[738] Aṭṭhāna taṁ saṅgaṇikāratassa yaṁ phussaye sāmayikaṁ
vimuttinti vuttaṁ hetaṁ bhagavatā yāvatānanda bhikkhu saṅgaṇikārāmo
saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṁ anuyutto gaṇārāmo gaṇarato
gaṇasammudito gaṇārāmataṁ anuyutto yantaṁ nekkhammasukhaṁ
pavivekasukhaṁ upasamasukhaṁ sambodhisukhaṁ tassa sukhassa nikāmalābhī
bhavissati akicchalābhī akasiralābhīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Yo ca
kho so ānanda bhikkhu eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharati tassetaṁ
bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ yantaṁ nekkhammasukhaṁ pavivekasukhaṁ upasamasukhaṁ
sambodhisukhaṁ tassa sukhassa nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī
akasiralābhīti ṭhānametaṁ vijjati. Yāvatānanda bhikkhu saṅgaṇikārāmo
saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṁ anuyutto gaṇārāmo gaṇarato
gaṇasammudito gaṇārāmataṁ anuyutto sāmayikaṁ 1 vā cetovimuttiṁ
upasampajja viharissati asāmayikaṁ vā akuppanti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
Yo ca kho so ānanda bhikkhu eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharati
tassetaṁ bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ sāmayikaṁ vā cetovimuttiṁ upasampajja
viharissati asāmayikaṁ vā akuppanti ṭhānametaṁ vijjatīti. Aṭṭhāna
taṁ saṅgaṇikāratassa yaṁ phussaye sāmayikaṁ vimuttiṁ.

[739] Ādiccabandhussa vaco nisammāti ādicco vuccati
suriyo. So gotamo gottena paccekasambuddhopi gotamo
gottena so paccekasambuddhopi suriyassa gottañātako gottabandhu
1 Ma. sāmāyikaṁ. evamuparipi.
Tasmā paccekasambuddho ādiccabandhu. Ādiccabandhussa vaco
nisammāti ādiccabandhussa vacanaṁ byapathaṁ desanaṁ anusandhiṁ sutvā
suṇitvā uggahetvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti ādiccabandhussa
vaco nisamma. Eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so
paccekasambuddho
aṭṭhāna taṁ saṅgaṇikāratassa
yaṁ phussaye sāmayikaṁ vimuttiṁ
ādiccabandhussa vaco nisamma
eko care khaggavisāṇakappoti.

[740] Diṭṭhīvisūkāni upātivatto
patto niyāmaṁ paṭiladdhamaggo
uppannañāṇomhi anaññaneyyo
eko care khaggavisāṇakappo.

[741] Diṭṭhīvisūkāni upātivattoti diṭṭhivisūkāni vuccanti
vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhī. Idha assutavā puthujjano ariyānaṁ
adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṁ
adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṁ
attato samanupassati rūpavantaṁ vā attānaṁ attani vā rūpaṁ rūpasmiṁ
vā attānaṁ vedanaṁ saññaṁ saṅkhāre viññāṇaṁ attato
samanupassati viññāṇavantaṁ vā attānaṁ attani vā viññāṇaṁ
Viññāṇasmiṁ vā attānaṁ yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ
diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ
gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho
micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vippallāsaggāho
micchāgāho ayāthāvakasmiṁ yāthāvakanti gāho yāvatā dvāsaṭṭhī
diṭṭhigatāni imāni diṭṭhivisūkāni. [1]- Upātivattoti diṭṭhīvisūkāni
upātivatto atikkanto samatikkanto vītivattoti diṭṭhīvisūkāni
upātivatto.

[742] Patto niyāmaṁ paṭiladdhamaggoti niyāmā vuccanti
cattāro maggā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo seyyathīdaṁ sammādiṭṭhi
sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo
sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Catūhi ariyamaggehi
samannāgato [2]- sampatto adhigato phusito sacchikatoti patto
niyāmaṁ. Paṭiladdhamaggoti laddhamaggo paṭiladdhamaggo adhigatamaggo
phusitamaggoti [3]- patto niyāmaṁ paṭiladdhamaggo.

[743] Uppannañāṇomhi anaññaneyyoti tassa paccekasambuddhassa
ñāṇaṁ uppannaṁ samuppannaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ
pātubhūtaṁ sabbe saṅkhārā aniccāti ñāṇaṁ uppannaṁ samuppannaṁ
nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ sabbe saṅkhārā dukkhāti .pe.
Yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ nirodhadhammanti ñāṇaṁ uppannaṁ
1 Ma. diṭṭhīvisūkāni. 2 Ma. niyāmaṁ patto. 3 Ma. sacchikatamaggoti.
Samuppannaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtanti uppannañāṇomhi.
Anaññaneyyoti so paccekasambuddho na paraneyyo na parapattiyo
na parapaccayo na parapaṭibaddhagū yathābhūtaṁ jānāti passati
asammūḷho sampajāno paṭissato sabbe saṅkhārā aniccāti .pe.
Yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ nirodhadhammanti na paraneyyo na
parapattiyo na parapaccayo na parapaṭibaddhagū yathābhūtaṁ jānāti
passati asammūḷho sampajāno paṭissatoti uppannañāṇomhi
anaññaneyyo. Eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so
paccekasambuddho
diṭṭhīvisūkāni upātivatto
patto niyāmaṁ paṭiladdhamaggo
uppannañāṇomhi anaññaneyyo
eko care khaggavisāṇakappoti.

