พุทธธรรมสงฆ์
Suttantapiṭake khuddakanikāyassa paṭisambhidāmaggo (เล่ม 31)

[486] Aniccānupassanāñāṇaṁ katamehi tīhupādānehi muccati.
Diṭṭhupādānā sīlabbatupādānā attavādupādānā aniccānupassanāñāṇaṁ
imehi tīhupādānehi muccati.
Dukkhānupassanāñāṇaṁ katamā ekupādānā muccati. Kāmupādānā
dukkhānupassanāñāṇaṁ imā 1 ekupādānā muccati.
Anattānupassanāñāṇaṁ katamehi tīhupādānehi muccati.
Diṭṭhupādānā sīlabbatupādānā attavādupādānā anattānupassanāñāṇaṁ
imehi tīhupādānehi muccati.
Nibbidānupassanāñāṇaṁ katamā ekupādānā muccati. Kāmupādānā
nibbidānupassanāñāṇaṁ imā ekupādānā muccati.
Virāgānupassanāñāṇaṁ katamā ekupādānā muccati.
Kāmupādānā virāgānupassanāñāṇaṁ imā ekupādānā muccati.
Nirodhānupassanāñāṇaṁ katamehi catūhupādānehi muccati.
Kāmupādānā diṭṭhupādānā sīlabbatupādānā attavādupādānā
nirodhānupassanāñāṇaṁ imehi catūhupādānehi muccati.
Paṭinissaggānupassanāñāṇaṁ katamehi catūhupādānehi muccati.
Kāmupādānā diṭṭhupādānā sīlabbatupādānā attavādupādānā
1 Ma. idaṁ. evamuparipi.
Paṭinissaggānupassanāñāṇaṁ imehi catūhupādānehi muccati.
Animittānupassanāñāṇaṁ katamehi tīhupādānehi muccati. Diṭṭhupādānā
sīlabbatupādānā attavādupādānā animittānupassanāñāṇaṁ
imehi tīhupādānehi muccati.
Appaṇihitānupassanāñāṇaṁ katamā ekupādānā muccati. Kāmupādānā
appaṇihitānupassanāñāṇaṁ imā ekupādānā muccati.
Suññatānupassanāñāṇaṁ katamehi tīhupādānehi muccati. Diṭṭhupādānā
sīlabbatupādānā attavādupādānā suññatānupassanāñāṇaṁ
imehi tīhupādānehi muccati.
Yañca aniccānupassanāñāṇaṁ yañca anattānupassanāñāṇaṁ
yañca animittānupassanāñāṇaṁ yañca suññatānupassanāñāṇaṁ
imāni cattāri ñāṇāni tīhupādānehi muccanti diṭṭhupādānā
sīlabbatupādānā attavādupādānā. Yañca dukkhānupassanāñāṇaṁ
yañca nibbidānupassanāñāṇaṁ yañca virāgānupassanāñāṇaṁ yañca
appaṇihitānupassanāñāṇaṁ imāni cattāri ñāṇāni ekupādānā
muccanti kāmupādānā. Yañca nirodhānupassanāñāṇaṁ yañca
paṭinissaggānupassanāñāṇaṁ imāni dve ñāṇāni catūhupādānehi
muccanti kāmupādānā diṭṭhupādānā sīlabbatupādānā attavādupādānā
ayaṁ anupādānācittassa 1 vimokkho.
Vimokkhakathāya paṭhamabhāṇavāraṁ.
1 Ma. Yu. anupādācittassa.

Suttantapiṭake khuddakanikāyassa paṭisambhidāmaggo (เล่ม 31)

[487] Tīṇi kho panimāni vimokkhamukhāni lokaniyyānāya
saṁvattanti sabbasaṅkhāre paricchedaparivaṭṭumato 1 samanupassanatāya
animittāya ca dhātuyā cittasampakkhandanatāya 2 sabbasaṅkhāresu
manosamuttejanatāya appaṇihitāya ca dhātuyā cittasampakkhandanatāya
sabbadhamme parato samanupassanatāya suññatāya ca dhātuyā
cittasampakkhandanatāya imāni tīṇi vimokkhamukhāni lokaniyyānāya
saṁvattanti.

