[718] Evaṁ dutīyena sahā 1 mamassa
vācābhilāpo abhisajjanā vā
etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamāno
eko care khaggavisāṇakappo.

[719] Evaṁ dutīyena sahā mamassāti taṇhādutiyena 2 .
Taṇhādutiyo vā hoti puggaladutiyo vā. Kathaṁ taṇhādutiyo
hoti. Taṇhāti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā
phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā. Yassesā taṇhā appahīnā so
vuccati taṇhādutiyo.
Taṇhādutiyo puriso dīghamaddhāna saṁsaraṁ
itthabhāvaññathābhāvaṁ saṁsāraṁ nātivattati.
Evaṁ taṇhādutiyo hoti. Kathaṁ puggaladutiyo hoti. Idhekacco
na attahetu 3 na kāraṇahetu uddhato avūpasantacitto ekassa vā
dutiyo hoti dvinnaṁ vā tatiyo hoti tiṇṇaṁ vā catuttho hoti
tattha bahuṁ samphappalāpaṁ lapati seyyathīdaṁ rājakathaṁ corakathaṁ
mahāmattakathaṁ senākathaṁ bhayakathaṁ yuddhakathaṁ annakathaṁ pānakathaṁ vatthakathaṁ
1 Ma. saha. evamuparipi. 2 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 3 Ma. atthahetu.
[1]- Mālākathaṁ [2]- ñātikathaṁ yānakathaṁ gāmakathaṁ nigamakathaṁ nagarakathaṁ janapadakathaṁ
itthīkathaṁ purisakathaṁ 3 sūrakathaṁ visikkhākathaṁ kumbhaṭṭhānakathaṁ [4]- lokakkhāyikaṁ
samuddakkhāyikaṁ itibhavābhavakathaṁ iti vā 5 katheti evaṁ puggaladutiyo
hotīti evaṁ dutīyena sahā mamassa.

[720] Vācābhilāpo abhisajjanā vāti vācābhilāpo vuccati
battiṁsa 6 tiracchānakathā seyyathīdaṁ rājakathā corakathā .pe.
Itibhavābhavakathā iti vā. Abhisajjanāti dve sajjanā taṇhāsajjanā
ca diṭṭhisajjanā ca .pe. Ayaṁ taṇhāsajjanā .pe.
Ayaṁ diṭṭhisajjanāti vācābhilāpo abhisajjanā vā.

[721] Etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamānoti bhayanti jātibhayaṁ
jarābhayaṁ byādhibhayaṁ maraṇabhayaṁ rājabhayaṁ corabhayaṁ aggibhayaṁ udakabhayaṁ
attānuvādabhayaṁ parānuvādabhayaṁ daṇḍabhayaṁ duggatibhayaṁ ūmibhayaṁ kumbhilabhayaṁ
āvaṭṭabhayaṁ suṁsukābhayaṁ ājīvikābhayaṁ asilokabhayaṁ parisasārajjabhayaṁ [7]-
bhayānakaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso cetaso ubbeggo utrāso.
Etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamānoti etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamāno
dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti etaṁ
bhayaṁ āyatiṁ pekkhamāno. Eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha
so paccekasambuddho
evaṁ dutīyena sahā mamassa
vācābhilāpo abhisajjanā vā
1 Ma. sayanakathaṁ. 2 Ma. gandhakathaṁ. 3 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 4 Ma. pubbapetakathaṁ
nānattakathaṁ. 5 Ma. iti vāti saddo natthi. 6 Ma. bāttiṁsa. 7 Ma. madanabhayaṁ.
Etaṁ bhayaṁ āyatiṁ pekkhamāno
eko care khaggavisāṇakappoti.

[722] Kāmā hi citrā madhurā manoramā
virūparūpena mathenti cittaṁ
ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvā
eko care khaggavisāṇakappo.

[723] Kāmā hi citrā madhurā manoramāti kāmāti uddānato
dve kāmā vatthukāmā ca kilesakāmā ca .pe. Ime vuccanti
vatthukāmā .pe. Ime vuccanti kilesakāmā. Citrāti
nānāvaṇṇarūpā 1 nānāvaṇṇasaddā nānāvaṇṇagandhā nānāvaṇṇarasā
nānāvaṇṇaphoṭṭhabbā. Madhurāti vuttañhetaṁ bhagavatā pañcime
bhikkhave kāmaguṇā katame pañca cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā
kantā manāpā piyarūpā kāmupasañhitā rajanīyā sotaviññeyyā
saddā ghānaviññeyyā gandhā jivhāviññeyyā rasā
kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā
kāmupasañhitā rajanīyā ime kho bhikkhave pañca kāmaguṇā yaṁ kho
bhikkhave ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ
idaṁ vuccati kāmasukhaṁ miḷhasukhaṁ puthujjanasukhaṁ anariyasukhaṁ na sevitabbaṁ
na bhajitabbaṁ na bhāvetabbaṁ na bahulīkātabbaṁ bhāyitabbaṁ etassa
sukhassāti vadāmīti kāmā hi citrā madhurā. Manoramāti
1 Ma. nānāvaṇṇā rūpā. evamīdisesu padesu.
Manoti yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ
manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu. [1]-

