[246] Kathaṁ adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe ñāṇaṁ.
Nekkhammādhipatattā paññā kāmacchandato saññāya vivaṭṭatīti 1
adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe ñāṇaṁ abyāpādādhipatattā
paññā byāpādato saññāya vivaṭṭatīti adhipatattā paññā
saññāvivaṭṭe ñāṇaṁ ālokasaññādhipatattā paññā thīnamiddhato
saññāya vivaṭṭatīti adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe ñāṇaṁ
avikkhepādhipatattā paññā uddhaccato saññāya vivaṭṭatīti
adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe ñāṇaṁ dhammavavatthānādhipatattā
paññā vicikicchāya saññāya vivaṭṭatīti adhipatattā
paññā saññāvivaṭṭe ñāṇaṁ ñāṇādhipatattā paññā
avijjāya saññāya vivaṭṭatīti adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe
ñāṇaṁ pāmujjādhipatattā paññā aratiyā saññāya vivaṭṭatīti
adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe ñāṇaṁ paṭhamajjhānādhipatattā
paññā nīvaraṇehi saññāya vivaṭṭatīti adhipatattā paññā
saññāvivaṭṭe ñāṇaṁ .pe. Arahattamaggādhipatattā paññā
sabbakilesehi saññāya vivaṭṭatīti adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe
1 Sī. sabbavāresu saññāvivatte vivattatīti.
Ñāṇaṁ taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ pajānanaṭṭhena paññā tena vuccati
adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe ñāṇaṁ.
--------

[247] Kathaṁ nānatte paññā cetovivaṭṭe ñāṇaṁ.
Kāmacchando nānattaṁ nekkhammaṁ ekattaṁ nekkhammekattaṁ cetayato
kāmacchandato cittaṁ vivaṭṭatīti nānatte paññā cetovivaṭṭe
ñāṇaṁ byāpādo nānattaṁ abyāpādo ekattaṁ abyāpādekattaṁ
cetayato byāpādato cittaṁ vivaṭṭatīti nānatte paññā
cetovivaṭṭe ñāṇaṁ thīnamiddhaṁ nānattaṁ ālokasaññā ekattaṁ
ālokasaññekattaṁ cetayato thīnamiddhato cittaṁ vivaṭṭatīti nānatte
paññā cetovivaṭṭe ñāṇaṁ .pe. Sabbakilesā nānattaṁ
arahattamaggo ekattaṁ arahattamaggekattaṁ cetayato sabbakilesehi
cittaṁ vivaṭṭatīti nānatte paññā cetovivaṭṭe ñāṇaṁ taṁ
ñātaṭṭhena ñāṇaṁ pajānanaṭṭhena paññā tena vuccati nānatte
paññā cetovivaṭṭe ñāṇaṁ.

[248] Kathaṁ adhiṭṭhāne paññā cittavivaṭṭe ñāṇaṁ.
Kāmacchandaṁ pajahanto nekkhammavasena cittaṁ adhiṭṭhātīti adhiṭṭhāne
paññā cittavivaṭṭe ñāṇaṁ byāpādaṁ pajahanto abyāpādavasena
cittaṁ adhiṭṭhātīti adhiṭṭhāne paññā cittavivaṭṭe ñāṇaṁ
thīnamiddhaṁ pajahanto ālokasaññāvasena cittaṁ adhiṭṭhātīti adhiṭṭhāne
Paññā cittavivaṭṭe ñāṇaṁ .pe. Sabbakilese pajahanto
arahattamaggavasena cittaṁ adhiṭṭhātīti adhiṭṭhāne paññā cittavivaṭṭe
ñāṇaṁ taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ pajānanaṭṭhena paññā tena
vuccati adhiṭṭhāne paññā cittavivaṭṭe ñāṇaṁ.
---------