Suttantapiṭake khuddakanikāyassa paṭisambhidāmaggo (เล่ม 31)

[488] Aniccato manasikaroto kathaṁ saṅkhārā upaṭṭhanti
dukkhato manasikaroto kathaṁ saṅkhārā upaṭṭhanti anattato manasikaroto
kathaṁ saṅkhārā upaṭṭhanti. Aniccato manasikaroto khayato
saṅkhārā upaṭṭhanti dukkhato manasikaroto bhayato saṅkhārā upaṭṭhanti
anattato manasikaroto suññato saṅkhārā upaṭṭhanti.
Aniccato manasikaroto kiṁbahulaṁ cittaṁ hoti dukkhato
manasikaroto kiṁbahulaṁ cittaṁ hoti anattato manasikaroto kiṁbahulaṁ
cittaṁ hoti. Aniccato manasikaroto adhimokkhabahulaṁ cittaṁ hoti
dukkhato manasikaroto passaddhibahulaṁ cittaṁ hoti anattato
manasikaroto vedabahulaṁ cittaṁ hoti.
Aniccato manasikaronto adhimokkhabahulo katamindriyaṁ paṭilabhati
dukkhato manasikaronto passaddhibahulo katamindriyaṁ paṭilabhati anattato
1 Sī. paricchedaparivatthumato. Ma. paricchedaparivaṭumato. 2 cittasamakkhandhanatāya.
Manasikaronto vedabahulo katamindriyaṁ paṭilabhati. Aniccato
manasikaronto adhimokkhabahulo saddhindriyaṁ paṭilabhati dukkhato
manasikaronto passaddhibahulo samādhindriyaṁ paṭilabhati anattato
manasikaronto vedabahulo paññindriyaṁ paṭilabhati.

Suttantapiṭake khuddakanikāyassa paṭisambhidāmaggo (เล่ม 31)

[489] Aniccato manasikaroto adhimokkhabahulassa katamindriyaṁ
ādhipateyyaṁ hoti bhāvanāya katindriyāni tadanvayāni 1 honti
sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā
honti sampayuttapaccayā honti ekarasā honti kenatthena
bhāvanā ko bhāveti dukkhato manasikaroto passaddhibahulassa
katamindriyaṁ ādhipateyyaṁ hoti bhāvanāya katindriyāni tadanvayāni
honti sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā honti
nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā honti ekarasā honti
kenatthena bhāvanā ko bhāveti anattato manasikaroto
vedabahulassa katamindriyaṁ ādhipateyyaṁ hoti bhāvanāya katindriyāni
tadanvayāni honti sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā honti ekarasā
honti kenatthena bhāvanā ko bhāveti. Aniccato manasikaroto
adhimokkhabahulassa saddhindriyaṁ ādhipateyyaṁ hoti bhāvanāya cattārindriyāni
tadanvayāni honti sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā
1 Ma. tadanayvā. evamuparipi.
Honti ekarasā honti ekarasaṭṭhena bhāvanā yo sammāpaṭipanno
so bhāveti natthi micchāpaṭipannassa indriyabhāvanā
dukkhato manasikaroto passaddhibahulassa samādhindriyaṁ ādhipateyyaṁ
hoti bhāvanāya cattārindriyāni tadanvayāni honti sahajātapaccayā
honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā honti
sampayuttapaccayā honti ekarasā honti ekarasaṭṭhena bhāvanā
yo sammāpaṭipanno so bhāveti natthi micchāpaṭipannassa indriyabhāvanā
anattato manasikaroto vedabahulassa paññindriyaṁ
ādhipateyyaṁ hoti bhāvanāya cattārindriyāni tadanvayāni honti
sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā
honti sampayuttapaccayā honti ekarasā honti ekarasaṭṭhena
bhāvanā yo sammāpaṭipanno so bhāveti natthi micchāpaṭipannassa
indriyabhāvanā.

Suttantapiṭake khuddakanikāyassa paṭisambhidāmaggo (เล่ม 31)

