[658] Asaṁhiraṁ 1 asaṅkuppaṁ yassa natthi upamā kvaci
addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā
evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittaṁ.

[659] Asaṁhiraṁ asaṅkuppanti asaṁhiraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ
yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo
nirodho nibbānaṁ. Asaṁhiranti rāgena dosena mohena kodhena
upanāhena makkhena paḷāsena issāya macchariyena māyāya
sāṭheyyena thambhena sārambhena mānena atimānena madena pamādena
sabbakilesehi sabbaduccaritehi sabbapariḷāhehi [2]- sabbasantāpehi
sabbākusalābhisaṅkhārehi asaṁhāriyaṁ [3]- niccaṁ dhuvaṁ sassataṁ avipariṇāmadhammanti
asaṁhiraṁ. Asaṅkuppanti asaṅkuppaṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ
yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo
nirodho nibbānaṁ. Yassa 4 uppādo paññāyati vayo natthi [5]-
tassa aññadatthu 6 paññāyati nibbānaṁ niccaṁ dhuvaṁ sassataṁ
avipariṇāmadhammanti asaṁhiraṁ asaṅkuppaṁ.

[660] Yassa natthi upamā kvacīti yassāti nibbānassa.
Natthi upamāti upamā natthi upanidhā natthi sadisaṁ natthi paṭibhāgo
natthi na saṁvijjati nupalabbhatīti natthi upamā 7 . Kvacīti kvaci
1 Ma. asaṁhīraṁ. evamuparipi. 2 Ma. sabbāsavehi sabbadarathehi. 3 Ma. nibbānaṁ.
4 Ma. nibbānassa .... 5 Ma. na. 6 Ma. aññathattaṁ. 7 Ma. ime dve
pāṭhā natthi.
Kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti
yassa natthi upamā kvaci.

[661] Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhāti [1]- addhā 2
gamissāmīti addhā 2 gamissāmi adhigamissāmi phusayissāmi sacchikarissāmīti
addhā gamissāmi. Na mettha kaṅkhāti ettha 3 nibbāne kaṅkhā
natthi vicikicchā natthi dveḷhakaṁ natthi saṁsayo natthi na saṁvijjati
nupalabbhati pahīno samucchinano vūpasanto paṭippassaddho
abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍhoti addhā gamissāmi na
mettha kaṅkhā.

[662] Evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittanti evaṁ maṁ dhārehīti
evaṁ maṁ upalakkhehi. Adhimuttacittanti nibbānaninnaṁ nibbānapoṇaṁ
nibbānapabbhāraṁ nibbānādhimuttanti evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittaṁ 4 .
Tenāha piṅgiyatthero
asaṁhiraṁ asaṅkuppaṁ yassa natthi upamā kvaci
addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā
evaṁ maṁ dhārehi adhimuttacittanti.
[5]-
Pārāyanavaggo niṭṭhito 6 .
----------
1 Ma. addhāti ekaṁsavacanaṁ nissaṁsayavacanaṁ nikkaṅkhavacanaṁ advejjhavacanaṁ adveḷhakavacanaṁ
niyogavacanaṁ avipaṇṇakavacanaṁ aviraddhavacanaṁ avatthāpanavacanametaṁ addhāti. 2 Ma. ayaṁ
pāṭho natthi. 3 Ma. etthāti. 4 Ma. adhimuttacittanti. 5 Ma.
pārāyanānugītigāthāniddeso aṭṭhārasamo. 6 Ma. samatto.
Khaggavisāṇasuttaniddeso

[663] Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ
aheṭhayaṁ aññatarampi tesaṁ
na puttamiccheyya kuto sahāyaṁ
eko care khaggavisāṇakappo.