[724] Virūparūpena mathenti cittanti nānāvaṇṇehi
rūpehi .pe. Nānāvaṇṇehi phoṭṭhabbehi cittaṁ mathenti tāsenti 2
hāpenti 3 pahāpentīti 4 virūparūpena mathenti cittaṁ.

[725] Ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvāti vuttaṁ hetaṁ bhagavatā
ko ca bhikkhave kāmānaṁ ādīnavo idha bhikkhave kulaputto yena
sippaṭṭhānena jīvikaṁ kappeti yadi muddhāya 5 yadi gaṇanāya yadi
saṅkhāya 6 yadi kasiyā yadi vaṇijjāya yadi gorakkhena yadi issaṭṭhena 7
yadi rājaporisena yadi sippāyatanena sītassa purakkhato uṇhassa
purakkhato ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassehi rissamāno 8 khuppipāsāya
miyyamāno ayaṁ bhikkhave kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho
kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu tassa
ce bhikkhave kulaputtassa evaṁ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato te
bhogā nābhinipphajjanti so socati kilamati paridevati urattāḷiṁ
kandati sammohaṁ āpajjati moghaṁ vata me uṭṭhānaṁ aphalo vata
me vāyāmoti ayampi bhikkhave kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko
dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu
tassa ce bhikkhave kulaputtassa evaṁ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato
te bhogā abhinipphajjanti so tesaṁ bhogānaṁ ārakkhādhikaraṇaṁ
1 Ma. mano ramenti thomenti tosenti pahāsentīti kāmā hi citrā madhurā manoramā.
2 Ma. tosenti. 3 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 4 Ma. pahāsentīti.
5 Ma. muddāya. 6 Ma. saṅkhārena. 7 Ma. issatthena. 8 Ma. samphassamāno.
Dukkhadomanassaṁ paṭisaṁvedeti kinti me bhoge neva rājāno hareyyuṁ
na corā hareyyuṁ na aggi ḍaheyya na udakaṁ vaheyya na appiyā
dāyādā hareyyunti tassa evaṁ ārakkhato gopayato te bhoge
rājāno vā haranti corā vā haranti aggi vā ḍahati udakaṁ
vā vahati appiyā dāyādā vā haranti so socati .pe.
Sammohaṁ āpajjati yampi me ahosi tampi no natthīti ayampi
bhikkhave kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu
kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu. Puna caparaṁ bhikkhave
kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu rājānopi rājūhi
vivadanti khattiyāpi khattiyehi vivadanti brāhmaṇāpi brāhmaṇehi
vivadanti gahapatīpi gahapatīhi vivadanti mātāpi puttena vivadati
puttopi mātarā vivadati pitāpi puttena vivadati puttopi pitarā
vivadati bhātāpi bhaginiyā vivadati bhaginīpi bhātarā vivadati sahāyopi
sahāyena vivadati te tattha kalahavivādāpannā 1 aññamaññaṁ
pāṇīhipi upakkamanti leḍḍūhipi upakkamanti daṇḍehipi upakkamanti
satthehipi upakkamanti te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi
dukkhaṁ ayampi bhikkhave kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho
kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu. Puna caparaṁ
bhikkhave kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu asicammaṁ
gahetvā dhanukalāpaṁ sannayhitvā ubhatoviyūḷhaṁ 2 saṅgāmaṁ pakkhandanti
1 Ma. kalahaviggahavivādāpannā. 2 Ma. ubhatobyūḷhaṁ.
Usūsupi khippamānesu sattīsupi khippamānāsu asīsupi vijjotalantesu
te tattha usūhipi vijjhanti sattīhipi vijjhanti asināpi
sīsaṁ chindanti te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi
dukkhaṁ ayampi bhikkhave kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho
kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu. Puna caparaṁ
bhikkhave kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu
asicammaṁ gahetvā dhanukalāpaṁ sannayhitvā addhāvalepanā 1 upakāriyo
pakkhandanti usūsupi khippamānesu sattīsupi khippamānāsu asīsupi
vijjotalantesu te tattha usūhipi vijjhanti sattīhipi vijjhanti
chakaṇaṭiyāpi 2 osiñcanti abhivaggena omaddanti asināpi sīsaṁ
chindanti te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṁ
ayampi bhikkhave kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu
kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu. Puna caparaṁ bhikkhave
kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu sandhimpi
chindanti nillopampi niharanti ekāgārikampi karonti paripanthepi
tiṭṭhanti paradārampi gacchanti tamenaṁ rājāno gahetvā vividhā
kammakaraṇā kārenti kasāhipi tāḷenti vettehipi tāḷenti
aḍḍhadaṇḍakehipi tāḷenti hatthampi chindanti pādampi chindanti .pe.
Asināpi sīsaṁ chindanti te tattha maraṇampi nigacchanti
maraṇamattampi dukkhaṁ ayampi bhikkhave kāmānaṁ ādīnavo sandiṭṭhiko
1 Ma. addāvalepanā. 2 Ma. chakaṇakāyapi.
Dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva hetu.
Puna caparaṁ bhikkhave kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ kāmānameva
hetu kāyena duccaritaṁ caranti vācāya duccaritaṁ caranti manasā
duccaritaṁ caranti te kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ
caritvā manasā duccaritaṁ caritvā kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ
duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjanti ayampi bhikkhave kāmānaṁ
ādīnavo samparāyiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṁ kāmādhikaraṇaṁ
kāmānameva hetūti. Ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvāti kāmaguṇesu
ādīnavaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā
vibhūtaṁ katvāti ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvā. Eko care
khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho
kāmā hi citrā madhurā manoramā
virūparūpena mathenti cittaṁ
ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvā
eko care khaggavisāṇakappoti.