[249] Kathaṁ suññate paññā ñāṇavivaṭṭe ñāṇaṁ. Cakkhuṁ
suññaṁ attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā
sassatena vā avipariṇāmadhammena vāti yathābhūtaṁ pajānato 1 passato ca
kāmābhinivesato 2 ñāṇaṁ vivaṭṭatīti suññate paññā ñāṇavivaṭṭe
ñāṇaṁ sotaṁ suññaṁ .pe. Ghānaṁ suññaṁ jivhā suññā
kāyo suñño mano suñño attena vā attaniyena vā niccena
vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vāti yathābhūtaṁ
pajānato passato ca kāmābhinivesato 3 ñāṇaṁ vivaṭṭatīti suññate
paññā ñāṇavivaṭṭe ñāṇaṁ taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ
pajānanaṭṭhena paññā tena vuccati suññate paññā
ñāṇavivaṭṭe ñāṇaṁ.
----------

[250] Kathaṁ vossagge paññā vimokkhavivaṭṭe ñāṇaṁ.
Nekkhammena kāmacchandaṁ vossajjatīti 4 vossagge paññā
1 Ma. Yu. jānato. evamuparipi. 2 Ma. Yu. cakkhābhinivesato. 3 Ma. Yu.
manābhinivesato. 4 Sī. vossajjatīti vossajatīti dve pāṭhā dissanti.
Vimokkhavivaṭṭe ñāṇaṁ abyāpādena byāpādaṁ vossajjatīti
vossagge paññā vimokkhavivaṭṭe ñāṇaṁ ālokasaññāya thīnamiddhaṁ
vossajjatīti vossagge paññā vimokkhavivaṭṭe ñāṇaṁ avikkhepena
uddhaccaṁ vossajjatīti vossagge paññā vimokkhavivaṭṭe
ñāṇaṁ dhammavavatthānena vicikicchaṁ vossajjatīti vossagge paññā
vimokkhavivaṭṭe ñāṇaṁ .pe. Arahattamaggena sabbakilese
vossajjatīti vossagge paññā vimokkhavivaṭṭe ñāṇaṁ taṁ
ñātaṭṭhena ñāṇaṁ pajānanaṭṭhena paññā tena vuccati
vossagge paññā vimokkhavivaṭṭe ñāṇaṁ.
--------

[251] Kathaṁ tathaṭṭhe paññā saccavivaṭṭe ñāṇaṁ. Dukkhassa
pīḷanaṭṭhaṁ saṅkhataṭṭhaṁ santāpaṭṭhaṁ vipariṇāmaṭṭhaṁ parijānanto vivaṭṭatīti
tathaṭṭhe paññā saccavivaṭṭe ñāṇaṁ samudayassa āyuhanaṭṭhaṁ
nidānaṭṭhaṁ saññogaṭṭhaṁ palibodhaṭṭhaṁ pajahanto vivaṭṭatīti tathaṭṭhe
paññā saccavivaṭṭe ñāṇaṁ nirodhassa nissaraṇaṭṭhaṁ vivekaṭṭhaṁ
asaṅkhataṭṭhaṁ amataṭṭhaṁ sacchikaronto vivaṭṭatīti tathaṭṭhe paññā
saccavivaṭṭe ñāṇaṁ maggassa niyyānaṭṭhaṁ hetaṭṭhaṁ dassanaṭṭhaṁ
ādhipateyyaṭṭhaṁ bhāvento vivaṭṭatīti tathaṭṭhe paññā saccavivaṭṭe
ñāṇaṁ saññāvivaṭṭo 1 cetovivaṭṭo cittavivaṭṭo ñāṇavivaṭṭo
1 Sī. saññāvivattotyādi pāṭho dissati.
Vimokkhavivaṭṭo saccavivaṭṭo sañjānanto vivaṭṭatīti saññāvivaṭṭo
cetayanto vivaṭṭatīti cetovivaṭṭo vijānanto vivaṭṭatīti
cittavivaṭṭo ñāṇaṁ karonto vivaṭṭatīti ñāṇavivaṭṭo
vossajjanto vivaṭṭatīti vimokkhavivaṭṭo tathaṭṭhe vivaṭṭatīti
saccavivaṭṭo.

