[55] Athakho bhagavā uruvelāyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena
gayāsīsaṁ tena cārikaṁ pakkāmi mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ bhikkhusahassena
sabbeheva purāṇajaṭilehi. Tatra sudaṁ bhagavā gayāyaṁ
viharati gayāsīse saddhiṁ bhikkhusahassena. Tatra kho bhagavā bhikkhū
āmantesi sabbaṁ bhikkhave ādittaṁ kiñca bhikkhave sabbaṁ ādittaṁ
1 Ma. Yu. saddhiṁ.
Cakkhuṁ 1 bhikkhave ādittaṁ rūpā ādittā cakkhuviññāṇaṁ ādittaṁ
cakkhusamphasso āditto yampidaṁ 2 cakkhusamphassapaccayā uppajjati
vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi ādittaṁ kena
ādittaṁ ādittaṁ rāgagginā 3 dosagginā mohagginā ādittaṁ
jātiyā jarāmaraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi
upāyāsehi ādittanti vadāmi. Sotaṁ ādittaṁ saddā ādittā
.pe. Ghānaṁ ādittaṁ gandhā ādittā .pe. Jivhā ādittā rasā
ādittā .pe. Kāyo āditto phoṭṭhabbā ādittā .pe. Mano
āditto dhammā ādittā manoviññāṇaṁ ādittaṁ manosamphasso
āditto yampidaṁ 4 manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā
dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi ādittaṁ kena ādittaṁ ādittaṁ
rāgagginā dosagginā mohagginā ādittaṁ jātiyā jarāmaraṇena
sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi ādittanti
vadāmi. Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako cakkhusmiṁpi
nibbindati rūpesupi nibbindati cakkhuviññāṇepi nibbindati cakkhusamphassepi
nibbindati yampidaṁ 5 cakkhusamphassapaccayā uppajjati
vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tasmiṁpi nibbindati
1 Ma. cakkhu ādittaṁ. 3 rāgagginā dosagginā mohagginā ādittaṁ jātiyā jarāya
maraṇena sokehi .pe. ādittanti vadāmīti sabbapotthakesu āgataṁ. ayampana
sīhalapotthakaṁ anuvattitvā sodhitoti veditabbo. 2-4-5 Yu. yidaṁ.
Sotasmiṁpi nibbindati saddesupi nibbindati .pe. Ghānasmiṁpi nibbindati
gandhesupi nibbindati .pe. Jivhāyapi nibbindati rasesupi nibbindati
.pe. Kāyasmiṁpi nibbindati phoṭṭhabbesupi nibbindati .pe.
Manasmiṁpi nibbindati dhammesupi nibbindati manoviññāṇepi nibbindati
manosamphassepi nibbindati yampidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati
vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tasmiṁpi nibbindati
nibbindaṁ virajjati virāgā vimuccati vimuttasmiṁ vimuttamiti 1
ñāṇaṁ hoti khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ
nāparaṁ itthattāyāti pajānātīti. Imasmiṁ ca pana veyyākaraṇasmiṁ
bhaññamāne tassa bhikkhusahassassa anupādāya āsavehi cittāni
vimucciṁsu.
Ādittapariyāyaṁ niṭṭhitaṁ.
Uruvelapāṭihāriyaṁ tatiyabhāṇavāraṁ niṭṭhitaṁ.

[56] Athakho bhagavā gayāsīse yathābhirantaṁ viharitvā yena
rājagahaṁ tena cārikaṁ pakkāmi mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ bhikkhusahassena
sabbeheva purāṇajaṭilehi. Athakho bhagavā anupubbena
cārikaṁ caramāno yena rājagahaṁ tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā
rājagahe viharati laṭṭhivanuyyāne 2 suppatiṭṭhe cetiye.