[490] Aniccato manasikaroto adhimokkhabahulassa katamindriyaṁ
ādhipateyyaṁ hoti bhāvanāya katindriyāni tadanvayāni honti
sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā
honti sampayuttapaccayā honti paṭivedhakāle katamindriyaṁ ādhipateyyaṁ
hoti paṭivedhāya katindriyāni tadanvayāni honti sahajātapaccayā
honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā honti
sampayuttapaccayā honti ekarasā honti kenatthena bhāvanā
Kenatthena paṭivedho.
Dukkhato manasikaroto passaddhibahulassa katamindriyaṁ ādhipateyyaṁ
hoti bhāvanāya katindriyāni tadanvayāni honti sahajātapaccayā
honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā
honti paṭivedhakāle katamindriyaṁ ādhipateyyaṁ hoti
paṭivedhāya katindriyāni tadanvayāni honti sahajātapaccayā honti
aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā
honti ekarasā honti kenatthena bhāvanā kenatthena
paṭivedho.
Anattato manasikaroto vedabahulassa katamindriyaṁ ādhipateyyaṁ
hoti bhāvanāya katindriyāni tadanvayāni honti sahajātapaccayā
honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā honti
sampayuttapaccayā honti paṭivedhakāle katamindriyaṁ ādhipateyyaṁ
hoti paṭivedhāya katindriyāni tadanvayāni honti sahajātapaccayā
honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā honti
sampayuttapaccayā honti ekarasā honti kenatthena bhāvanā
kenatthena paṭivedho.
Aniccato manasikaroto adhimokkhabahulassa saddhindriyaṁ ādhipateyyaṁ
hoti bhāvanāya cattārindriyāni tadanvayāni honti
sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā
Honti sampayuttapaccayā honti paṭivedhakāle paññindriyaṁ
ādhipateyyaṁ hoti paṭivedhāya cattārindriyāni tadanvayāni honti
sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā
honti sampayuttapaccayā honti ekarasā honti
ekarasaṭṭhena bhāvanā dassanaṭṭhena paṭivedho evaṁ paṭivijjhantopi
bhāveti bhāventopi paṭivijjhati.
Dukkhato manasikaroto passaddhibahulassa samādhindriyaṁ ādhipateyyaṁ
hoti bhāvanāya cattārindriyāni tadanvayāni honti
sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā
honti sampayuttapaccayā honti paṭivedhakāle paññindriyaṁ
ādhipateyyaṁ hoti paṭivedhāya cattārindriyāni tadanvayāni honti
sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā
honti sampayuttapaccayā honti ekarasā honti
ekarasaṭṭhena bhāvanā dassanaṭṭhena paṭivedho evaṁ paṭivijjhantopi
bhāveti bhāventopi paṭivijjhati.
Anattato manasikaroto vedabahulassa paññindriyaṁ ādhipateyyaṁ
hoti bhāvanāya cattārindriyāni tadanvayāni honti sahajātapaccayā
honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā
honti sampayuttapaccayā honti ekarasā honti paṭivedhakāle
paññindriyaṁ ādhipateyyaṁ hoti paṭivedhāya cattārindriyāni
Tadanvayāni honti sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā honti ekarasā
honti ekarasaṭṭhena bhāvanā dassanaṭṭhena paṭivedho evaṁ
paṭivijjhantopi bhāveti bhāventopi paṭivijjhati.

Suttantapiṭake khuddakanikāyassa paṭisambhidāmaggo (เล่ม 31)

[491] Aniccato manasikaroto katamindriyaṁ adhimattaṁ hoti
katamindriyassa adhimattattā saddhādhimutto 1 hoti dukkhato manasikaroto
katamindriyaṁ adhimattaṁ hoti katamindriyassa adhimattattā
kāyasakkhi 2 hoti anattato manasikaroto katamindriyaṁ adhimattaṁ hoti
katamindriyassa adhimattattā diṭṭhippatto hoti. Aniccato manasikaroto
saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti saddhindriyassa adhimattattā
saddhādhimutto hoti dukkhato manasikaroto samādhindriyaṁ adhimattaṁ
hoti samādhindriyassa adhimattattā kāyasakkhi hoti anattato
manasikaroto paññindriyaṁ adhimattaṁ hoti paññindriyassa
adhimattattā diṭṭhippatto hoti.