[252] Yattha saññāvivaṭṭo tattha cetovivaṭṭo yattha
cetovivaṭṭo tattha saññāvivaṭṭo yattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo
tattha cittavivaṭṭo yattha cittavivaṭṭo tattha saññāvivaṭṭo
cetovivaṭṭo yattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo
cittavivaṭṭo tattha ñāṇavivaṭṭo yattha ñāṇavivaṭṭo tattha
saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo cittavivaṭṭo yattha saññāvivaṭṭo
cetovivaṭṭo cittavivaṭṭo ñāṇavivaṭṭo tattha vimokkhavivaṭṭo
yattha vimokkhavivaṭṭo tattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo cittavivaṭṭo
ñāṇavivaṭṭo yattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo cittavivaṭṭo
ñāṇavivaṭṭo vimokkhavivaṭṭo tattha saccavivaṭṭo yattha
saccavivaṭṭo tattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo cittavivaṭṭo
ñāṇavivaṭṭo vimokkhavivaṭṭo taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ
pajānanaṭṭhena paññā tena vuccati tathaṭṭhe paññā saccavivaṭṭe
ñāṇaṁ.
---------

[253] Kathaṁ kāyampi cittampi ekavavatthānatā sukhasaññañca
lahusaññañca adhiṭṭhānavasena ijjhanaṭṭhe paññā iddhividhe ñāṇaṁ.
Idha bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti 1
viriyasamādhi .pe. Cittasamādhi .pe. Vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ
iddhipādaṁ bhāveti so imesu catūsu iddhipādesu
cittaṁ paribhāveti paridameti muduṁ karoti kammaniyaṁ so imesu
catūsu iddhipādesu cittaṁ paribhāvetvā 2 paridametvā muduṁ karitvā
kammaniyaṁ kāyampi citte samodahati cittampi kāye samodahati 3
kāyavasena cittaṁ pariṇāmeti cittavasena kāyaṁ pariṇāmeti
kāyavasena cittaṁ adhiṭṭhāti cittavasena kāyaṁ adhiṭṭhāti kāyavasena
cittaṁ pariṇāmetvā cittavasena kāyaṁ pariṇāmetvā kāyavasena
cittaṁ adhiṭṭhahitvā cittavasena kāyaṁ adhiṭṭhahitvā sukhasaññañca
lahusaññañca kāye okkamitvā viharati so tathā bhāvitena
cittena parisuddhena pariyodātena iddhividhañāṇāya cittaṁ abhinīharati
abhininnāmeti so anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti ekopi
hutvā bahudhā hoti bahudhāpi hutvā eko hoti āvibhāvaṁ
tirobhāvaṁ tirokuḍḍaṁ 4 tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamāno
gacchati seyyathāpi ākāse paṭhaviyāpi ummujjanimmujjaṁ karoti
seyyathāpi udake udakepi abhijjamāne gacchati seyyathāpi
1 katthaci paribhāveti. 2 bhāvetvā. 3 samādahatītipi pāṭho. 4 Ma. tirokuṭṭaṁ.
Paṭhaviyaṁ ākāsepi pallaṅkena caṅkamati 1 seyyathāpi pakkhī sakuṇo
imepi candimasuriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve pāṇinā
parimasati 2 parimajjati yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti taṁ
ñātaṭṭhena ñāṇaṁ pajānanaṭṭhena paññā tena vuccati
kāyampi cittampi ekavavatthānatā sukhasaññañca lahusaññañca
adhiṭṭhānavasena ijjhanaṭṭhe paññā iddhividhe ñāṇaṁ.
--------