[744] Nillolupo nikkuho nippipāso
nimmakkho niddhantakasāvamoho
nirāsaso 1 sabbaloke bhavitvā
eko care khaggavisāṇakappo.

[745] Nillolupo nikkuho nippipāsoti loluppā 2 vuccati
taṇhā yo rāgo sārāgo .pe. Abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
Sā loluppā taṇhā tassa paccekasambuddhassa pahīnā ucchinnamūlā
1 Sī. nirāsayo. 2 Ma. loluppaṁ.
Tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā tasmā
paccekasambuddho nillolupo. Nikkuhoti tīṇi kuhanavatthūni
paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu
sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
Katamaṁ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu. Idha gahapatikā
bhikkhuṁ nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi.
So pāpiccho icchāpakato atthiko cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccaya-
bhesajjaparikkhārānaṁ bhiyyokamyataṁ upādāya cīvaraṁ
paccakkhāti piṇḍapātaṁ paccakkhāti senāsanaṁ paccakkhāti
gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paccakkhāti. So evamāha kiṁ samaṇassa
mahagghena cīvarena etaṁ sāruppaṁ yaṁ samaṇo susānā vā
saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni uccinitvā saṅghāṭiṁ
katvā dhāreyya kiṁ samaṇassa mahagghena piṇḍapātena etaṁ
sāruppaṁ yaṁ samaṇo uñchācariyāya piṇḍiyālopena jīvikaṁ kappeyya
kiṁ samaṇassa mahagghena senāsanena etaṁ sāruppaṁ yaṁ samaṇo
rukkhamūliko vā assa abbhokāsiko vā kiṁ samaṇassa mahagghena
gilānapaccayabhesajjaparikkhārena etaṁ sāruppaṁ yaṁ samaṇo
pūtimuttena vā hariṭakīkhaṇḍena vā osathaṁ 1 kareyyāti tadupādāya
lūkhaṁ cīvaraṁ dhāreti lūkhaṁ piṇḍapātaṁ bhuñjati lūkhaṁ senāsanaṁ
paṭisevati lūkhaṁ gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭisevati. Tamenaṁ
1 Ma. osadhaṁ.
Gahapatikā evaṁ jānanti ayaṁ samaṇo appiccho santuṭṭho
pavivitto asaṁsaṭṭho āraddhaviriyo dhutavādoti bhiyyo nimantenti
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi. So evamāha
tiṇṇaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati
saddhāya sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati
deyyadhammassa sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati
dakkhiṇeyyānaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati
tumhākañcevāyaṁ saddhā atthi deyyadhammo ca saṁvijjati ahañca
paṭiggāhako sacāhaṁ 1 na paṭiggahessāmi evaṁ tumhe puññena
paribāhirā bhavissatha na mayhaṁ iminā attho apica tumhākañceva
anukampāya paṭiggaṇhāmīti tadupādāya bahumpi cīvaraṁ paṭiggaṇhāti
bahumpi piṇḍapātaṁ paṭiggaṇhāti bahumpi senāsanaṁ paṭiggaṇhāti
bahumpi gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭiggaṇhāti. Yā evarūpā
bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ idaṁ vuccati
paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
Katamaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu. Idhekacco pāpiccho
icchāpakato sambhāvanādhippāyo evaṁ maṁ jano sambhāvessatīti
gamanaṁ saṇṭhapeti ṭhānaṁ saṇṭhapeti nissajjaṁ saṇṭhapeti seyyaṁ 2
saṇṭhapeti paṇidhāya gacchati paṇidhāya tiṭṭhati paṇidhāya nisīdati
paṇidhāya seyyaṁ kappeti samāhito viya gacchati samāhito
1 Ma. sacehaṁ. 2 Ma. sayanaṁ.
Viya tiṭṭhati samāhito viya nisīdati samāhito viya seyyaṁ kappeti
āpāthakajjhāyīva hoti. Yā evarūpā iriyāpathassa āṭhapanā
ṭhapanā saṇṭhapanā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhāyitattaṁ
idaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
Katamaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu. Idhekacco pāpiccho
icchāpakato sambhāvanādhippāyo evaṁ maṁ jano sambhāvessatīti
ariyadhammasannissitaṁ vācaṁ bhāsati yo evarūpaṁ cīvaraṁ dhāreti so
samaṇo mahesakkhoti bhaṇati. Yo evarūpaṁ pattaṁ dhāreti
lohathālakaṁ dhāreti dhammakarakaṁ dhāreti parissāvanaṁ dhāreti kuñcikaṁ
dhāreti upāhanaṁ dhāreti kāyabandhanaṁ dhāreti āyogabandhanaṁ 1
dhāreti so samaṇo mahesakkhoti bhaṇati. Yassa evarūpo
upajjhāyo so samaṇo mahesakkhoti bhaṇati. Yassa evarūpo
ācariyo [2]- samānupajjhāyakā samānācariyakā mittā sandiṭṭhā
sambhattā sahāyā so samaṇo mahesakkhoti bhaṇati. Yo
evarūpe vihāre vasati so samaṇo mahesakkhoti bhaṇati. Yo
evarūpe aḍḍhayoge 3 vasati hammiye vasati [4]- guhāyaṁ vasati [5]- kuṭiyā
vasati kūṭāgāre vasati aṭṭe vasati māḷe vasati uddaṇḍe
vasati upaṭṭhānasālāyaṁ vasati maṇḍape vasati rukkhamūle vasati
so samaṇo mahesakkhoti bhaṇati. Athavā korajikakorajiko
bhākuṭikabhākuṭiko kuhakuho lapalapo mukhasambhāvito 6 ayaṁ samaṇo
1 Ma. āyogaṁ. 2 Ma. evarūpā. 3 Ma. vihāre aḍḍhayoge. 4 Ma. pāsāde
vasati hammiye vasati. 5 Ma. leṇe vasati. 6 Ma. kuhakakuhako lapakalapako
mukhasambhāviko.
Imāsaṁ evarūpānaṁ santānaṁ vihārasamāpattīnaṁ lābhīti tādisaṁ
gambhīraṁ gūḷhaṁ nipuṇaṁ paṭicchannaṁ lokuttarasuññatāpaṭisaññutaṁ kathaṁ
katheti. Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā
kuhāyitattaṁ 1 idaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
Tassa paccekasambuddhassa imāni tīṇi kuhanavatthūni pahīnāni
samucchinnāni vūpasantāni paṭippassaddhāni abhabbuppattikāni
ñāṇagginā daḍḍhāni tasmā so paccekasambuddho nikkuho.
Nippipāsoti pipāsā vuccati taṇhā yo rāgo sārāgo .pe.
Abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Sā pipāsā taṇhā tassa
paccekasambuddhassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā
āyatiṁ anuppādadhammā tasmā so paccekasambuddho nippipāsoti
nillolupo nikkuho nippipāso.

