[648] Esa bhiyyo pasīdāmi sutvāna munino vaco
1 Ma. maccudheyyaṁ. 2 Ma. pāraṁ.
Vivaṭacchado sambuddho akhilo paṭibhāṇavā 1 .

[649] Esa bhiyyo pasīdāmīti esa bhiyyo pasīdāmi [2]-
saddahāmi [2]- adhimuccāmi [2]- okappemi sabbe saṅkhārā aniccāti
.pe. Yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ nirodhadhammanti bhiyyo pasīdāmi
saddahāmi adhimuccāmi okappemīti esa bhiyyo pasīdāmi.

[650] Sutvāna munino vacoti munīti monaṁ vuccati ñāṇaṁ
yā paññā pajānanā .pe. Saṅgajālamaticca so muni. Sutvāna
munino vacoti tuyhaṁ vacanaṁ byapathaṁ desanaṁ anusandhiṁ sutvā suṇitvā
uggahetvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti sutvāna munino vaco.

[651] Vivaṭacchado sambuddhoti chadananti pañca chadanāni
taṇhāchadanaṁ diṭṭhichadanaṁ kilesachadanaṁ duccaritachadanaṁ avijjāchadanaṁ.
Tāni chadanāni buddhassa bhagavato vivaṭāni viddhaṁsitāni samugghātitāni
pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭippassaddhāni abhabbuppattikāni
ñāṇagginā daḍḍhāni tasmā buddho vivaṭacchado. Buddhoti
yo so bhagavā .pe. Sacchikā paññatti yadidaṁ buddhoti
vivaṭacchado sambuddho.

[652] Akhilo paṭibhāṇavāti akhiloti rāgo khilo doso
khilo moho khilo kodho khilo upanāho khilo .pe.
Sabbākusalābhisaṅkhārā khilā. Te khilā buddhassa bhagavato pahīnā
ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅgatā āyatiṁ anuppādadhammā
1 Ma. paṭibhānavā. evamuparipi. 2 Ma. bhiyyo bhiyyo. evamīdisesu ṭhānesu.
Tasmā buddho akhilo. Paṭibhāṇavāti tayo paṭibhāṇavanto
pariyattipaṭibhāṇavā ca paripucchāpaṭibhāṇavā ca adhigamapaṭibhāṇavā ca.
Katamo pariyattipaṭibhāṇavā. Idhekaccassa buddhavacanaṁ
pariyāpuṭaṁ 1 hoti suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthā udānaṁ itivuttakaṁ
jātakaṁ abbhūtadhammaṁ vedallaṁ tassa pariyattiṁ nissāya paṭibhāti
ayaṁ pariyattipaṭibhāṇavā.
Katamo paripucchāpaṭibhāṇavā. Idhekacco paripucchitā hoti
atthe ca ñāye ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca tassa
paripucchaṁ nissāya paṭibhāti ayaṁ paripucchāpaṭibhāṇavā.
Katamo adhigamapaṭibhāṇavā. Idhekaccassa adhigatā honti cattāro
satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā
pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko
maggo cattāro ariyamaggā cattāri sāmaññaphalāni catasso
paṭisambhidāyo cha abhiññāyo tassa attho ñāto dhammo ñāto
nirutti ñātā atthe ñāte attho paṭibhāti dhamme ñāte
dhammo paṭibhāti niruttiyā ñātāya nirutti paṭibhāti imesu
tīsu ñāṇaṁ paṭibhāṇapaṭisambhidā. Bhagavā imāya paṭisambhidāya
upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno
samannāgato tasmā buddho paṭibhāṇavā. Yassa pariyatti natthi
paripucchā natthi adhigamo natthi kiṁ tassa paṭibhāyissatīti akhilo
1 Ma. pariyāputaṁ. evamuparipi.
Paṭibhāṇavā. Tenāha piṅgiyatthero
esa bhiyyo pasīdāmi sutvāna munino vaco
vivaṭacchado sambuddho akhilo paṭibhāṇavāti.

[653] Adhideve abhiññāya sabbaṁ vedi parovaraṁ 1
pañhānantakaro satthā kaṅkhīnaṁ paṭijānataṁ.

[654] Adhideve abhiññāyāti devāti tayo devā
sammatidevā ca upapattidevā ca visuddhidevā ca.
Katame sammatidevā. [2]- Rājāno ca rājakumārā ca deviyo
ca ime sammatidevā vuccanti.
Katame upapattidevā. [3]- Cātummahārājikā devā tāvatiṁsā
devā .pe. Brahmakāyikā devā ye ca devā tatrupari 4 ime
upapattidevā vuccanti.
Katame visuddhidevā. [5]- Tathāgatasāvakā arahanto khīṇāsavā
ye ca paccekasambuddhā ime visuddhidevā vuccanti.
Bhagavā sammatideve adhidevāti abhiññāya upapattideve
adhidevāti abhiññāya visuddhideve adhidevāti abhiññāya jānitvā
tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti adhideve
abhiññāya.

