[536] Abyāpādavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi
ālokasaññāvasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi .pe.
Paṭinissaggānupassī assāsavasena paṭinissaggānupassī passāsavasena
cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi tattha jāte dhamme aniccato
anupassanaṭṭhena vipassanā dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā
Anattato anupassanaṭṭhena vipassanā iti paṭhamaṁ samatho pacchā
vipassanā tena vuccati samathapubbaṅgamaṁ vipassanaṁ bhāveti.
Bhāvetīti catasso bhāvanā tattha jātānaṁ dhammānaṁ
anativattanaṭṭhena bhāvanā indriyānaṁ ekarasaṭṭhena bhāvanā
tadupagaviriyavāhanaṭṭhena bhāvanā āsevanaṭṭhena bhāvanā.
Maggo sañjāyatīti kathaṁ maggo sañjāyati. Dassanaṭṭhena
sammādiṭṭhi maggo sañjāyati abhiropanaṭṭhena sammāsaṅkappo
maggo sañjāyati .pe. Avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi maggo
sañjāyati evaṁ maggo sañjāyati.
So taṁ maggaṁ āsevati bhāveti bahulīkarotīti āsevatīti
kathaṁ āsevati. Āvajjanto āsevati jānanto āsevati .pe.
Sacchikātabbaṁ sacchikaronto āsevati evaṁ āsevati.
Bhāvetīti kathaṁ bhāveti. Āvajjanto bhāveti jānanto
bhāveti .pe. Sacchikātabbaṁ sacchikaronto bhāveti evaṁ bhāveti.
Bahulīkarotīti kathaṁ bahulīkaroti. Āvajjanto bahulīkaroti
jānanto bahulīkaroti .pe. Sacchikātabbaṁ sacchikaronto
bahulīkaroti evaṁ bahulīkaroti.
Tassa taṁ maggaṁ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni
pahīyanti anusayā byantīhontīti kathaṁ saññojanāni pahīyanti
anusayā byantīhonti.
Sotāpattimaggena sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso
imāni tīṇi saññojanāni pahīyanti diṭṭhānusayo vicikicchānusayo
ime dve anusayā byantīhonti.
Sakadāgāmimaggena oḷārikaṁ kāmarāgasaññojanaṁ paṭighasaññojanaṁ
imāni dve saññojanāni pahīyanti oḷāriko kāmarāgānusayo
paṭighānusayo ime dve anusayā byantīhonti.
Anāgāmimaggena aṇusahagataṁ kāmarāgasaññojanaṁ paṭighasaññojanaṁ
imāni dve saññojanāni pahīyanti aṇusahagato kāmarāgānusayo
paṭighānusayo ime dve anusayā byantīhonti.
Arahattamaggena rūparāgo arūparāgo māno uddhaccaṁ avijjā
imāni pañca saññojanāni pahīyanti mānānusayo bhavarāgānusayo
avijjānusayo ime tayo anusayā byantīhonti evaṁ saññojanāni
pahīyanti anusayā byantīhonti evaṁ samathapubbaṅgamaṁ vipassanaṁ
bhāveti.