Suttantapiṭake khuddakanikāyassa paṭisambhidāmaggo (เล่ม 31)

[492] Saddahanto adhimuttoti 3 saddhādhimutto phuṭṭhattā
sacchikarotīti 4 kāyasakkhi diṭṭhattā pattoti diṭṭhippatto saddahanto
adhimuccatīti 5 saddhādhimutto jhānaphassaṁ paṭhamaṁ phusati pacchā
nirodhaṁ nibbānaṁ sacchikarotīti kāyasakkhi dukkhā saṅkhārā sukho
nirodhoti ñāṇaṁ 6 hoti diṭṭhaṁ viditaṁ sacchikataṁ phassitaṁ paññāyāti
diṭṭhippatto yo cāyaṁ puggalo saddhādhimutto yo ca kāyasakkhi
1 Ma. Yu. saddhāvimutto. evamuparipi. 2 Ma. Yu. kāyasakkhī. evamuparipi.
3 Ma. Yu. vimuttoti saddhāvimutto. 4 Ma. sacchikatoti....
5 Ma. Yu. vimuccatīti. 6 Ma. Yu. ñātaṁ.
Yo ca diṭṭhippatto siyā ime tayo puggalā saddhādhimuttāpi
kāyasakkhīpi diṭṭhippattāpi vatthuvasena pariyāyena.
Siyāti kathañca siyā. Aniccato manasikaroto saddhindriyaṁ
adhimattaṁ hoti saddhindriyassa adhimattattā saddhādhimutto hoti
dukkhato manasikaroto saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti saddhindriyassa
adhimattattā saddhādhimutto hoti anattato manasikaroto
saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti saddhindriyassa adhimattattā saddhādhimutto
hoti evaṁ ime tayo puggalā saddhindriyassa vasena
saddhādhimuttā.
Dukkhato manasikaroto samādhindriyaṁ adhimattaṁ hoti samādhindriyassa
adhimattattā kāyasakkhi hoti anattato manasikaroto
samādhindriyaṁ adhimattaṁ hoti samādhindriyassa adhimattattā
kāyasakkhi hoti aniccato manasikaroto samādhindriyaṁ adhimattaṁ hoti
samādhindriyassa adhimattattā kāyasakkhi hoti evaṁ ime tayo
puggalā samādhindriyassa vasena kāyasakkhī.
Anattato manasikaroto paññindriyaṁ adhimattaṁ hoti paññindriyassa
adhimattattā diṭṭhippatto hoti aniccato manasikaroto
paññindriyaṁ adhimattaṁ hoti paññindriyassa adhimattattā diṭṭhippatto
hoti dukkhato manasikaroto paññindriyaṁ adhimattaṁ hoti
paññindriyassa adhimattattā diṭṭhippatto hoti evaṁ ime tayo
Puggalā paññindriyassa vasena diṭṭhippattā yo cāyaṁ puggalo
saddhādhimutto yo ca kāyasakkhi yo ca diṭṭhippatto evaṁ
siyā ime tayo puggalā saddhādhimuttāpi kāyasakkhīpi diṭṭhippattāpi
vatthuvasena pariyāyena.
Yo cāyaṁ puggalo saddhādhimutto yo ca kāyasakkhi yo ca
diṭṭhippatto añño yeva saddhādhimutto añño kāyasakkhi
añño diṭṭhippatto. Aniccato manasikaroto saddhindriyaṁ adhimattaṁ
hoti saddhindriyassa adhimattattā saddhādhimutto hoti dukkhato
manasikaroto samādhindriyaṁ adhimattaṁ hoti samādhindriyassa adhimattattā
kāyasakkhi hoti anattato manasikaroto paññindriyaṁ
adhimattaṁ hoti paññindriyassa adhimattattā diṭṭhippatto hoti.
Yo cāyaṁ puggalo saddhādhimutto yo ca kāyasakkhi yo ca diṭṭhippatto
evaṁ ime tayo puggalā añño yeva saddhādhimutto
añño kāyasakkhi añño diṭṭhippatto.

Suttantapiṭake khuddakanikāyassa paṭisambhidāmaggo (เล่ม 31)