[655] Sabbaṁ vedi parovaranti bhagavā attano ca paresañca
adhidevakare dhamme vedi aññāsi aphusi paṭivijjhi. Katame
1 Ma. paroparaṁ. evamuparipi. 2 Ma. sammutidevā vuccanti. 3 Ma. upapattidevā
vuccanti. 4 Ma. taduttari. 5 Ma. visuddhidevā vuccanti tathāgatā.
Attano adhidevakarā dhammā. Sammāpaṭipadā anulomapaṭipadā
apaccanīkapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrikāritā
indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo
satisampajaññaṁ cattāro satipaṭṭhānā .pe. Ariyo aṭṭhaṅgiko
maggo ime vuccanti attano adhidevakarā dhammā. Katame paresaṁ
adhidevakarā dhammā. Sammāpaṭipadā .pe. Ariyo aṭṭhaṅgiko
maggo ime vuccanti paresaṁ adhidevakarā dhammā. Evaṁ bhagavā
attano ca paresañca adhidevakare dhamme vedi aññāsi aphusi
paṭivijjhīti sabbaṁ vedi parovaraṁ.

[656] Pañhānantakaro satthāti bhagavā pārāyanikapañhānaṁ
antakaro pariyantakaro paricchedakaro parivaṭumakaro parisapañhānaṁ 1
antakaro pariyantakaro paricchedakaro parivaṭumakaro piṅgiyapañhānaṁ 2
antakaro pariyantakaro paricchedakaro parivaṭumakaro 2 sakkapañhānaṁ
amanussapañhānaṁ 3 bhikkhupañhānaṁ bhikkhunīpañhānaṁ upāsakapañhānaṁ
upāsikāpañhānaṁ rājapañhānaṁ khattiyapañhānaṁ brāhmaṇapañhānaṁ
vessapañhānaṁ suddapañhānaṁ [4]- brahmapañhānaṁ antakaro pariyantakaro
paricchedakaro parivaṭumakaroti pañhānantakaro. Satthāti bhagavā
satthavāho. Yathā satthavāho satthe kantāraṁ tāreti
corakantāraṁ tāreti vāḷakantāraṁ tāreti dubbhikkhakantāraṁ
tāreti nirudakakantāraṁ tāreti uttāreti nittāreti 5 [6]-
1 Ma. sabhiyapañhānaṁ. 2 Ma. ime pāṭhā natthi. 3 Ma. suyāmapañhānaṁ.
4 Ma. devapañhānaṁ. 5 Ma. sabbattha nitthāreti. 6 Ma. patāreti. evamīdisesu
ṭhānesu.
Khemantabhūmiṁ sampāpeti evameva bhagavā satthavāho satte
kantāraṁ tāreti jātijarābyādhimaraṇasokaparidevadukkhadomanassupāyāsakantāraṁ
tāreti rāgakantāraṁ tāreti dosamohamānadiṭṭhikilesaduccaritakantāraṁ
tāreti rāgagahanaṁ tāreti dosagahanaṁ tāreti mohagahanaṁ
tāreti diṭṭhikilesaduccaritagahanaṁ tāreti uttāreti nittāreti
khemantabhūmiṁ amataṁ nibbānaṁ sampāpetīti evaṁ bhagavā satthavāho.
Athavā bhagavā netā vinetā anunetā saññāpetā 1 nijjhāpetā
pekkhatā pasādetāti evampi bhagavā satthavāho. Athavā
bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā asañjātassa maggassa
sañjanetā anakkhātassa maggassa akkhātā maggaññū maggavidū
maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā
samannāgatāti evampi bhagavā satthavāhoti pañhānantakaro
satthā.

[657] Kaṅkhīnaṁ paṭijānatanti sakaṅkhā āgantvā nikkaṅkhā
sampajjanti salekhā 2 āgantvā nillekhā sampajjanti sadveḷhakā
āgantvā nidveḷhakā sampajjanti savecikicchā āgantvā
nibbecikicchā 3 sampajjanti sarāgā āgantvā vītarāgā sampajjanti
sadosā āgantvā vītadosā sampajjanti samohā āgantvā
vītamohā sampajjanti sakilesā āgantvā nikkilesā sampajjantīti
kaṅkhīnaṁ paṭijānataṁ. Tenāha piṅgiyatthero
1 Ma. paññāpetā. 2 Ma. sallekhā. 3 Ma. nibbicikicchā.
Adhideve abhiññāya sabbaṁ vedi parovaraṁ
pañhānantakaro satthā kaṅkhīnaṁ paṭijānatanti.