[656] Katamaṁ adhiṭṭhānasuññaṁ. Nekkhammādhiṭṭhānaṁ kāmacchandena
suññaṁ abyāpādādhiṭṭhānaṁ byāpādena suññaṁ ālokasaññādhiṭṭhānaṁ
thīnamiddhena suññaṁ avikkhepādhiṭṭhānaṁ uddhaccena
suññaṁ dhammavavatthānādhiṭṭhānaṁ vicikicchāya suññaṁ ñāṇādhiṭṭhānaṁ
avijjāya suññaṁ pāmujjādhiṭṭhānaṁ aratiyā suññaṁ
1 Ma. avikkhepo ekattaṁ avikkhepekattaṁ cetayato uddhaccena suññaṁ. vicikicchā
nānattaṁ dhammavavatthānaṁ ekattaṁ dhammavavatthāne cetayato vicikicchāya suññaṁ avijjā
nānattaṁ ñāṇaṁ ekattaṁ ñāṇekattaṁ cetayato avijjāya suññaṁ arati nānattaṁ pāmojjaṁ
ekattaṁ pāmojjekattaṁ cetayato aratiyā suññaṁ. 2 Ma. Yu. nānattaṁ.
Paṭhamajjhānādhiṭṭhānaṁ nīvaraṇehi suññaṁ .pe. Arahattamaggādhiṭṭhānaṁ
sabbakilesehi suññaṁ idaṁ adhiṭṭhānasuññaṁ.

[657] Katamaṁ pariyogāhanasuññaṁ. Nekkhammapariyogāhanaṁ kāmacchandena
suññaṁ abyāpādapariyogāhanaṁ byāpādena suññaṁ ālokasaññāpariyogāhanaṁ
thīnamiddhena suññaṁ avikkhepapariyogāhanaṁ
uddhaccena suññaṁ dhammavavatthānapariyogāhanaṁ vicikicchāya suññaṁ
ñāṇapariyogāhanaṁ avijjāya suññaṁ pāmujjapariyogāhanaṁ aratiyā
suññaṁ paṭhamajjhānapariyogāhanaṁ nīvaraṇehi suññaṁ .pe.
Arahattamaggapariyogāhanaṁ sabbakilesehi suññaṁ idaṁ pariyogāhanasuññaṁ.

[658] Katamaṁ sampajānassa pavattapariyādānaṁ sabbasuññatānaṁ
paramaṭṭhasuññaṁ. Sampajāno nekkhammena kāmacchandassa pavattaṁ
pariyādiyati abyāpādena byāpādassa pavattaṁ pariyādiyati
ālokasaññāya thīnamiddhassa pavattaṁ pariyādiyati avikkhepena
uddhaccassa pavattaṁ pariyādiyati dhammavavatthānena vicikicchāya pavattaṁ
pariyādiyati ñāṇena avijjāya pavattaṁ pariyādiyati pāmujjena
aratiyā pavattaṁ pariyādiyati paṭhamajjhānena nīvaraṇānaṁ pavattaṁ
pariyādiyati .pe. Arahattamaggena sabbakilesānaṁ pavattaṁ pariyādiyati
atha vā pana sampajānassa anupādisesāya nibbānadhātuyā
parinibbāyantassa idañceva cakkhupavattaṁ pariyādiyati aññañca
Cakkhupavattaṁ na uppajjati idañceva sotapavattaṁ .pe.
Ghānapavattaṁ jivhāpavattaṁ kāyapavattaṁ manopavattaṁ pariyādiyati
aññañca manopavattaṁ na uppajjati idaṁ sampajānassa pavattapariyādānaṁ
sabbasuññatānaṁ paramaṭṭhasuññanti.
Suññakathā.
--------
Yuganaddhavaggo dutiyo.
--------------
Tassa vaggassa uddānaṁ bhavati
yuganaddhā 1 saccabojjhaṅgā mettā virāgapañcamaṁ
paṭisambhidā dhammacakkaṁ lokuttarabalā suññā 2 te dasāti.
Esa nikāyavaro ṭhapito asamo dutiyo pavaro varamaggoti.
-------------
Paññāvagge mahāpaññākathā

