[516] Katamā vimokkhabhāvanā. Paṭhamajjhānassa āsevanā
bhāvanā bahulīkammaṁ dutiyajjhānassa āsevanā bhāvanā bahulīkammaṁ
tatiyajjhānassa āsevanā bhāvanā bahulīkammaṁ catutthajjhānassa
āsevanā bhāvanā bahulīkammaṁ ākāsānañcāyatanasamāpattiyā
āsevanā bhāvanā bahulīkammaṁ viññāṇañcāyatanasamāpattiyā
ākiñcaññāyatanasamāpattiyā nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā
āsevanā bhāvanā bahulīkammaṁ sotāpattimaggassa āsevanā
bhāvanā bahulīkammaṁ sakadāgāmimaggassa āsevanā bhāvanā bahulīkammaṁ
anāgāmimaggassa .pe. Arahattamaggassa āsevanā bhāvanā
bahulīkammaṁ ayaṁ vimokkhabhāvanā.
Katamā vimokkhappaṭippassaddhi. Paṭhamajjhānassa paṭilābho vā
vipāko vā dutiyajjhānassa paṭilābho vā vipāko vā tatiyajjhānassa
.pe. Catutthajjhānassa ākāsānañcāyatanasamāpattiyā
viññāṇañcāyatanasamāpattiyā ākiñcaññāyatanasamāpattiyā
nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā paṭilābho vā vipāko vā
sotāpattimaggassa sotāpattiphalaṁ sakadāgāmimaggassa sakadāgāmiphalaṁ
anāgāmimaggassa anāgāmiphalaṁ arahattamaggassa arahattaphalaṁ
ayaṁ vimokkhappaṭippassaddhīti.
Tatiyabhāṇavāraṁ.
Vimokkhakathā.
--------
Mahāvagge gatikathā

[517] Gatisampattiyā ñāṇasampayutte katinaṁ hetūnaṁ paccayā
upapatti hoti khattiyamahāsālānaṁ brāhmaṇamahāsālānaṁ gahapatimahāsālānaṁ
kāmāvacarānaṁ devānaṁ ñāṇasampayutte katinaṁ hetūnaṁ
paccayā upapatti hoti rūpāvacarānaṁ devānaṁ katinaṁ hetūnaṁ
paccayā upapatti hoti arūpāvacarānaṁ devānaṁ katinaṁ hetūnaṁ paccayā
upapatti hoti. Gatisampattiyā ñāṇasampayutte aṭṭhannaṁ hetūnaṁ
paccayā upapatti hoti khattiyamahāsālānaṁ brāhmaṇamahāsālānaṁ
gahapatimahāsālānaṁ kāmāvacarānaṁ devānaṁ ñāṇasampayutte aṭṭhannaṁ
hetūnaṁ paccayā upapatti hoti rūpāvacarānaṁ devānaṁ aṭṭhannaṁ
hetūnaṁ paccayā upapatti hoti arūpāvacarānaṁ devānaṁ aṭṭhannaṁ
hetūnaṁ paccayā upapatti hoti.

[518] Gatisampattiyā ñāṇasampayutte katamesaṁ aṭṭhannaṁ
hetūnaṁ paccayā upapatti hoti. Kusalakammassa javanakkhaṇe tayo hetū
kusalā tasmiṁ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti tena
vuccati kusalamūlapaccayāpi saṅkhārā nikantikkhaṇe dve hetū akusalā
tasmiṁ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti tena vuccati
akusalamūlapaccayāpi saṅkhārā paṭisandhikkhaṇe tayo hetū abyākatā
tasmiṁ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti tena vuccati
Nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṁ viññāṇapaccayāpi nāmarūpaṁ paṭisandhikkhaṇe
pañcakkhandhā sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti vippayuttapaccayā honti
paṭisandhikkhaṇe cattāro mahābhūtā sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe
tayo jīvitasaṅkhārā sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti vippayuttapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe
nāmañca rūpañca sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti vippayuttapaccayā honti
paṭisandhikkhaṇe ime cuddasa dhammā sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti vippayuttapaccayā
honti paṭisandhikkhaṇe cattāro khandhā arūpino sahajātapaccayā
honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā
honti paṭisandhikkhaṇe pañcindriyāni sahajātapaccayā
honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā
honti sampayuttapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe tayo hetū sahajātapaccayā
honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā
honti sampayuttapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe nāmañca
viññāṇañca sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā honti
nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe
Ime cuddasa dhammā sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe
ime aṭṭhavīsati dhammā sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti vippayuttapaccayā
honti gatisampattiyā ñāṇasampayutte imesaṁ aṭṭhannaṁ hetūnaṁ
paccayā upapatti hoti.