[57] Assosi kho rājā māgadho seniyo bimbisāro samaṇo
1 vimuttamhītipi pāṭho. 2 Ma. laṭaṭhivane. ito paraṁ īdisameva.
Khalu bho gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito rājagahaṁ anuppatto
rājagahe viharati laṭṭhivanuyyāne suppatiṭṭhe cetiye taṁ kho pana
bhagavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato itipi
so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato
lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho
bhagavāti 1 so imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ
pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti
so dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ
sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti
sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotīti. Athakho rājā
māgadho seniyo bimbisāro dvādasanahutehi māgadhikehi brāhmaṇagahapatikehi
parivuto yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Tepi kho dvādasanahutā
māgadhikā brāhmaṇagahapatikā appekacce bhagavantaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdiṁsu appekacce bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu sammodanīyaṁ
kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu appekacce yena
bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu appekacce
bhagavato santike nāmagottaṁ sāvetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu appekacce
tuṇhībhūtā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Athakho tesaṁ dvādasanahutānaṁ
1 Sī. Yu. itisaddo na dissati.
Māgadhikānaṁ brāhmaṇagahapatikānaṁ etadahosi kiṁ nu kho mahāsamaṇo
uruvelakassape brahmacariyaṁ carati udāhu uruvelakassapo mahāsamaṇe
brahmacariyaṁ caratīti. Athakho bhagavā tesaṁ dvādasanahutānaṁ māgadhikānaṁ
brāhmaṇagahapatikānaṁ cetasā cetoparivitakkamaññāya āyasmantaṁ
uruvelakassapaṁ gāthāya ajjhabhāsi
kimeva disvā uruvelavāsi
pahāsi aggiṁ kisakovadāno.
Pucchāmi taṁ kassapa etamatthaṁ
kathaṁ pahīnaṁ tava aggihuttaṁ 1 .
Rūpe ca sadde ca atho rase ca
kāmitthiyo cābhivadanti yaññā
etaṁ malanti upadhīsu ñatvā
tasmā na yiṭṭhe na hute arañjiṁ 2 .
Ettha ca te mano na ramittha kassapāti bhagavā 3
rūpesu saddesu atho rasesu
atha kocarahi devamanussaloke
rato mano kassapa brūhi metaṁ 4 .
1-2-4 yebhuyyena itisaddo pakkhitto. Ma. Yu. īdisameva. 3 sabbattha bhagavā
avocāti dissati. ayampana sīhalapotthakaṁ anuvattitvā sodhitoti veditabbo.
Disvā padaṁ santamanūpadhīkaṁ
akiñcanaṁ kāmabhave asattaṁ
anaññathābhāvimanaññaneyyaṁ
tasmā na yiṭṭhe na hute arañjinti.

[58] Athakho āyasmā uruvelakassapo uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ
uttarāsaṅgaṁ karitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṁ
etadavoca satthā me bhante bhagavā sāvakohamasmi satthā
me bhante bhagavā sāvakohamasmīti. Athakho tesaṁ dvādasanahutānaṁ
māgadhikānaṁ brāhmaṇagahapatikānaṁ etadahosi uruvelakassapo mahāsamaṇe
brahmacariyaṁ caratīti. Athakho bhagavā tesaṁ dvādasanahutānaṁ
māgadhikānaṁ brāhmaṇagahapatikānaṁ cetasā cetoparivitakkamaññāya
anupubbikathaṁ 1 kathesi seyyathīdaṁ dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ
kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi.
Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte muducitte vinīvaraṇacitte
udaggacitte pasannacitte atha yā buddhānaṁ sāmukkaṁsikā dhammadesanā
taṁ pakāsesi dukkhaṁ samudayaṁ nirodhaṁ maggaṁ. Seyyathāpi
nāma suddhaṁ vatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya
evameva ekādasanahutānaṁ māgadhikānaṁ brāhmaṇagahapatikānaṁ bimbisārappamukhānaṁ
tasmiṁyevāsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi
yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ nirodhadhammanti. Ekanahutaṁ
1 Ma. anupubbiṁ kathaṁ.
Upāsakattaṁ paṭivedesi.

[59] Athakho rājā māgadho seniyo bimbisāro diṭṭhadhammo
pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṁkatho
vesārajjappatto aparappaccayo satthu sāsane bhagavantaṁ
etadavoca pubbe me bhante kumārassa sato pañca assāsakā
ahesuṁ te me etarahi samiddhā pubbe me bhante kumārassa
sato etadahosi aho vata maṁ rajje abhisiñceyyunti ayaṁ
kho me bhante paṭhamo assāsako ahosi so me etarahi
samiddho tassa me vijitaṁ arahaṁ sammāsambuddho okkameyyāti
ayaṁ kho me bhante dutiyo assāsako ahosi so me etarahi
samiddho tañcāhaṁ bhagavantaṁ payirupāseyyanti ayaṁ kho me bhante
tatiyo assāsako ahosi so me etarahi samiddho so ca
me bhagavā dhammaṁ deseyyāti ayaṁ kho me bhante catuttho
assāsako ahosi so me etarahi samiddho tassa cāhaṁ
bhagavato dhammaṁ ājāneyyanti ayaṁ kho me bhante pañcamo
assāsako ahosi so me etarahi samiddho pubbe me bhante
kumārassa sato ime pañca assāsakā ahesuṁ te me etarahi
samiddhā abhikkantaṁ bhante abhikkantaṁ bhante seyyathāpi bhante
nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā vivareyya mūḷhassa
vā maggaṁ ācikkheyya andhakāre vā telappajjotaṁ dhāreyya
Cakkhumanto rūpāni dakkhantīti evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena
dhammo pakāsito esāhaṁ bhante bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca
bhikkhusaṅghañca upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ
saraṇaṁ gataṁ adhivāsetu ca me bhante bhagavā svātanāya bhattaṁ
saddhiṁ bhikkhusaṅghenāti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Athakho
rājā māgadho seniyo bimbisāro bhagavato adhivāsanaṁ viditvā
uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