[659] Aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṁ paññaṁ
paripūreti dukkhānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṁ paññaṁ
paripūreti anattānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṁ paññaṁ
paripūreti nibbidānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṁ paññaṁ
paripūreti virāgānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṁ paññaṁ
1 Yu. yuganandhā. 2 Ma. lokuttarabalasuññāti.
Paripūreti nirodhānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṁ paññaṁ
paripūreti paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṁ paññaṁ
paripūreti. Aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṁ
paripūreti dukkhānupassanā bhāvitā bahulīkatā nibbedhikapaññaṁ
paripūreti anattānupassanā bhāvitā bahulīkatā mahāpaññaṁ
paripūreti nibbidānupassanā bhāvitā bahulīkatā tikkhapaññaṁ paripūreti
virāgānupassanā bhāvitā bahulīkatā vipulapaññaṁ paripūreti nirodhānupassanā
bhāvitā bahulīkatā gambhīrapaññaṁ paripūreti paṭinissaggānupassanā
bhāvitā bahulīkatā assāmantapaññaṁ paripūreti.
Imā satta paññā bhāvitā bahulīkatā paṇḍiccaṁ paripūrenti
imā aṭṭha paññā bhāvitā bahulīkatā puthupaññaṁ paripūrenti
imā nava paññā bhāvitā bahulīkatā hāsapaññaṁ paripūrenti.
Hāsapaññā paṭibhāṇapaṭisambhidā tassā atthavavatthānato atthapaṭisambhidā
adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya dhammavavatthānato
dhammapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā
paññāya niruttivavatthānato niruttipaṭisambhidā adhigatā hoti
sacchikatā phassitā paññāya paṭibhāṇavavatthānato paṭibhāṇapaṭisambhidā
adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya tassimā
catasso paṭisambhidāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā
paññāya.

[660] Rūpe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṁ
paññaṁ paripūreti .pe. Rūpe paṭinissaggānupassanā bhāvitā
bahulīkatā katamaṁ paññaṁ paripūreti. Rūpe aniccānupassanā bhāvitā
bahulīkatā javanapaññaṁ paripūreti .pe. Rūpe paṭinissaggānupassanā
bhāvitā bahulīkatā assāmantapaññaṁ paripūreti. Imā satta
paññā bhāvitā bahulīkatā paṇḍiccaṁ paripūrenti imā aṭṭha
paññā bhāvitā bahulīkatā puthupaññaṁ paripūrenti imā nava
paññā bhāvitā bahulīkatā hāsapaññaṁ paripūrenti. Hāsapaññā
paṭibhāṇapaṭisambhidā tassā atthavavatthānato atthapaṭisambhidā
adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya dhammavavatthānato
dhammapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya niruttivavatthānato
niruttipaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā
paññāya paṭibhāṇavavatthānato paṭibhāṇapaṭisambhidā adhigatā hoti
sacchikatā phassitā paññāya tassimā catasso paṭisambhidāyo
adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāya vedanāya
saññāya saṅkhāresu viññāṇe cakkhusmiṁ .pe. Jarāmaraṇe
aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṁ paññaṁ paripūreti .pe.
Jarāmaraṇe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṁ paññaṁ
paripūreti. Jarāmaraṇe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṁ
paripūreti .pe. Jarāmaraṇe paṭinissaggānupassanā bhāvitā
Bahulīkatā assāmantapaññaṁ paripūreti. Imā satta paññā
bhāvitā bahulīkatā paṇḍiccaṁ paripūrenti imā aṭṭha paññā
bhāvitā bahulīkatā puthupaññaṁ paripūrenti imā nava paññā bhāvitā
bahulīkatā hāsapaññaṁ paripūrenti. Hāsapaññā paṭibhāṇapaṭisambhidā
tassā atthavavatthānato atthapaṭisambhidā adhigatā hoti
sacchikatā phassitā paññāya dhammavavatthānato dhammapaṭisambhidā
adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya niruttivavatthānato
niruttipaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya
paṭibhāṇavavatthānato paṭibhāṇapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā
phassitā paññāya tassimā catasso paṭisambhidāyo adhigatā
honti sacchikatā phassitā paññāya.