[664] Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍanti sabbesūti sabbena
sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādāyavacanametaṁ sabbesūti.
Bhūtesūti bhūtā vuccanti tasā ca thāvarā ca. Tasāti yesaṁ
taṇhā 1 appahīnā yesañca bhayabheravā appahīnā. Kiṁkāraṇā
vuccanti tasā. Te tasanti uttasanti paritasanti [2]- santāsaṁ
āpajjanti taṁkāraṇā vuccanti tasā. Thāvarāti yesaṁ taṇhā 3
pahīnā yesañca bhayabheravā pahīnā. Kiṁkāraṇā vuccanti thāvarā.
Te na tasanti na uttasanti na paritasanti [4]- na santāsaṁ āpajjanti
taṁkāraṇā vuccanti thāvarā. Daṇḍāti tayo daṇḍā kāyadaṇḍo
ca 5 vacīdaṇḍo ca 5 manodaṇḍo ca 5 . Tividhaṁ kāyaduccaritaṁ kāyadaṇḍo
catubbidhaṁ vacīduccaritaṁ vacīdaṇḍo tividhaṁ manoduccaritaṁ manodaṇḍo.
Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍanti sabbesu bhūtesu daṇḍaṁ nidhāya
nidahitvā voropayitvā 6 [7]- nikkhipitvā paṭippassambhitvāti sabbesu
bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ.
1-3 Ma. tasitataṇhā. 2 Ma. bhāyanti. 4 na bhāyanti. 5 Ma. casaddo
natthi. 6 Ma. oropayitvā. 7 Ma. samoropayitvā.

[665] Aheṭhayaṁ aññatarampi tesanti ekamattampi 1 sattaṁ
pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā aruyā 2 vā
rajjuyā vā aviheṭhayanto sabbepi satte pāṇinā vā leḍḍunā
vā daṇḍena vā satthena vā aruyā 2 vā rajjuyā vā aviheṭhayantoti
aheṭhayaṁ aññatarampi tesaṁ.

[666] Na puttamiccheyya kuto sahāyanti nāti paṭikkhepo.
Puttāti cattāro puttā attajo 3 putto khettajo putto dinnako
putto antevāsiko putto. Sahāyanti sahāyā vuccanti yehi
saha gamanaṁ 4 phāsu āgamanaṁ 5 phāsu gamanāgamanaṁ phāsu [6]- nisajjanaṁ phāsu
nipajjanaṁ 7 phāsu ālapanaṁ phāsu sallapanaṁ phāsu [8]- samullapanaṁ phāsu.
Na puttamiccheyya kuto sahāyanti puttampi na iccheyya na
sādiyeyya [9]- na pihayeyya nābhijappeyya kuto mittaṁ vā sandiṭṭhaṁ
vā sambhattaṁ vā sahāyaṁ vā icchissati sādiyissati pihayissati
abhijappissatīti 10 na puttamiccheyya kuto sahāyaṁ.