[726] Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca
rogo ca sallañca bhayañca metaṁ
etaṁ bhayaṁ kāmaguṇesu disvā
eko care khaggavisāṇakappo.

[727] Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca rogo ca sallañca
Bhayañca metanti vuttañhetaṁ bhagavatā bhayanti bhikkhave
kāmānametaṁ adhivacanaṁ dukkhanti bhikkhave kāmānametaṁ adhivacanaṁ
rogoti bhikkhave kāmānametaṁ adhivacanaṁ gaṇḍoti bhikkhave kāmānametaṁ
adhivacanaṁ lagganti 1 bhikkhave kāmānametaṁ adhivacanaṁ sattoti 2 bhikkhave
kāmānametaṁ adhivacanaṁ paṅkoti bhikkhave kāmānametaṁ adhivacanaṁ
gabbhoti bhikkhave kāmānametaṁ adhivacanaṁ yasmā 3 ca bhikkhave bhayanti
kāmānametaṁ adhivacanaṁ [4]- kāmarāgarattāyaṁ bhikkhave chandarāgavinibandho 5
diṭṭhadhammikāpi bhayā na parimuccati samparāyikāpi bhayā na parimuccati
tasmā bhayanti kāmānametaṁ adhivacanaṁ yasmā 3 ca bhikkhave dukkhanti
rogoti gaṇḍoti lagganti 1 sattoti 2 paṅkoti gabbhoti
kāmānametaṁ adhivacanaṁ [4]- kāmarāgarattāyaṁ bhikkhave chandarāgavinibandho 5
diṭṭhadhammikāpi gabbhā na parimuccati samparāyikāpi gabbhā na
parimuccati tasmā gabbhoti kāmānametaṁ adhivacananti.
Bhayañca dukkhañca rogo ca satto paṅko ca dūbhayaṁ 6
ete kāmā pavuccanti 7 yattha satto puthujjano
otiṇṇo sātarūpena gabbhāya ca nigacchati 8 .
Yato ca bhikkhave bhikkhu 9 jhānañca 10 na riñcati
somaṁ palipathaṁ duggaṁ atikkamma tathāvidhaṁ 1
pajaṁ jātijarūpetaṁ phandamānaṁ avekkhatīti.
Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca rogo ca sallañca bhayañca metaṁ.
1 Ma. sallanti. 2 Ma. saṅgoti. 3 Ma. kasmā. 4 Ma. yasmā ca.
5 Ma. -baddho. 6 Ma. gaṇḍo sallañca saṅgo ca. 7 Ma. paṅko gabbho ca ubhayaṁ. 8 Ma. puna gabbhāya gacchati. 9 Ma. ātāpī. 10 Ma. sampajaññaṁ na riccati.
11 Ma. tathāvidho.