[254] Kathaṁ vitakkavipphāravasena nānattekattasaddanimittānaṁ
pariyogāhane paññā sotadhātuvisuddhiñāṇaṁ. Idha bhikkhu chandasamādhi
viriyasamādhi cittasamādhi vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ
iddhipādaṁ bhāveti so imesu catūsu iddhipādesu cittaṁ
paribhāveti paridameti muduṁ karoti kammaniyaṁ so imesu catūsu
iddhipādesu cittaṁ paribhāvetvā paridametvā muduṁ karitvā
kammaniyaṁ dūrepi saddānaṁ 3 saddanimittaṁ manasi karoti santikepi
saddānaṁ saddanimittaṁ manasi karoti oḷārikānaṁpi saddānaṁ
saddanimittaṁ manasi karoti sukhumakānaṁpi 4 saddānaṁ saddanimittaṁ manasi
karoti saṇhasaṇhānaṁpi saddānaṁ saddanimittaṁ manasi karoti
puratthimāya disāya saddānaṁ saddanimittaṁ manasi karoti pacchimāya
disāya saddānaṁ saddanimittaṁ manasi karoti uttarāya disāya
1 Ma. Yu. kamati. 2 Ma. parāmasati. 3 Sī. sabbattha sattānanti pāṭho.
4 Ma. Yu. sukhumānampi.
Saddānaṁ saddanimittaṁ manasi karoti dakkhiṇāya disāya saddānaṁ
saddanimittaṁ manasi karoti puratthimāyapi anudisāya saddānaṁ saddanimittaṁ
manasi karoti pacchimāyapi anudisāya saddānaṁ saddanimittaṁ manasi
karoti uttarāyapi anudisāya saddānaṁ saddanimittaṁ manasi karoti
dakkhiṇāyapi anudisāya saddānaṁ saddanimittaṁ manasi karoti
heṭṭhimāyapi disāya saddānaṁ saddanimittaṁ manasi karoti uparimāyapi
disāya saddānaṁ saddanimittaṁ manasi karoti so tathā bhāvitena
cittena parisuddhena pariyodātena sotadhātuyā visuddhiñāṇāya cittaṁ
abhinīharati abhininnāmeti so dibbāya sotadhātuyā visuddhāya
atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti dibbe ca mānuse ca
ye dūre [1]- santike ca taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ pajānanaṭṭhena
paññā tena vuccati vitakkavipphāravasena nānattekattasaddanimittānaṁ
pariyogāhane paññā sotadhātuvisuddhiñāṇaṁ.
---------

[255] Kathaṁ tiṇṇaṁ cittānaṁ vipphārattā indriyānaṁ pasādavasena
nānattekattaviññāṇacariyāpariyogāhane paññā cetopariyañāṇaṁ.
Idha bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ
bhāveti viriyasamādhi .pe. Cittasamādhi .pe. Vīmaṁsāsamādhi-
padhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti so imesu catūsu
iddhipādesu cittaṁ paribhāveti paridameti muduṁ karoti kammaniyaṁ
1 Ma. Yu. ca.
So imesu catūsu iddhipādesu cittaṁ paribhāvetvā paridametvā muduṁ
karitvā kammaniyaṁ evaṁ jānāti 1 idaṁ rūpaṁ somanassindriyasamuṭṭhitaṁ
idaṁ rūpaṁ domanassindriyasamuṭṭhitaṁ idaṁ rūpaṁ upekkhindriyasamuṭṭhitanti
so tathā bhāvitena cittena parisuddhena pariyodātena
cetopariyañāṇāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti so parasattānaṁ
parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca pajānāti sarāgaṁ vā
cittaṁ sarāgaṁ cittanti pajānāti vītarāgaṁ vā cittaṁ vītarāgaṁ
cittanti pajānāti sadosaṁ vā cittaṁ sadosaṁ cittanti pajānāti
vītadosaṁ vā cittaṁ samohaṁ vā cittaṁ vītamohaṁ vā cittaṁ
saṅkhittaṁ vā cittaṁ vikkhittaṁ vā cittaṁ mahaggataṁ vā cittaṁ
amahaggataṁ vā cittaṁ sauttaraṁ vā cittaṁ anuttaraṁ vā cittaṁ
samāhitaṁ vā cittaṁ asamāhitaṁ vā cittaṁ vimuttaṁ vā cittaṁ
avimuttaṁ vā cittaṁ adhimuttaṁ 2 vā cittaṁ anadhimuttaṁ vā
cittaṁ anadhimuttaṁ cittanti 3 pajānāti taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ
pajānanaṭṭhena paññā tena vuccati tiṇṇaṁ cittānaṁ vipphārattā
indriyānaṁ pasādavasena nānattekattaviññāṇacariyāpariyogāhane
paññā cetopariyañāṇaṁ.
----------