[667] Eko care khaggavisāṇakappoti ekoti so
paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko adutiyaṭṭhena eko
taṇhāpahānaṭṭhena eko ekantavītarāgoti eko ekantavītadosoti
eko ekantavītamohoti eko ekantanikkilesoti eko
ekāyanamaggaṁ gatoti eko eko anuttaraṁ paccekasambodhiṁ
abhisambuddhoti eko.
1 Ma. ekamekampi. 2 Ma. anduyā. 3 Ma. atrajo. 4 Ma. āgamanaṁ.
5 Ma. gamanaṁ. evamuparipi. 6 Ma. ṭhānaṁ phāsu. 7 Ma. sayanaṁ. 8 Ma. llapanaṁ
phāsu. 9 Ma. na patthayeyya. 10 Ma. iccheyya sādiyeyya patthayeyya pihayeyya
abhijappeyyāti. evamīdisesu padesu.
Kathaṁ so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko. So
paccekasambuddho [1]- gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ
chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā
kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā
anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati vicarati
iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti evaṁ so paccekasambuddho
pabbajjāsaṅkhātena eko.
Kathaṁ so paccekasambuddho adutiyaṭṭhena eko. So evaṁ
pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni
paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhaseyyakāni
paṭisallānasāruppāni so eko gacchati eko tiṭṭhati
eko nisīdati eko seyyaṁ kappeti eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati
eko abhikkamati eko paṭikkamati eko raho nisīdati eko caṅkamaṁ
adhiṭṭhāti eko carati vicarati iriyati vatteti pāleti yapeti
yāpetīti evaṁ so paccekasambuddho adutiyaṭṭhena eko.
Kathaṁ so paccekasambuddho taṇhāpahānaṭṭhena eko. So
evaṁ eko adutiyo appamatto ātāpī pahitatto viharanto
mahāpadhānaṁ padahanto māraṁ sasenaṁ 2 namuciṁ [3]- pamattabandhuṁ vidhamitvā 4
taṇhaṁ jāliniṁ saritaṁ 5 visattikaṁ pajahi vinodesi byantīmakāsi
anabhāvaṅgamesi.
1 Ma. sabbaṁ. 2 Ma. sasenakaṁ. 3 Ma. kaṇhaṁ. 4 Ma. vidhametvā ca.
5 Ma. visaritaṁ.
Taṇhādutiyo puriso dīghamaddhāna saṁsaraṁ
itthabhāvaññathābhāvaṁ saṁsāraṁ nātivattati
evamādīnavaṁ ñatvā taṇhā dukkhassa sambhavaṁ
vītataṇho anādāno sato bhikkhu paribbajeti.
Evaṁ so paccekasambuddho taṇhāpahānaṭṭhena eko.
Kathaṁ so paccekasambuddho ekantavītarāgoti eko. Rāgassa
pahīnattā ekantavītarāgoti eko. Dosassa pahīnattā
ekantavītadosoti eko. Mohassa pahīnattā ekantavītamohoti
eko. Kilesānaṁ pahīnattā ekantanikkilesoti eko. Evaṁ
so paccekasambuddho ekantavītarāgoti eko.
Kathaṁ so paccekasambuddho ekāyanamaggaṁ gatoti eko.
Ekāyanamaggo vuccanti cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā
cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta
bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.
Ekāyanaṁ jātikhayantadassī
maggaṁ pajānāti hitānukampī
etena maggena tariṁsu pubbe
tarissanti ceva taranti oghanti.
Evaṁ so paccekasambuddho ekāyanamaggaṁ gatoti eko.
Kathaṁ so paccekasambuddho eko anuttaraṁ paccekasambodhiṁ
Abhisambuddhoti eko. Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññā
paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā
sammādiṭṭhi. So paccekasambuddho paccekabuddhañāṇena saccāni
bujjhi sabbe saṅkhārā aniccāti bujjhi sabbe saṅkhārā
dukkhāti bujjhi sabbe dhammā anattāti bujjhi avijjāpaccayā
saṅkhārāti bujjhi saṅkhārapaccayā viññāṇanti bujjhi viññāṇapaccayā
nāmarūpanti bujjhi nāmarūpapaccayā saḷāyatananti bujjhi
saḷāyatanapaccayā phassoti bujjhi phassapaccayā vedanāti bujjhi
vedanāpaccayā taṇhāti bujjhi taṇhāpaccayā upādānanti bujjhi
upādānapaccayā bhavoti bujjhi bhavapaccayā jātīti bujjhi jātipaccayā
jarāmaraṇanti bujjhi avijjānirodhā saṅkhāranirodhoti bujjhi
saṅkhāranirodhā viññāṇanirodhoti bujjhi viññāṇanirodhā
nāmarūpanirodhoti bujjhi nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho bujjhi