[519] Khattiyamahāsālānaṁ brāhmaṇamahāsālānaṁ gahapatimahāsālānaṁ
kāmāvacarānaṁ devānaṁ ñāṇasampayutte katamesaṁ aṭṭhannaṁ
hetūnaṁ paccayā upapatti hoti. Kusalakammassa javanakkhaṇe tayo
hetū kusalā tasmiṁ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti
tena vuccati kusalamūlapaccayāpi saṅkhārā nikantikkhaṇe dve hetū
akusalā tasmiṁ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti tena
vuccati akusalamūlapaccayāpi saṅkhārā paṭisandhikkhaṇe tayo hetū
abyākatā tasmiṁ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti tena
vuccati nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṁ viññāṇapaccayāpi nāmarūpaṁ
paṭisandhikkhaṇe pañcakkhandhā sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti vippayuttapaccayā honti
paṭisandhikkhaṇe cattāro mahābhūtā sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe tayo
jīvitasaṅkhārā sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā honti
Nissayapaccayā honti vippayuttapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe
nāmañca rūpañca sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti vippayuttapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe
ime cuddasa dhammā sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti vippayuttapaccayā
honti paṭisandhikkhaṇe cattāro khandhā arūpino sahajātapaccayā
honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā honti
sampayuttapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe pañcindriyāni sahajātapaccayā
honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā
honti sampayuttapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe tayo hetū
sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā
paccayā honti sampayuttapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe nāmañca
viññāṇañca sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe
ime cuddasa dhammā sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā
honti paṭisandhikkhaṇe ime aṭṭhavīsati dhammā sahajātapaccayā
honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā honti
vippayuttapaccayā honti khattiyamahāsālānaṁ brāhmaṇamahāsālānaṁ
gahapatimahāsālānaṁ kāmāvacarānaṁ devānaṁ ñāṇasampayutte imesaṁ
Aṭṭhannaṁ hetūnaṁ paccayā upapatti hoti.

[520] Rūpāvacarānaṁ devānaṁ katamesaṁ aṭṭhannaṁ hetūnaṁ paccayā upapatti
hoti. Kusalakammassa javanakkhaṇe tayo hetū kusalā .pe.
Rūpāvacarānaṁ devānaṁ imesaṁ aṭṭhannaṁ hetūnaṁ paccayā upapatti hoti.
Arūpāvacarānaṁ devānaṁ katamesaṁ aṭṭhannaṁ hetūnaṁ paccayā upapatti
hoti. Kusalakammassa javanakkhaṇe tayo hetū kusalā tasmiṁ khaṇe
jātacetanāya sahajātapaccayā honti tena vuccati kusalamūlapaccayāpi
saṅkhārā nikantikkhaṇe dve hetū akusalā tasmiṁ khaṇe jātacetanāya
sahajātapaccayā honti tena vuccati akusalamūlapaccayāpi
saṅkhārā paṭisandhikkhaṇe tayo hetū abyākatā tasmiṁ khaṇe
jātacetanāya sahajātapaccayā honti tena vuccati nāmarūpapaccayāpi
viññāṇaṁ viññāṇapaccayāpi nāmarūpaṁ paṭisandhikkhaṇe
cattāro khandhā arūpino sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā honti
paṭisandhikkhaṇe pañcindriyāni sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā
honti paṭisandhikkhaṇe tayo hetū sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā
honti paṭisandhikkhaṇe nāmañca viññāṇañca sahajātapaccayā
honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā honti
Sampayuttapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe ime cuddasa dhammā
sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā
honti sampayuttapaccayā honti arūpāvacarānaṁ devānaṁ
imesaṁ aṭṭhannaṁ hetūnaṁ paccayā upapatti hoti.