[60] Athakho rājā māgadho seniyo bimbisāro tassā rattiyā
accayena paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ
ārocāpesi kālo bhante niṭṭhitaṁ bhattanti. Athakho bhagavā
pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṁ pāvisi mahatā
bhikkhusaṅghena saddhiṁ bhikkhusahassena sabbeheva purāṇajaṭilehi.

[61] Tena kho pana samayena sakko devānamindo māṇavakavaṇṇaṁ
abhinimminitvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa 1 purato purato 2 gacchati
imā gāthāyo gāyamāno 3
danto dantehi saha purāṇajaṭilehi vippamutto 4 vippamuttehi
siṅgīnikkhasuvaṇṇo rājagahaṁ pāvisi bhagavā.
1 Sī. saṅghassa. 2 Sī. āmeṇḍitaṁ akataṁ. 3 Yu. gīyamāno.
4 Sī. ayaṁ pāṭho na hoti. evaṁ sabbattha ṇātabbaṁ.
Mutto muttehi saha purāṇajaṭilehi vippamutto vippamuttehi
siṅgīnikkhasuvaṇṇo rājagahaṁ pāvisi bhagavā.
Tiṇṇo tiṇṇehi saha purāṇajaṭilehi vippamutto vippamuttehi
siṅgīnikkhasuvaṇṇo rājagahaṁ pāvisi bhagavā.
Santo santehi saha purāṇajaṭilehi vippamutto vippamuttehi
siṅgīnikkhasuvaṇṇo rājagahaṁ pāvisi bhagavā 1 .
Dasavāso dasabalo dasadhammavidū dasabhi cupeto
so dasasataparivāro rājagahaṁ pāvisi bhagavāti.

[62] Manussā sakkaṁ devānamindaṁ passitvā evamāhaṁsu abhirūpo
vatāyaṁ māṇavako dassanīyo vatāyaṁ māṇavako pāsādiko
vatāyaṁ māṇavako kassa nu kho ayaṁ māṇavakoti. Evaṁ vutte
sakko devānamindo te manusse gāthāya ajjhabhāsi
yo dhīro sabbadhidanto suddho appaṭipuggalo
arahaṁ sugato loke tassāhaṁ paricārakoti.

[63] Athakho bhagavā yena rañño māgadhassa seniyassa
bimbisārassa nivesanaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā paññatte
1 catutthagāthā sīhalapotthake dutiyā ṭhapitā. yuropiyapotthake pana sā naṭṭhā.
amhākampana potthake tassā purato samiddho samiddhehītiādigāthā ṭhapitā. sā
aññattha na dissati tasmā idha vajjitā.
Āsane nisīdi saddhiṁ bhikkhusaṅghena. Athakho rājā māgadho
seniyo bimbisāro buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena
bhojanīyena sahatthā santappetvā sampavāretvā bhagavantaṁ bhuttāviṁ
onītapattapāṇiṁ ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnassa kho
rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa etadahosi kattha nu
kho bhagavā vihareyya yaṁ assa gāmato neva atidūre 1 na 2 accāsanne
gamanāgamanasampannaṁ atthikānaṁ 3 manussānaṁ abhikkamanīyaṁ divā appakiṇṇaṁ 4
rattiṁ appasaddaṁ appanigghosaṁ vijanavātaṁ manussarāhaseyyakaṁ
paṭisallānasāruppanti. Athakho rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa
etadahosi idaṁ kho amhākaṁ veḷuvanaṁ uyyānaṁ gāmato
neva atidūre na 5 accāsanne gamanāgamanasampannaṁ atthikānaṁ 6 manussānaṁ
abhikkamanīyaṁ divā appakiṇṇaṁ 7 rattiṁ appasaddaṁ appanigghosaṁ
vijanavātaṁ manussarāhaseyyakaṁ paṭisallānasāruppaṁ yannūnāhaṁ veḷuvanaṁ
uyyānaṁ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dadeyyanti. Athakho rājā
māgadho seniyo bimbisāro sovaṇṇamayaṁ bhiṅgāraṁ 8 gahetvā
bhagavato oṇojesi etāhaṁ bhante veḷuvanaṁ uyyānaṁ buddhappamukhassa
bhikkhusaṅghassa 9 dammīti. Paṭiggahesi bhagavā ārāmaṁ.
1 Yu. avidūre 2-5 Ma. na. ca. 3-6 katthaci idha āmeṇḍitaṁ kataṁ.
4-7 Ma. Yu. appākiṇṇaṁ. 8 Sī. Ma. Yu. bhiṅkāraṁ. so pana bhrṅgāroti sakaṭasaddena na sameti. 9 Sī. saṅghassa.
Athakho bhagavā rājānaṁ māgadhaṁ seniyaṁ bimbisāraṁ dhammiyā kathāya
sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā
pakkāmi. Athakho bhagavā etasmiṁ nidāne dhammiṁ kathaṁ
katvā bhikkhū āmantesi anujānāmi bhikkhave ārāmanti.

