[678] Vaṁsakaḷīrova asajjamānoti vaṁso vuccati veḷugumbo.
Yathā veḷugumbamhi taruṇakaḷīrā 3 asattā alaggā apaliveṭṭhitā 4
apalibuddhā nikkhantā nissaṭṭhā 5 vippamuttā evameva [6]- dve sajjanā
taṇhāsajjanā ca diṭṭhisajjanā ca .pe. Ayaṁ taṇhāsajjanā
.pe. Ayaṁ diṭṭhisajjanā tassa paccekasambuddhassa taṇhāsajjanā
pahīnā diṭṭhisajjanā paṭinissaṭṭhā taṇhāsajjanāya pahīnattā
diṭṭhisajjanāya paṭinissaṭṭhattā so paccekasambuddho rūpe na sajjati
sadde na sajjati gandhe na sajjati rase na sajjati phoṭṭhabbe
na sajjati kule gaṇe āvāse lābhe yase pasaṁsāya sukhe
cīvare piṇḍapāte senāsane gilānapaccayabhesajjaparikkhāre
kāmadhātuyā rūpadhātuyā arūpadhātuyā kāmabhave rūpabhave arūpabhave
saññābhave asaññābhave nevasaññānāsaññābhave ekavokārabhave
catuvokārabhave pañcavokārabhave atītānāgatapaccuppanne
diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu na sajjati na gayhati 7 na bajjhati
1 Ma. vuccanti bhariyāyo. 2 Ma. vuccanti. 3 Ma. taruṇakā kaḷīrakā.
4 Ma. agadhitā. 5 Ma. nissaṭā. evamuparipi. 6 Ma. sajjāti. 7 na gaṇhāti.
Na palibajjhati [1]- nikkhanto nissaṭṭho vippamutto visaṁyutto
vimariyādikatena cetasā viharatīti vaṁsakaḷīrova asajjamāno. Eko
care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho
vaṁso visālova yathā visatto
puttesu dāresu ca yā apekkhā
vaṁsakaḷīrova asajjamāno
eko care khaggavisāṇakappoti.

[679] Migo araññamhi yathā abandho 2
yenicchakaṁ gacchati gocarāya
viññū naro serita 3 pekkhamāno
eko care khaggavisāṇakappo.

[680] Migo araññamhi yathā abandho yenicchakaṁ gacchati
gocarāyāti migoti dve migā eṇimigo ca sarabhamigo 4 ca.
Yathā āraññako 5 migo araññe [6]- vasamāno 7 vissattho gacchati
vissattho tiṭṭhati vissattho nisīdati vissattho seyyaṁ kappeti.
Vuttaṁ hetaṁ bhagavatā seyyathāpi bhikkhave āraññako migo
araññe pavane caramāno vissattho gacchati vissattho tiṭṭhati
vissattho nisīdati vissattho seyyaṁ kappeti taṁ kissa hetu
anāpāthagato bhikkhave luddassa evameva kho bhikkhave bhikkhu
1 Ma. na mucchati. 2 Ma. abaddho. evamuparipi. 3 Ma. seritaṁ. evamuparipi.
4 Ma. pasadamigo. 5 Ma. araññiko. evamuparipi. 6 Ma. pavane. 7 Ma. caramāno.
evamuparipi.
Vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ
pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati ayaṁ vuccati bhikkhave
bhikkhu andhamakāsi māraṁ apadaṁ vadhitvā māracakkhuadassanaṁ 1 gato
pāpimato puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ
sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ
dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati ayaṁ vuccati bhikkhave bhikkhu
andhamakāsi māraṁ apadaṁ vadhitvā māracakkhuadassanaṁ gato pāpimato
puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati
sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti yantaṁ ariyā
ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja
viharati ayaṁ vuccati bhikkhave bhikkhu andhamakāsi māraṁ apadaṁ vadhitvā
māracakkhuadassanaṁ gato pāpimato puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu sukhassa
ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ
atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ
upasampajja viharati ayaṁ vuccati bhikkhave bhikkhu andhamakāsi māraṁ
apadaṁ vadhitvā māracakkhuadassanaṁ gato pāpimato puna caparaṁ bhikkhave
bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā
nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ
upasampajja viharati ayaṁ vuccati bhikkhave bhikkhu andhamakāsi
māraṁ apadaṁ vadhitvā māracakkhuadassanaṁ gato pāpimato puna caparaṁ
1 Ma. māracakkhuṁ adassanaṁ. evamuparipi.
Bhikkhave bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma anantaṁ
viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati [1]- sabbaso
viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ
upasampajja viharati sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma santametaṁ
paṇītametanti nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati sabbaso
nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja
viharati paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti ayaṁ
vuccati bhikkhave bhikkhu andhamakāsi māraṁ apadaṁ vadhitvā māracakkhuadassanaṁ
gato pāpimato tiṇṇo loke visattikaṁ so vissattho gacchati
vissattho tiṭṭhati vissattho nisīdati vissattho seyyaṁ kappeti
taṁ kissa hetu anāpāthagato bhikkhave pāpimatoti. Migo araññamhi
yathā abandho yenicchakaṁ gacchati gocarāya.

[681] Viññū naro serita pekkhamānoti viññūti viññū 2
paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī. Naroti
satto mānavo poso puggalo jīvo jātu jantu indagū manujo.
Serīti dve serī dhammopi serī puggalopi serī.
Katamo dhammo serī. Cattāro satipaṭṭhānā cattāro
sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni
satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Ayaṁ dhammo serī.
Katamo puggalo serī. Yo iminā serinā dhammena samannāgato
1 Ma. puna caparaṁ bhikkhave. evamīdisesu ṭhānesu. 2 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
So vuccati puggalo serī.
Viññū naro serita pekkhamānoti viññū naro seritaṁ dhammaṁ
pekkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti viññū
naro serita pekkhamāno. Eko care khaggavisāṇakappo.
Tenāha so paccekasambuddho
migo araññamhi yathā abandho
yenicchakaṁ gacchati gocarāya
viññū naro serita pekkhamāno
eko care khaggavisāṇakappoti.