[537] Kathaṁ vipassanāpubbaṅgamaṁ samathaṁ bhāveti. Aniccato
anupassanaṭṭhena vipassanā dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā
anattato anupassanaṭṭhena vipassanā tattha jātānaṁ dhammānaṁ ca
vossaggārammaṇatā cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi iti
paṭhamaṁ vipassanā pacchā samatho tena vuccati vipassanāpubbaṅgamaṁ
samathaṁ bhāveti.
Bhāvetīti catasso bhāvanā .pe. Āsevanaṭṭhena bhāvanā .pe.
Maggo sañjāyatīti kathaṁ maggo sañjāyati .pe. Evaṁ
maggo sañjāyati .pe. Evaṁ saññojanāni pahīyanti anusayā
byantīhonti. Rūpaṁ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā rūpaṁ
dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā rūpaṁ anattato anupassanaṭṭhena
vipassanā tattha jātānaṁ dhammānaṁ ca vossaggārammaṇatā cittassa
ekaggatā avikkhepo samādhi iti paṭhamaṁ vipassanā pacchā
samatho tena vuccati vipassanāpubbaṅgamaṁ samathaṁ bhāveti.
Bhāvetīti catasso bhāvanā .pe. Āsevanaṭṭhena bhāvanā
maggo sañjāyatīti .pe. Evaṁ maggo sañjāyati .pe. Evaṁ
saññojanāni pahīyanti anusayā byantīhonti vedanaṁ saññaṁ
saṅkhāre viññāṇaṁ cakkhuṁ .pe. Jarāmaraṇaṁ aniccato
anupassanaṭṭhena vipassanā jarāmaraṇaṁ dukkhato .pe. Anattato
anupassanaṭṭhena vipassanā tattha jātānaṁ dhammānaṁ ca vossaggārammaṇatā
cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi iti paṭhamaṁ
vipassanā pacchā samatho tena vuccati vipassanāpubbaṅgamaṁ samathaṁ
bhāveti.
Bhāvetīti catasso bhāvanā .pe. Sañjāyatīti kathaṁ maggo
sañjāyati .pe. Evaṁ maggo sañjāyati .pe. Evaṁ saññojanāni
pahīyanti anusayā byantīhonti evaṁ vipassanāpubbaṅgamaṁ
Samathaṁ bhāveti.

[538] Kathaṁ samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti. Soḷasahi
ākārehi samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti ārammaṇaṭṭhena
gocaraṭṭhena pahānaṭṭhena pariccāgaṭṭhena vuṭṭhānaṭṭhena vivaṭṭanaṭṭhena
santaṭṭhena paṇītaṭṭhena vimuttaṭṭhena anāsavaṭṭhena taraṇaṭṭhena
animittaṭṭhena appaṇihitaṭṭhena suññataṭṭhena ekarasaṭṭhena
anativattanaṭṭhena yuganaddhaṭṭhena.
Kathaṁ ārammaṇaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti. Uddhaccaṁ
pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhārammaṇo
avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhārammaṇā iti
ārammaṇaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti yuganaddhā honti
aññamaññaṁ nātivattantīti tena vuccati ārammaṇaṭṭhena
samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.
Bhāvetīti catasso bhāvanā .pe. Āsevanaṭṭhena bhāvanā .pe.
Maggo sañjāyatīti kathaṁ maggo sañjāyati .pe. Evaṁ maggo
sañjāyati evaṁ saññojanāni pahīyanti anusayā byantīhonti
evaṁ ārammaṇaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.
Kathaṁ gocaraṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti. Uddhaccaṁ
pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro
avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā iti
Gocaraṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti yuganaddhā honti
aññamaññaṁ nātivattantīti tena vuccati gocaraṭṭhena samathavipassanaṁ
yuganaddhaṁ bhāveti.

[539] Kathaṁ pahānaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.
Uddhaccasahagatakilese ca khandhe ca pajahato cittassa ekaggatā
avikkhepo samādhi nirodhagocaro avijjāsahagatakilese ca khandhe ca
pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā iti pahānaṭṭhena
samathavipassanā ekarasā honti yuganaddhā honti aññamaññaṁ
nātivattantīti tena vuccati pahānaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ
bhāveti.
Kathaṁ pariccāgaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.
Uddhaccasahagatakilese ca khandhe ca pariccajato cittassa ekaggatā
avikkhepo samādhi nirodhagocaro avijjāsahagatakilese ca khandhe ca
pariccajato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā iti
pariccāgaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti yuganaddhā honti
aññamaññaṁ nātivattantīti tena vuccati pariccāgaṭṭhena
samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.
Kathaṁ vuṭṭhānaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.
Uddhaccasahagatakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhahato cittassa ekaggatā
avikkhepo samādhi nirodhagocaro avijjāsahagatakilesehi ca khandhehi
Ca vuṭṭhahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā iti
vuṭṭhānaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti yuganaddhā honti
aññamaññaṁ nātivattantīti tena vuccati vuṭṭhānaṭṭhena
samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.
Kathaṁ vivaṭṭanaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.
Uddhaccasahagatakilesehi ca khandhehi ca vivaṭṭato cittassa ekaggatā
avikkhepo samādhi nirodhagocaro avijjāsahagatakilesehi ca khandhehi
ca vivaṭṭato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā iti
vivaṭṭanaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti yuganaddhā honti
aññamaññaṁ nātivattantīti tena vuccati vivaṭṭanaṭṭhena
samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.

