvā
abhisaṅkhipitvā ayaṁ vuccati paṭhavīdhātu.

[116] Tattha katamā āpodhātu āpodhātudvayaṁ atthi ajjhattikā
atthi bāhirā. Tattha katamā ajjhattikā āpodhātu yaṁ ajjhattaṁ
paccattaṁ āpo āpogataṁ sneho snehagataṁ bandhanattaṁ rūpassa
ajjhattaṁ upādinnaṁ seyyathīdaṁ pittaṁ semhaṁ pubbo lohitaṁ sedo
medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttaṁ yaṁ vā
panaññampi atthi ajjhattaṁ paccattaṁ āpo āpogataṁ sneho
snehagataṁ bandhanattaṁ rūpassa ajjhattaṁ upādinnaṁ ayaṁ vuccati
ajjhattikā āpodhātu. Tattha katamā bāhirā āpodhātu yaṁ
bāhiraṁ āpo āpogataṁ senho snehagataṁ bandhanattaṁ rūpassa bahiddhā
anupādinnaṁ seyyathīdaṁ mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso
puppharaso phalaraso khīraṁ dadhi sappi navanītaṁ telaṁ madhu phāṇitaṁ
bhummāni vā udakāni antalikkhāni vā yaṁ vā panaññampi atthi
bāhiraṁ āpo āpogataṁ sneho snehagataṁ bandhanattaṁ rūpassa bahiddhā
Anupādinnaṁ ayaṁ vuccati bāhirā āpodhātu. Yā ca ajjhattikā
āpodhātu yā ca bāhirā āpodhātu tadekajjhaṁ abhisaññūhitvā
abhisaṅkhipitvā ayaṁ vuccati āpodhātu.

[117] Tattha katamā tejodhātu tejodhātudvayaṁ atthi ajjhattikā
atthi bāhirā. Tattha katamā ajjhattikā tejodhātu yaṁ ajjhattaṁ
paccattaṁ tejo tejogataṁ usmā usmāgataṁ usumaṁ usumagataṁ ajjhattaṁ
upādinnaṁ seyyathīdaṁ yena ca santappati yena ca jīrati yena
ca paridayhati yena ca asitapītakhāyitasāyitaṁ sammā pariṇāmaṁ gacchati
yaṁ vā panaññampi atthi ajjhattaṁ paccattaṁ tejo tejogataṁ
usmā usmāgataṁ usumaṁ usumagataṁ ajjhattaṁ upādinnaṁ ayaṁ vuccati
ajjhattikā tejodhātu. Tattha katamā bāhirā tejodhātu yaṁ
bāhiraṁ tejo tejogataṁ usmā usmāgataṁ usumaṁ usumagataṁ bahiddhā
anupādinnaṁ seyyathīdaṁ kaṭṭhaggi sakalikaggi tiṇaggi gomayaggi
thusaggi saṅkāraggi indaggi aggisantāpo suriyasantāpo
kaṭṭhasannicayasantāpo tiṇasannicayasantāpo dhaññasannicayasantāpo
bhasmāsannicayasantāpo yaṁ vā panaññampi atthi bāhiraṁ tejo tejogataṁ
usmā usmāgataṁ usumaṁ usumagataṁ bahiddhā anupādinnaṁ ayaṁ vuccati
bāhirā tejodhātu. Yā ca ajjhattikā tejodhātu yā ca
bāhirā tejodhātu tadekajjhaṁ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā ayaṁ
vuccati tejodhātu.

[118] Tattha katamā vāyodhātu vāyodhātudvayaṁ atthi ajjhattikā
atthi bāhirā. Tattha katamā ajjhattikā vāyodhātu yaṁ ajjhattaṁ
paccattaṁ vāyo vāyogataṁ thambhitattaṁ rūpassa ajjhattaṁ upādinnaṁ
seyyathīdaṁ uddhaṅgamā vātā adhogamā vātā kucchisayā vātā
koṭṭhasayā vātā aṅgamaṅgānusārino vātā satthakavātā khurakavātā
uppalakavātā assāso passāso yaṁ vā panaññampi atthi
ajjhattaṁ paccattaṁ vāyo vāyogataṁ thambhitattaṁ rūpassa ajjhattaṁ
upādinnaṁ ayaṁ vuccati ajjhattikā vāyodhātu. Tattha katamā
bāhirā vāyodhātu yaṁ bāhiraṁ vāyo vāyogataṁ thambhitattaṁ rūpassa
bahiddhā anupādinnaṁ seyyathīdaṁ puratthimā vātā pacchimā vātā
uttarā vātā dakkhiṇā vātā sarajā vātā arajā vātā
sītā vātā uṇhā vātā parittā vātā adhimattā vātā
kāḷā vātā verambhavātā pakkhavātā supaṇṇavātā tālavaṇṭavātā
vidhūpanavātā yaṁ vā panaññampi atthi bāhiraṁ vāyo vāyogataṁ
thambhitattaṁ rūpassa bahiddhā anupādinnaṁ ayaṁ vuccati bāhirā
vāyodhātu. Yā ca ajjhattikā vāyodhātu yā ca bāhirā
vāyodhātu tadekajjhaṁ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā ayaṁ vuccati
vāyodhātu.