saḷāyatananirodhā phassanirodhoti bujjhi phassanirodhā vedanānirodhoti
bujjhi vedanānirodhā taṇhānirodhoti bujjhi taṇhānirodhā
upādānanirodhoti bujjhi upādānanirodhā bhavanirodhoti bujjhi
bhavanirodhā jātinirodhoti bujjhi jātinirodhā jarāmaraṇanirodhoti
bujjhi idaṁ dukkhanti bujjhi ayaṁ dukkhasamudayoti bujjhi ayaṁ
dukkhanirodhoti bujjhi ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti bujjhi
ime āsavāti bujjhi ayaṁ āsavasamudayoti bujjhi ayaṁ
Āsavanirodhoti bujjhi ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadāti bujjhi ime
dhammā abhiññātabbāti bujjhi ime dhammā pahātabbāti bujjhi
ime dhammā bhāvetabbāti bujjhi channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca
atthaṅgamañca [2]- ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi channaṁ upādānakkhandhānaṁ
samudayañca atthaṅgamañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi
catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca ādīnavañca
nissaraṇañca bujjhi yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ nirodhadhammanti
bujjhi yaṁ bujjhitabbaṁ anubujjhitabbaṁ sambujjhitabbaṁ phusitabbaṁ
sacchikātabbaṁ sabbantaṁ tena paccekabodhiñāṇena bujjhi anubujjhi
sambujjhi [2]- phusesi sacchākāsīti evaṁ so paccekasambuddho eko
anuttaraṁ paccekasambodhiṁ abhisambuddhoti eko.
Careti aṭṭha cariyāyo iriyāpathacariyā āyatanacariyā saticariyā
samādhicariyā ñāṇacariyā maggacariyā paṭipatticariyā lokatthacariyā.
Iriyāpathacariyāti catūsu iriyāpathesu. Āyatanacariyāti chasu ajjhattikabāhiresu
āyatanesu. Saticariyāti catūsu satipaṭṭhānesu.
Samādhicariyāti catūsu jhānesu. Ñāṇacariyāti catūsu ariyasaccesu.
Maggacariyāti catūsu maggesu 3 . Paṭipatticariyāti catūsu sāmaññaphalesu.
Lokatthacariyāti tathāgatesu arahantesu sammāsambuddhesu padesato
paccekasambuddhesu padesato sāvakesu. Iriyāpathacariyā ca
paṇidhisampannānaṁ āyatanacariyā ca indriyesu guttadvārānaṁ
1 Ma. assādañca. evamīdisesu padesu. 2 Ma. adhigacchi. 3 Ma. ariyamaggesu.
Saticariyā ca appamādavihārīnaṁ samādhicariyā ca adhicittamanuyuttānaṁ
ñāṇacariyā ca buddhisampannānaṁ maggacariyā ca sammāpaṭipannānaṁ
paṭipatticariyā ca adhigataphalānaṁ lokatthacariyā ca tathāgatānaṁ
arahantānaṁ sammāsambuddhānaṁ padesato paccekasambuddhānaṁ
padesato sāvakānaṁ. Imā aṭṭha cariyāyo. Aparāpi aṭṭha cariyāyo
adhimuccanto saddhāya carati paggaṇhanto viriyena carati
upaṭṭhapento satiyā carati avikkhepaṁ karonto samādhinā carati
pajānanto paññāya carati vijānanto viññāṇena 1 carati evaṁ
paṭipannassa kusalā dhammā āyāpentīti āyatanacariyāya carati
evaṁ paṭipanno visesamadhigacchatīti visesacariyāya carati imā aṭṭha
cariyāyo. Aparāpi aṭṭha cariyāyo dassanacariyā ca
sammādiṭṭhiyā abhiropanacariyā ca sammāsaṅkappassa pariggahacariyā ca
sammāvācāya samuṭṭhānacariyā ca sammākammantassa vodānacariyā
ca sammāājīvassa paggahacariyā ca sammāvāyāmassa
upaṭṭhānacariyā ca sammāsatiyā avikkhepacariyā ca sammāsamādhissa
imā aṭṭha cariyāyo.
Khaggavisāṇakappoti yathā khaggassa nāma visāṇaṁ ekaṁ hoti
adutiyaṁ evameva so paccekasambuddho takkappo tassadiso
tappaṭibhāgo. Yathā atiloṇaṁ vuccati loṇakappo atitittikaṁ vuccati
tittikappo atimadhuraṁ vuccati madhukappo atiuṇhaṁ vuccati
1 Ma. viññāṇacariyāya.
Aggikappo atisītalaṁ vuccati himakappo mahāudakakkhandho vuccati
samuddakappo mahābhiññābalappatto sāvako vuccati satthukappo
evaṁ so paccekasambuddho takkappo tassadiso tappaṭibhāgo eko
adutiyo muttabandhano sammā loke carati vicarati iriyati vatteti
pāleti yapeti yāpetīti eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha
so paccekasambuddho
sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ
aheṭhayaṁ aññatarampi tesaṁ
na puttamiccheyya kuto sahāyaṁ
eko care khaggavisāṇakappoti.