[540] Kathaṁ santaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.
Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi santo
hoti nirodhagocaro avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā
santā hoti nirodhagocarā iti santaṭṭhena samathavipassanā ekarasā
honti yuganaddhā honti aññamaññaṁ nātivattantīti tena
vuccati santaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.
Kathaṁ paṇītaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti. Uddhaccaṁ
pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi paṇīto hoti
nirodhagocaro avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā paṇītā hoti
Nirodhagocarā iti paṇītaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti
yuganaddhā honti aññamaññaṁ nātivattantīti tena vuccati
paṇītaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.
Kathaṁ vimuttaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti. Uddhaccaṁ
pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi vimutto hoti
nirodhagocaro avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā vimuttā
hoti nirodhagocarā iti rāgavirāgā cetovimutti avijjāvirāgā
paññāvimutti iti vimuttaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti
yuganaddhā honti aññamaññaṁ nātivattantīti tena vuccati
vimuttaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.

[541] Kathaṁ anāsavaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.
Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi kāmāsavena
anāsavo hoti nirodhagocaro avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena
vipassanā avijjāsavena anāsavā hoti nirodhagocarā iti
anāsavaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti yuganaddhā honti
aññamaññaṁ nātivattantīti tena vuccati anāsavaṭṭhena samathavipassanaṁ
yuganaddhaṁ bhāveti.
Kathaṁ taraṇaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti. Uddhaccasahagatakilesehi
ca khandhehi ca tarato cittassa ekaggatā avikkhepo
samādhi nirodhagocaro avijjāsahagatakilesehi ca khandhehi ca tarato
Anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā iti taraṇaṭṭhena samathavipassanā
ekarasā honti yuganaddhā honti aññamaññaṁ nātivattantīti
tena vuccati taraṇaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.
Kathaṁ animittaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti. Uddhaccaṁ
pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi sabbanimittehi
animitto hoti nirodhagocaro avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena
vipassanā sabbanimittehi animittā hoti nirodhagocarā iti
animittaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti yuganaddhā honti
aññamaññaṁ nātivattantīti tena vuccati animittaṭṭhena
samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.
Kathaṁ appaṇihitaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti. Uddhaccaṁ
pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi sabbapaṇidhīhi
appaṇihito hoti nirodhagocaro avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena
vipassanā sabbapaṇidhīhi appaṇihitā hoti nirodhagocarā iti
appaṇihitaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti yuganaddhā
honti aññamaññaṁ nātivattantīti tena vuccati appaṇihitaṭṭhena
samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.
Kathaṁ suññataṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti. Uddhaccaṁ
pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi sabbābhinivesehi
suñño hoti nirodhagocaro avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena
Vipassanā sabbābhinivesehi suññā hoti nirodhagocarā iti
suññataṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti yuganaddhā honti
aññamaññaṁ nātivattantīti tena vuccati suññataṭṭhena samathavipassanaṁ
yuganaddhaṁ bhāveti.
Bhāvetīti catasso bhāvanā tattha jātānaṁ dhammānaṁ
anativattanaṭṭhena bhāvanā indriyānaṁ ekarasaṭṭhena bhāvanā
tadupagaviriyavāhanaṭṭhena bhāvanā āsevanaṭṭhena bhāvanā .pe.
Maggo sañjāyatīti kathaṁ maggo sañjāyati .pe. Evaṁ maggo
sañjāyati .pe. Evaṁ saññojanāni pahīyanti anusayā
byantīhonti evaṁ suññataṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti
imehi soḷasahi ākārehi samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti evaṁ
samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.