[661] Rūpe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṁ paññaṁ
paripūreti atītānāgatapaccuppanne rūpe aniccānupassanā bhāvitā
bahulīkatā katamaṁ paññaṁ paripūreti rūpe dukkhānupassanā bhāvitā
bahulīkatā katamaṁ paññaṁ paripūreti atītānāgatapaccuppanne rūpe
dukkhānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṁ paññaṁ paripūreti rūpe
anattānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṁ paññaṁ paripūreti
atītānāgatapaccuppanne rūpe anattānupassanā bhāvitā bahulīkatā
katamaṁ paññaṁ paripūreti rūpe nibbidānupassanā bhāvitā bahulīkatā
katamaṁ paññaṁ paripūreti atītānāgatapaccuppanne rūpe nibbidānupassanā
Bhāvitā bahulīkatā katamaṁ paññaṁ paripūreti rūpe virāgānupassanā
bhāvitā bahulīkatā katamaṁ paññaṁ paripūreti atītānāgatapaccuppanne
rūpe virāgānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṁ
paññaṁ paripūreti rūpe nirodhānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṁ
paññaṁ paripūreti atītānāgatapaccuppanne rūpe nirodhānupassanā
bhāvitā bahulīkatā katamaṁ paññaṁ paripūreti rūpe paṭinissaggānupassanā
bhāvitā bahulīkatā katamaṁ paññaṁ paripūreti atītānāgatapaccuppanne
rūpe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṁ
paññaṁ paripūreti. Rūpe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā
javanapaññaṁ paripūreti atītānāgatapaccuppanne rūpe aniccānupassanā
bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṁ paripūreti rūpe dukkhānupassanā
bhāvitā bahulīkatā nibbedhikapaññaṁ paripūreti atītānāgatapaccuppanne
rūpe dukkhānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṁ
paripūreti rūpe anattānupassanā bhāvitā bahulīkatā mahāpaññaṁ
paripūreti atītānāgatapaccuppanne rūpe anattānupassanā
bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṁ paripūreti rūpe nibbidānupassanā
bhāvitā bahulīkatā tikkhapaññaṁ paripūreti atītānāgatapaccuppanne
rūpe nibbidānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṁ paripūreti
rūpe virāgānupassanā bhāvitā bahulīkatā vipulapaññaṁ paripūreti
atītānāgatapaccuppanne rūpe virāgānupassanā bhāvitā bahulīkatā
Javanapaññaṁ paripūreti rūpe nirodhānupassanā bhāvitā bahulīkatā
gambhīrapaññaṁ paripūreti atītānāgatapaccuppanne rūpe nirodhānupassanā
bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṁ paripūreti rūpe paṭinissaggānupassanā
bhāvitā bahulīkatā assāmantapaññaṁ paripūreti
atītānāgatapaccuppanne rūpe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā
javanapaññaṁ paripūreti. Imā satta paññā bhāvitā bahulīkatā
paṇḍiccaṁ paripūrenti imā aṭṭha paññā bhāvitā bahulīkatā
puthupaññaṁ paripūrenti imā nava paññā bhāvitā bahulīkatā
hāsapaññaṁ paripūrenti. Hāsapaññā paṭibhāṇapaṭisambhidā
tassā atthavavatthānato atthapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā
phassitā paññāya dhammavavatthānato dhammapaṭisambhidā adhigatā
hoti sacchikatā phassitā paññāya niruttivavatthānato niruttipaṭisambhidā
adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya paṭibhāṇavavatthānato
paṭibhāṇapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā
paññāya tassimā catasso paṭisambhidāyo adhigatā honti sacchikatā
phassitā paññāya vedanāya saññāya saṅkhāresu viññāṇe
cakkhusmiṁ .pe..
Jarāmaraṇe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṁ paññaṁ
paripūreti atītānāgatapaccuppanne jarāmaraṇe aniccānupassanā
bhāvitā bahulīkatā katamaṁ paññaṁ paripūreti .pe. Jarāmaraṇe
Paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṁ paññaṁ paripūreti
atītānāgatapaccuppanne jarāmaraṇe paṭinissaggānupassanā bhāvitā
bahulīkatā katamaṁ paññaṁ paripūreti jarāmaraṇe aniccānupassanā
bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṁ paripūreti atītānāgatapaccuppanne
jarāmaraṇe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṁ
paripūreti .pe. Tassimā catasso paṭisambhidāyo adhigatā honti
sacchikatā phassitā paññāya.

[662] Cattārome bhikkhave dhammā bhāvitā bahulīkatā
sotāpattiphalasacchikiriyāya saṁvattanti katame cattāro sappurisasaṁsevo
saddhammassavanaṁ yonisomanasikāro dhammānudhammapaṭipatti ime kho
bhikkhave cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā sotāpattiphalasacchikiriyāya
saṁvattanti.
Cattārome bhikkhave dhammā bhāvitā bahulīkatā sakadāgāmiphalasacchikiriyāya
saṁvattanti .pe..
Anāgāmiphalasacchikiriyāya saṁvattanti .pe..
Arahattaphalasacchikiriyāya saṁvattanti katame cattāro sappurisasaṁsevo
saddhammassavanaṁ yonisomanasikāro dhammānudhammapaṭipatti
ime kho bhikkhave cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā arahattaphalasacchikiriyāya
saṁvattanti.