[119] Tattha katamā ākāsadhātu ākāsadhātudvayaṁ atthi
ajjhattikā atthi bāhirā. Tattha katamā ajjhattikā ākāsadhātu
Yaṁ ajjhattaṁ paccattaṁ ākāso ākāsagataṁ aghaṁ aghagataṁ vivaro
vivaragataṁ asamphuṭṭhaṁ maṁsalohitehi ajjhattaṁ upādinnaṁ seyyathīdaṁ
kaṇṇacchiddaṁ nāsacchiddaṁ mukhadvāraṁ yena ca asitapītakhāyitasāyitaṁ
ajjhoharati yattha ca asitapītakhāyitasāyitaṁ santiṭṭhati yena ca
asitapītakhāyitasāyitaṁ adhobhāgaṁ nikkhamati yaṁ vā panaññampi atthi
ajjhattaṁ paccattaṁ ākāso ākāsagataṁ aghaṁ aghagataṁ vivaro vivaragataṁ
asamphuṭṭhaṁ maṁsalohitehi ajjhattaṁ upādinnaṁ ayaṁ vuccati ajjhattikā
ākāsadhātu. Tattha katamā bāhirā ākāsadhātu yaṁ bāhiraṁ
ākāso ākāsagataṁ aghaṁ aghagataṁ vivaro vivaragataṁ asamphuṭṭhaṁ catūhi
mahābhūtehi bahiddhā anupādinnaṁ ayaṁ vuccati bāhirā ākāsadhātu.
Yā ca ajjhattikā ākāsadhātu yā ca bāhirā ākāsadhātu
tadekajjhaṁ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā ayaṁ vuccati ākāsadhātu.

[120] Tattha katamā viññāṇadhātu cakkhuviññāṇadhātu
sotaviññāṇadhātu ghānaviññāṇadhātu jivhāviññāṇadhātu kāyaviññāṇadhātu
manoviññāṇadhātu ayaṁ vuccati viññāṇadhātu.
Imā cha dhātuyo.

[121] Aparāpi cha dhātuyo sukhadhātu dukkhadhātu somanassadhātu
domanassadhātu upekkhādhātu avijjādhātu. Tattha katamā sukhadhātu
yaṁ kāyikaṁ sātaṁ kāyikaṁ sukhaṁ kāyasamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ
kāyasamphassajā sātā sukhā vedanā ayaṁ vuccati sukhadhātu. Tattha
Katamā dukkhadhātu yaṁ kāyikaṁ asātaṁ kāyikaṁ dukkhaṁ kāyasamphassajaṁ
asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ kāyasamphassajā asātā dukkhā vedanā
ayaṁ vuccati dukkhadhātu. Tattha katamā somanassadhātu yaṁ cetasikaṁ
sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā
sātā sukhā vedanā ayaṁ vuccati somanassadhātu. Tattha katamā
domanassadhātu yaṁ cetasikaṁ asātaṁ cetasikaṁ dukkhaṁ cetosamphassajaṁ
asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā
ayaṁ vuccati domanassadhātu. Tattha katamā upekkhādhātu yaṁ
cetasikaṁ neva sātaṁ nāsātaṁ cetosamphassajaṁ adukkhamasukhaṁ vedayitaṁ
cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā ayaṁ vuccati upekkhādhātu.
Tattha katamā avijjādhātu yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ .pe. 1 Avijjālaṅgī
moho akusalamūlaṁ ayaṁ vuccati avijjādhātu. Imā cha dhātuyo.