[542] Kathaṁ dhammuddhaccāviggahitamānasaṁ hoti. Aniccato
manasikaroto obhāso uppajjati obhāso dhammoti obhāsaṁ
āvajjati tato vikkhepo uddhaccantena uddhaccena viggahitamānaso
aniccato 1 upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti dukkhato upaṭṭhānaṁ
yathābhūtaṁ nappajānāti anattato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti
tena vuccati dhammuddhaccāviggahitamānasaṁ 2 hoti so samayo yantaṁ
cittaṁ ajjhattaññeva santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti
1 Sī. avijjato. 2 Ma. Yu. ... mānaso. evamuparipi.
Samādhiyati tassa maggo sañjāyatīti kathaṁ maggo sañjāyati .pe.
Evaṁ maggo sañjāyati .pe. Evaṁ saññojanāni pahīyanti
anusayā byantīhonti aniccato manasikaroto ñāṇaṁ uppajjati
pīti uppajjati passaddhi uppajjati sukhaṁ uppajjati adhimokkho
uppajjati paggāho 1 uppajjati upaṭṭhānaṁ uppajjati upekkhā
uppajjati nikkanti uppajjati nikkanti dhammoti nikkantiṁ
āvajjati tato vikkhepo uddhaccantena 2 uddhaccena viggahitamānaso
aniccato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti dukkhato
upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti anattato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ
nappajānāti tena vuccati dhammuddhaccāviggahitamānasaṁ hoti so
samayo yantaṁ cittaṁ ajjhattaññeva santiṭṭhati sannisīdati
ekodi hoti samādhiyati tassa maggo sañjāyatīti kathaṁ maggo
sañjāyati .pe. Evaṁ maggo sañjāyati .pe. Evaṁ saññojanāni
pahīyanti anusayā byantīhonti dukkhato manasikaroto .pe.
Anattato manasikaroto obhāso uppajjati ñāṇaṁ uppajjati
pīti uppajjati passaddhi uppajjati sukhaṁ uppajjati adhimokkho
uppajjati paggāho uppajjati upaṭṭhānaṁ uppajjati
upekkhā uppajjati nikkanti uppajjati nikkanti dhammoti
nikkantiṁ āvajjati tato vikkhepo uddhaccantena uddhaccena
1 Ma. kesuci potthakesu sabbavāresu paggahoti likhitaṁ. 2 Ma. Yu. uddhaccaṁ tena.
evamuparipi.
Viggahitamānaso anattato upaṭṭhānaṁ aniccato upaṭṭhānaṁ dukkhato
upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti tena vuccati dhammuddhaccāviggahitamānasaṁ
.pe. Evaṁ saññojanāni pahīyanti anusayā
byantīhonti.

[543] Rūpaṁ aniccato manasikaroto .pe. Rūpaṁ dukkhato
manasikaroto rūpaṁ anattato manasikaroto vedanaṁ saññaṁ saṅkhāre
viññāṇaṁ cakkhuṁ .pe. Jarāmaraṇaṁ aniccato manasikaroto jarāmaraṇaṁ
dukkhato manasikaroto jarāmaraṇaṁ anattato manasikaroto obhāso
uppajjati ñāṇaṁ uppajjati pīti uppajjati passaddhi
uppajjati sukhaṁ uppajjati adhimokkho uppajjati paggāho
uppajjati upaṭṭhānaṁ uppajjati upekkhā uppajjati nikkanti
uppajjati nikkanti dhammoti nikkantiṁ āvajjati tato vikkhepo
uddhaccantena uddhaccena viggahitamānaso jarāmaraṇaṁ anattato
upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti jarāmaraṇaṁ aniccato upaṭṭhānaṁ
yathābhūtaṁ nappajānāti jarāmaraṇaṁ dukkhato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ
nappajānāti tena vuccati dhammuddhaccāviggahitamānasaṁ hoti so
samayo yantaṁ cittaṁ ajjhattaññeva aniccato santiṭṭhati sannisīdati
ekodi hoti samādhiyati tassa maggo sañjāyatīti kathaṁ maggo
sañjāyati .pe. Evaṁ maggo sañjāyati .pe. Evaṁ saññojanāni
pahīyanti anusayā byantīhonti evaṁ dhammuddhaccāviggahitamānasaṁ
Hoti.
Obhāse ceva ñāṇe ca pītiyā ca vikampati
passaddhiyā sukhe ceva yehi cittaṁ pavedhati
adhimokkhe ca paggāhe upaṭṭhāne ca vikampati 1
upekkhāvajjanā ceva upekkhāya ca nikantiyā
imāni dasa ṭhānāni paññāyassa pariccitā
dhammuddhaccakusalo hoti na ca sammohagacchati 2
vikampati 3 ceva kilissati ca cavati cittabhāvanā
vikampati 3 kilissati bhāvanā parihāyati
visujjhati na kilissati bhāvanā na parihāyati
na ca vikkhippate 4 cittaṁ na kilissati na cavati cittabhāvanā 5
imehi catūhi ṭhānehi cittassa 6 saṅkhepaṁ vikkhepaṁ
[7]- Viggahitaṁ dasaṭṭhānehi sampajānātīti 8 .
Yuganaddhakathā.
--------
Yuganaddhavagge saccakathā
paripuṇṇakathānidānaṁ 9