[521] Gatisampattiyā ñāṇavippayutte katinaṁ hetūnaṁ paccayā
upapatti hoti khattiyamahāsālānaṁ brāhmaṇamahāsālānaṁ gahapatimahāsālānaṁ
kāmāvacarānaṁ devānaṁ ñāṇavippayutte katinaṁ hetūnaṁ
paccayā upapatti hoti. Gatisampattiyā ñāṇavippayutte channaṁ
hetūnaṁ paccayā upapatti hoti khattiyamahāsālānaṁ brāhmaṇamahāsālānaṁ
gahapatimahāsālānaṁ kāmāvacarānaṁ devānaṁ ñāṇavippayutte
channaṁ hetūnaṁ paccayā upapatti hoti.

[522] Gatisampattiyā ñāṇavippayutte katamesaṁ channaṁ hetūnaṁ
paccayā upapatti hoti. Kusalakammassa javanakkhaṇe dve hetū
kusalā tasmiṁ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti tena
vuccati kusalamūlapaccayāpi saṅkhārā nikantikkhaṇe dve hetū akusalā
tasmiṁ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti tena vuccati
akusalamūlapaccayāpi saṅkhārā paṭisandhikkhaṇe dve hetū abyākatā
tasmiṁ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti tena vuccati
nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṁ viññāṇapaccayāpi nāmarūpaṁ paṭisandhikkhaṇe
pañcakkhandhā sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
Honti nissayapaccayā honti vippayuttapaccayā honti
paṭisandhikkhaṇe cattāro mahābhūtā sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe
tayo jīvitasaṅkhārā sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti vippayuttapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe
nāmañca rūpañca sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti vippayuttapaccayā
honti paṭisandhikkhaṇe ime cuddasa dhammā sahajātapaccayā honti
aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā honti vippayuttapaccayā
honti paṭisandhikkhaṇe cattāro khandhā arūpino sahajātapaccayā
honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā
honti sampayuttapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe cattārindriyāni
sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā
honti sampayuttapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe dve
hetū sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā
honti sampayuttapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe nāmañca
viññāṇañca sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā honti paṭisandhikkhaṇe
ime dvādasa dhammā sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā
Honti paṭisandhikkhaṇe ime chabbīsati dhammā sahajātapaccayā
honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā honti
vippayuttapaccayā honti gatisampattiyā ñāṇavippayutte imesaṁ
channaṁ hetūnaṁ paccayā upapatti hoti khattiyamahāsālānaṁ brāhmaṇamahāsālānaṁ
gahapatimahāsālānaṁ kāmāvacarānaṁ devānaṁ ñāṇavippayutte
katamesaṁ channaṁ hetūnaṁ paccayā upapatti hoti. Kusalakammassa
javanakkhaṇe dve hetū kusalā tasmiṁ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā
honti tena vuccati kusalamūlapaccayāpi saṅkhārā .pe.
Khattiyamahāsālānaṁ brāhmaṇamahāsālānaṁ gahapatimahāsālānaṁ kāmāvacarānaṁ
devānaṁ ñāṇavippayutte imesaṁ channaṁ hetūnaṁ paccayā
upapatti hotīti.
Gatikathā samattā 1 .
--------
Mahāvagge kammakathā