[746] Nimmakkho niddhantakasāvamohoti makkhāti yo makkho
makkhāyanā makkhāyitattaṁ niṭṭhuriyaṁ niṭṭhuriyakammaṁ. Kasāvāti rāgo
kasāvo doso kasāvo moho kasāvo kodho upanāho makkho
paḷāso .pe. Sabbākusalābhisaṅkhārā kasāvā. Mohoti dukkhe
añāṇaṁ dukkhasamudaye añāṇaṁ dukkhanirodhe añāṇaṁ dukkhanirodhagāminiyā
paṭipadāya añāṇaṁ pubbante añāṇaṁ aparante añāṇaṁ
pubbantāparante añāṇaṁ idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu
añāṇaṁ yaṁ evarūpaṁ añāṇaṁ adassanaṁ anabhisamayo ananurodho
1 Ma. kuhitattaṁ.
Asambodho 1 appaṭivedho asaṅgāhanā apariyogāhanā asamapekkhanā
apaccavekkhanā apaccakkhakammaṁ dummejjhaṁ bālyaṁ asampajaññaṁ
moho [2]- sammoho [3]- avijjogho avijjāyogo avijjānusayo
avijjāpariyuṭṭhānaṁ avijjājālaṁ 4 avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ.
Tassa paccekasambuddhassa makkho ca kasāvo ca moho ca vantā [5]-
niddhantā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā
ñāṇagginā daḍḍhā tasmā so paccekasambuddho nimmakkho
niddhantakasāvamoho.

[747] Nirāsaso sabbaloke bhavitvāti āsā vuccati
taṇhā yo rāgo sārāgo .pe. Abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
Sabbaloketi sabbāpāyaloke sabbamanussaloke sabbadevaloke
sabbakhandhaloke sabbadhātuloke sabbāayatanaloke. Nirāsaso
sabbaloke bhavitvāti sabbaloke nirāsaso bhavitvā nittaṇho
bhavitvā nippipāso bhavitvāti nirāsaso sabbaloke bhavitvā.
Eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho
nillolupo nikkuho nippipāso
nimmakkho niddhantakasāvamoho
nirāsaso sabbaloke bhavitvā
eko care khaggavisāṇakappoti.