[682] Āmantanā hoti sahāyamajjhe
vāse ṭhāne gamane cārikāya
anabhijjhitaṁ seritaṁ pekkhamāno
eko care khaggavisāṇakappo.

[683] Āmantanā hoti sahāyamajjhe vāse ṭhāne gamane
cārikāyāti sahāyā vuccanti yehi saha gamanaṁ phāsu āgamanaṁ phāsu
gamanāgamanaṁ phāsu ṭhānaṁ phāsu nisajjanaṁ phāsu sayanaṁ phāsu ālapanaṁ
phāsu sallapanaṁ phāsu ullapanaṁ phāsu samullapanaṁ phāsu. Āmantanā
hoti sahāyamajjhe vāse ṭhāne gamane cārikāyāti sahāyamajjhe
vāsepi ṭhānepi gamanepi cārikāyapi attatthamantanā paratthamantanā
ubhayatthamantanā diṭṭhadhammikatthamantanā samparāyikatthamantanā
Paramatthamantanāti āmantanā hoti sahāyamajjhe vāse ṭhāne gamane
cārikāya.

[684] Anabhijjhitaṁ seritaṁ pekkhamānoti anabhijjhitaṁ etaṁ
vatthu bālānaṁ asappurisānaṁ titthiyānaṁ titthiyasāvakānaṁ yadidaṁ
bhaṇḍakāsāyavatthavasanatā abhijjhitaṁ etaṁ vatthu paṇḍitānaṁ sappurisānaṁ
buddhasāvakānaṁ paccekabuddhānaṁ yadidaṁ bhaṇḍakāsāyavatthavasanatā.
Serīti dve serī dhammopi serī puggalopi serī. Katamo dhammo
serī. Cattāro satipaṭṭhānā .pe. Ariyo aṭṭhaṅgiko maggo
ayaṁ dhammo serī. Katamo puggalo serī. Yo iminā serinā
dhammena samannāgato so vuccati puggalo serī. Anabhijjhitaṁ
seritaṁ pekkhamānoti seritaṁ pekkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno
upaparikkhamānoti anabhijjhitaṁ seritaṁ pekkhamāno. Eko care
khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho
āmantanā hoti sahāyamajjhe
vāse ṭhāne gamane cārikāya
anabhijjhitaṁ seritaṁ pekkhamāno
eko care khaggavisāṇakappoti.

[685] Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjhe
puttesu ca vipulaṁ hoti pemaṁ
piyavippayogaṁ vijigucchamāno
Eko care khaggavisāṇakappo.

[686] Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjheti khiḍḍāti dve khiḍḍā
kāyikā ca khiḍḍā vācasikā ca khiḍḍā.
Katamā kāyikā khiḍḍā. Hatthīhipi kīḷanti assehipi kīḷanti
rathehipi kīḷanti dhanūhipi kīḷanti [1]- aṭṭhapadehipi kīḷanti dasapadehipi
kīḷanti ākāsehipi 2 kīḷanti parihārapathehipi 3 kīḷanti santikāyapi
kīḷanti khalikāyapi kīḷanti ghaṭikāyapi kīḷanti salākahatthenapi kīḷanti
akkhenapi kīḷanti paṅkacīrenapi kīḷanti vaṅkakenapi kīḷanti mokkhacikāyapi
kīḷanti ciṅgulakenapi kīḷanti pattāḷhakenapi kīḷanti rathakenapi
kīḷanti dhanukenapi kīḷanti akkharikāyapi kīḷanti manesikāyapi kīḷanti
yathāvajjenapi kīḷanti ayaṁ kāyikā khiḍḍā.
Katamā vācasikā khiḍḍā. Mukhabheriyaṁ mukhāḷambadaṁ mukhadeṇḍimakaṁ
mukhavalimakaṁ mukhabheruḷakaṁ 4 mukhadaddarikaṁ nāṭikaṁ 5 lāsaṁ gītaṁ davakammaṁ
ayaṁ vācasikā khiḍḍā.
Ratīti anukkaṇṭhitāvacanametaṁ 6 ratīti. Sahāyamajjheti sahāyā
vuccanti yehi saha gamanaṁ phāsu āgamanaṁ phāsu gamanāgamanaṁ phāsu
ṭhānaṁ phāsu nisajjanaṁ phāsu sayanaṁ phāsu ālapanaṁ phāsu sallapanaṁ
phāsu ullapanaṁ phāsu samullapanaṁ phāsu. Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjheti
khiḍḍā ca rati ca sahāyamajjhe hotīti khiḍḍā ratī
hoti sahāyamajjhe.
1 Ma. tharūhipi kīḷanti. 2 Ma. ākāsepi. 3 Ma. parihārapathepi. 4 Ma. mukhabherikaṁ
mukhāḷambaraṁ mukhaḍiṇḍimakaṁ mukhacalimakaṁ mukhabherakaṁ. 5 Ma. nāṭakaṁ. 6 Ma.
anukkaṇṭhitādhivacanametaṁ.

[687] Puttesu ca vipulaṁ hoti pemanti puttāti cattāro
puttā atrajo putto khettajo putto dinnako putto antevāsiko
putto. Puttesu ca vipulaṁ hoti pemanti puttesu ca adhimattaṁ
hoti pemanti puttesu ca vipulaṁ hoti pemaṁ.