[523] Ahosi kammaṁ ahosi kammavipāko ahosi kammaṁ
nāhosi kammavipāko ahosi kammaṁ atthi kammavipāko ahosi
kammaṁ natthi kammavipāko ahosi kammaṁ bhavissati kammavipāko
ahosi kammaṁ na bhavissati kammavipāko atthi kammaṁ atthi kammavipāko
atthi kammaṁ natthi kammavipāko atthi kammaṁ bhavissati
1 Ma. niṭṭhitā.
Kammavipāko atthi kammaṁ na bhavissati kammavipāko bhavissati
kammaṁ bhavissati kammavipāko bhavissati kammaṁ na bhavissati kammavipāko
ahosi kusalakammaṁ ahosi kusalassa kammassa vipāko
ahosi kusalakammaṁ nāhosi kusalassa kammassa vipāko ahosi
kusalakammaṁ atthi kusalassa kammassa vipāko ahosi kusalakammaṁ
natthi kusalassa kammassa vipāko ahosi kusalakammaṁ bhavissati
kusalassa kammassa vipāko ahosi kusalakammaṁ na bhavissati kusalassa
kammassa vipāko atthi kusalakammaṁ atthi kusalassa kammassa
vipāko atthi kusalakammaṁ natthi kusalassa kammassa vipāko atthi
kusalakammaṁ bhavissati kusalassa kammassa vipāko atthi kusalakammaṁ
na bhavissati kusalassa kammassa vipāko bhavissati kusalakammaṁ
bhavissati kusalassa kammassa vipāko bhavissati kusalakammaṁ na
bhavissati kusalassa kammassa vipāko ahosi akusalakammaṁ nāhosi
akusalassa kammassa vipāko ahosi akusalakammaṁ atthi akusalassa
kammassa vipāko ahosi akusalakammaṁ natthi akusalassa kammassa
vipāko ahosi akusalakammaṁ bhavissati akusalassa kammassa vipāko
ahosi akusalakammaṁ na bhavissati akusalassa kammassa vipāko atthi
akusalakammaṁ atthi akusalassa kammassa vipāko atthi akusalakammaṁ
kammaṁ natthi akusalassa kammassa vipāko atthi akusalakammaṁ
bhavissati akusalassa kammassa vipāko bhavissati akusalakammaṁ
Bhavissati akusalassa kammassa vipāko bhavissati akusalakammaṁ na
bhavissati akusalassa kammassa vipāko.

[524] Ahosi sāvajjaṁ kammaṁ .pe. Ahosi anavajjaṁ kammaṁ
.pe. Ahosi kaṇhaṁ kammaṁ .pe. Ahosi sukkaṁ kammaṁ .pe.
Ahosi sukkhudrayaṁ kammaṁ .pe. Ahosi dukkhudrayaṁ kammaṁ .pe.
Ahosi sukhavipākaṁ kammaṁ .pe. Ahosi dukkhavipākaṁ kammaṁ ahosi
dukkhavipākassa kammassa vipāko ahosi dukkhavipākaṁ kammaṁ nāhosi
dukkhavipākassa kammassa vipāko ahosi dukkhavipākaṁ kammaṁ atthi
dukkhavipākassa kammassa vipāko ahosi dukkhavipākaṁ kammaṁ natthi
dukkhavipākassa kammassa vipāko ahosi dukkhavipākaṁ kammaṁ bhavissati
dukkhavipākassa kammassa vipāko ahosi dukkhavipākaṁ kammaṁ na bhavissati
dukkhavipākassa kammassa vipāko atthi dukkhavipākaṁ kammaṁ atthi
dukkhavipākassa kammassa vipāko atthi dukkhavipākaṁ kammaṁ natthi
dukkhavipākassa kammassa vipāko atthi dukkhavipākaṁ kammaṁ bhavissati
dukkhavipākassa kammassa vipāko atthi dukkhavipākaṁ kammaṁ na bhavissati
dukkhavipākassa kammassa vipāko bhavissati dukkhavipākaṁ kammaṁ
bhavissati dukkhavipākassa kammassa vipāko bhavissati dukkhavipākaṁ
kammaṁ na bhavissati dukkhavipākassa kammassa vipākoti.
Kammakathā. [1]-
----------
1 Ma. niṭṭhitā.
Mahāvagge vipallāsakathā
paripuṇṇanidānāni 1

[525] Cattārome bhikkhave saññāvipallāsā cittavipallāsā
diṭṭhivipallāsā katame cattāro anicce bhikkhave niccanti
saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso dukkhe bhikkhave
sukhanti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso
anattani bhikkhave attāti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso
asubhe bhikkhave subhanti saññāvipallāso cittavipallāso
diṭṭhivipallāso ime kho bhikkhave cattāro saññāvipallāsā
cittavipallāsā diṭṭhivipallāsā.