[493] Aniccato manasikaroto saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti
saddhindriyassa adhimattattā sotāpattimaggaṁ paṭilabhati tena vuccati
saddhānusārī cattārindriyāni tadanvayāni honti sahajātapaccayā
honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā
honti saddhindriyassa vasena catunnaṁ indriyānaṁ
bhāvanā hoti ye hi keci saddhindriyassa vasena sotāpattimaggaṁ
Paṭilabhanti sabbe te saddhānusārino aniccato manasikaroto
saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti saddhindriyassa adhimattattā
sotāpattiphalaṁ sacchikataṁ hoti tena vuccati saddhādhimutto cattārindriyāni
tadanvayāni honti sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā
honti saddhindriyassa vasena cattārindriyāni bhāvitāni honti
subhāvitāni ye hi keci saddhindriyassa vasena sotāpattiphalaṁ
sacchikatā sabbe te saddhādhimuttā aniccato manasikaroto
saddhindriyaṁ adhimattaṁ hoti saddhindriyassa adhimattattā
sakadāgāmimaggaṁ paṭilabhati .pe. Sakadāgāmiphalaṁ sacchikataṁ hoti
anāgāmimaggaṁ paṭilabhati anāgāmiphalaṁ sacchikataṁ hoti arahattamaggaṁ
paṭilabhati arahattaphalaṁ 1 sacchikataṁ hoti tena vuccati saddhādhimutto
cattārindriyāni tadanvayāni honti .pe. Sampayuttapaccayā honti
saddhindriyassa vasena cattārindriyāni bhāvitāni honti
subhāvitāni ye hi keci saddhindriyassa vasena arahattaṁ sacchikatā 2
sabbe te saddhādhimuttā.

Suttantapiṭake khuddakanikāyassa paṭisambhidāmaggo (เล่ม 31)

[494] Dukkhato manasikaroto samādhindriyaṁ adhimattaṁ hoti
samādhindriyassa adhimattattā sotāpattimaggaṁ paṭilabhati tena
vuccati kāyasakkhi cattārindriyāni tadanvayāni honti sahajātapaccayā
honti aññamaññapaccayā honti nissayapaccayā
1 Ma. arahattaṁ. evamuparipi. 2 Ma. sacchikataṁ. evamuparipi.
Honti sampayuttapaccayā honti samādhindriyassa vasena catunnaṁ
indriyānaṁ bhāvanā hoti ye hi keci samādhindriyassa vasena
sotāpattimaggaṁ paṭilabhanti sabbe te kāyasakkhī dukkhato
manasikaroto samādhindriyaṁ adhimattaṁ hoti samādhindriyassa adhimattattā
sotāpattiphalaṁ sacchikataṁ hoti .pe. Sakadāgāmimaggaṁ
paṭilabhati sakadāgāmiphalaṁ sacchikataṁ hoti anāgāmimaggaṁ paṭilabhati
anāgāmiphalaṁ sacchikataṁ hoti arahattamaggaṁ paṭilabhati arahattaphalaṁ
sacchikataṁ hoti tena vuccati kāyasakkhi cattārindriyāni tadanvayāni
honti sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā honti
nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā honti samādhindriyassa
vasena cattārindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni ye hi keci
samādhindriyassa vasena arahattaṁ sacchikatā sabbe te kāyasakkhī.

Suttantapiṭake khuddakanikāyassa paṭisambhidāmaggo (เล่ม 31)

[495] Anattato manasikaroto paññindriyaṁ adhimattaṁ hoti
paññindriyassa adhimattattā sotāpattimaggaṁ paṭilabhati tena
vuccati dhammānusārī cattārindriyāni tadanvayāni honti .pe.
Sampayuttapaccayā honti paññindriyassa vasena catunnaṁ
indriyānaṁ bhāvanā hoti ye hi keci paññindriyassa vasena
sotāpattimaggaṁ paṭilabhati sabbe te dhammānusārino anattato
manasikaroto paññindriyaṁ adhimattaṁ hoti paññindriyassa adhimattattā
sotāpattiphalaṁ sacchikataṁ hoti tena vuccati diṭṭhippatto
Cattārindriyāni tadanvayāni honti .pe. Sampayuttapaccayā honti
paññindriyassa vasena cattārindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni
ye hi keci paññindriyassa vasena sotāpattiphalaṁ sacchikatā
sabbe te diṭṭhippattā anattato manasikaroto paññindriyaṁ
adhimattaṁ hoti paññindriyassa adhimattattā sakadāgāmimaggaṁ
paṭilabhati .pe. Sakadāgāmiphalaṁ sacchikataṁ hoti anāgāmimaggaṁ
paṭilabhati anāgāmiphalaṁ sacchikataṁ hoti arahattamaggaṁ paṭilabhati
arahattaphalaṁ sacchikataṁ hoti tena vuccati diṭṭhippatto cattārindriyāni
tadanvayāni honti sahajātapaccayā honti aññamaññapaccayā
honti nissayapaccayā honti sampayuttapaccayā honti
paññindriyassa vasena cattārindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni
ye hi keci paññindriyassa vasena arahattaṁ sacchikatā sabbe te
diṭṭhippattā.