[663] Cattārome bhikkhave dhammā bhāvitā bahulīkatā
Paññāpaṭilābhāya saṁvattanti paññābuḍḍhiyā 1 saṁvattanti paññāvepullāya
saṁvattanti mahāpaññatāya saṁvattanti puthupaññatāya
saṁvattanti vipulapaññatāya saṁvattanti gambhīrapaññatāya saṁvattanti
assāmantapaññatāya saṁvattanti bhūripaññatāya saṁvattanti
paññābāhullāya saṁvattanti sīghapaññatāya saṁvattanti lahupaññatāya
saṁvattanti hāsapaññatāya saṁvattanti javanapaññatāya
saṁvattanti tikkhapaññatāya saṁvattanti nibbedhikapaññatāya
saṁvattanti katame cattāro sappurisasaṁsevo saddhammassavanaṁ
yonisomanasikāro dhammānudhammapaṭipatti ime kho bhikkhave cattāro
dhammā bhāvitā bahulīkatā paññāpaṭilābhāya saṁvattanti
paññābuḍḍhiyā saṁvattanti .pe. Nibbedhikapaññatāya saṁvattanti.

[664] Paññāpaṭilābhāya saṁvattantīti katamo paññāpaṭilābho.
Catunnaṁ maggañāṇānaṁ catunnaṁ phalañāṇānaṁ catunnaṁ
paṭisambhidāñāṇānaṁ channaṁ abhiññānaṁ tesattatīnaṁ ñāṇānaṁ
sattasattatīnaṁ ñāṇānaṁ lābho paṭilābho patti sampatti phassanā
sacchikiriyā upasampadā paññāpaṭilābhāya saṁvattantīti ayaṁ
paññāpaṭilābho.
Paññābuḍḍhiyā saṁvattantīti katamā paññābuḍḍhi. Sattannañca
sekkhānaṁ puthujjanakalyāṇakassa ca paññā vaḍḍhati arahato
paññā vaḍḍhati vaḍḍhanā 2 paññābuḍḍhiyā saṁvattantīti
1 Yu. paññābuddhiyā. 2 Ma. vaḍḍhitavaḍḍhanā.
Ayaṁ paññābuḍḍhi.
Paññāvepullāya saṁvattantīti katamaṁ paññāvepullaṁ.
Sattannañca sekkhānaṁ puthujjanakalyāṇakassa ca paññā vepullaṁ
gacchati arahato paññā vepullatā 1 paññāvepullāya saṁvattantīti
idaṁ paññāvepullaṁ.

[665] Mahāpaññatāya saṁvattantīti katamā mahāpaññā.
Mahante atthe pariggaṇhātīti mahāpaññā mahante dhamme
pariggaṇhātīti mahāpaññā mahantā niruttiyo pariggaṇhātīti
mahāpaññā mahantāni paṭibhāṇāni pariggaṇhātīti mahāpaññā
mahante sīlakkhandhe pariggaṇhātīti mahāpaññā mahante samādhikkhandhe
pariggaṇhātīti mahāpaññā mahante paññākkhandhe
pariggaṇhātīti mahāpaññā mahante vimuttikkhandhe pariggaṇhātīti
mahāpaññā mahante vimuttiñāṇadassanakkhandhe pariggaṇhātīti
mahāpaññā mahantāni ṭhānāṭṭhānāni pariggaṇhātīti mahāpaññā
mahantā vihārasamāpattiyo pariggaṇhātīti mahāpaññā
mahantāni ariyasaccāni pariggaṇhātīti mahāpaññā mahante
satipaṭṭhāne pariggaṇhātīti mahāpaññā mahante sammappadhāne
pariggaṇhātīti mahāpaññā mahante iddhipāde pariggaṇhātīti
mahāpaññā mahantāni indriyāni pariggaṇhātīti mahāpaññā
mahantāni balāni pariggaṇhātīti mahāpaññā mahante bojjhaṅge
1 Ma. Yu. vepullagatā.
Pariggaṇhātīti mahāpaññā mahantaṁ ariyamaggaṁ 1 pariggaṇhātīti
mahāpaññā mahantāni sāmaññaphalāni pariggaṇhātīti mahāpaññā
mahantā abhiññāyo pariggaṇhātīti mahāpaññā mahantaṁ
paramaṭṭhaṁ nibbānaṁ pariggaṇhātīti mahāpaññā mahāpaññatāya
saṁvattantīti ayaṁ mahāpaññā.