[544] Cattārīmāni bhikkhave tathāni avitathāni anaññathāni
katamāni cattāri idaṁ dukkhanti bhikkhave tathametaṁ avitathametaṁ
1 Ma. Yu. kampati. 2 Yu. sammohaṁ. 3 Ma. Yu. vikkhipati. 4 Yu. vikkhipate.
5 Yu. bhāvanā. 6 Yu. cittasaṅkhepavikkhepaṁ. Ma. cittassa saṅkhepavikkhepaṁ.
7 Yu. avikkhepaṁ. 8 Yu. pajānātīti. 9 Ma. purimanidānaṁ.
Anaññathametaṁ ayaṁ dukkhasamudayoti tathametaṁ avitathametaṁ anaññathametaṁ
ayaṁ dukkhanirodhoti tathametaṁ avitathametaṁ anaññathametaṁ ayaṁ
dukkhanirodhagāminī paṭipadāti tathametaṁ avitathametaṁ anaññathametaṁ
imāni kho bhikkhave cattāri tathāni avitathāni anaññathāni.

[545] Kathaṁ dukkhaṁ tathaṭṭhena saccaṁ. Cattāro dukkhassa
dukkhaṭṭhā tathā avitathā anaññathā dukkhassa pīḷanaṭṭho saṅkhataṭṭho
santāpaṭṭho vipariṇāmaṭṭho ime cattāro dukkhassa dukkhaṭṭhā
tathā avitathā anaññathā evaṁ dukkhaṁ tathaṭṭhena saccaṁ.
Kathaṁ samudayo tathaṭṭhena saccaṁ. Cattāro samudayassa samudayaṭṭhā
tathā avitathā anaññathā samudayassa āyuhanaṭṭho nidānaṭṭho
saṅyogaṭṭho palibodhaṭṭho ime cattāro samudayassa samudayaṭṭhā tathā
avitathā anaññathā evaṁ samudayo tathaṭṭhena saccaṁ.
Kathaṁ nirodho tathaṭṭhena saccaṁ. Cattāro nirodhassa nirodhaṭṭhā
tathā avitathā anaññathā nirodhassa nissaraṇaṭṭho vivekaṭṭho
asaṅkhataṭṭho amataṭṭho ime cattāro nirodhassa nirodhaṭṭhā tathā
avitathā anaññathā evaṁ nirodho tathaṭṭhena saccaṁ.
Kathaṁ maggo tathaṭṭhena saccaṁ. Cattāro maggassa maggaṭṭhā
tathā avitathā anaññathā maggassa niyyānaṭṭho hetaṭṭho
dassanaṭṭho ādhipateyyaṭṭho ime cattāro maggassa maggaṭṭhā
tathā avitathā anaññathā evaṁ maggo tathaṭṭhena saccaṁ.