[64] Tena kho pana samayena sañjayo paribbājako rājagahe
paṭivasati mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṁ aḍḍhateyyehi paribbājakasatehi.
Tena kho pana samayena sārīputtamoggallānā sañjaye
paribbājake brahmacariyaṁ caranti. Tehi katikā katā hoti yo paṭhamaṁ
amataṁ adhigacchati so itarassa 1 ārocetūti. Athakho āyasmā
assaji pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṁ piṇḍāya
pāvisi pāsādikena abhikkantena paṭikkantena ālokitena vilokitena
sammiñjitena pasāritena okkhittacakkhu iriyāpathasampanno.
Addasā kho sārīputto paribbājako āyasmantaṁ assajiṁ rājagahe
piṇḍāya carantaṁ pāsādikena abhikkantena paṭikkantena ālokitena
vilokitena sammiñjitena pasāritena okkhittacakkhuṁ iriyāpathasampannaṁ
disvānassa etadahosi ye vata loke arahanto vā arahattamaggaṁ
vā samāpannā ayaṁ tesaṁ bhikkhu 2 aññataro yannūnāhaṁ imaṁ
bhikkhuṁ upasaṅkamitvā puccheyyaṁ kaṁsi tvaṁ āvuso uddissa
pabbajito ko vā te satthā kassa vā tvaṁ dhammaṁ rocesīti.
1 Sī. Yu. ayaṁ pāṭho na hoti. 2 Yu. bhikkhūnaṁ.
Athakho sārīputtassa paribbājakassa etadahosi akālo kho imaṁ
bhikkhuṁ pucchituṁ antaragharaṁ paviṭṭho piṇḍāya carati yannūnāhaṁ
imaṁ bhikkhuṁ piṭṭhito piṭṭhito anubandheyyaṁ atthikehi upaññātaṁ 1
magganti. Athakho āyasmā assaji rājagahe piṇḍāya caritvā
piṇḍapātaṁ ādāya paṭikkami. Athakho sārīputto paribbājako
yenāyasmā assaji tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmatā
assajinā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā
ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho sārīputto paribbājako
āyasmantaṁ assajiṁ etadavoca vippasannāni kho te āvuso
indriyāni parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto kaṁsi tvaṁ āvuso
uddissa pabbajito ko vā te satthā kassa vā tvaṁ dhammaṁ
rocesīti. Atthāvuso mahāsamaṇo sakyaputto sakyakulā pabbajito
tāhaṁ bhagavantaṁ uddissa pabbajito so ca me bhagavā satthā tassa
cāhaṁ bhagavā dhammaṁ rocemīti. Kiṁvādī panāyasmato satthā
kimakkhāyīti. Ahaṁ kho āvuso navo acirapabbajito adhunāgato
imaṁ dhammavinayaṁ na tāhaṁ sakkomi vitthārena dhammaṁ desetuṁ apica
te saṅkhittena atthaṁ vakkhāmīti 2 .
1 Ma. upañātaṁ. ito paraṁ īdisameva. 2 ito paraṁ sīhalapotthakaṁ ṭhapetvā sabbattha
athakho sārīputto paribbājako āyasmantaṁ assajiṁ etadavoca hotu āvuso appaṁ vā
bahuṁ vā bhāsassu .pe. bahunti dissati. taṁ atirekaṁ khāyati purato athakhohaṁ assajiṁ
bhikkhuṁ etadavocanti sabbattha adissamānattā.
Appaṁ vā bahuṁ vā bhāsassu atthaṁyeva me brūhi
attheneva me attho kiṁ kāhasi byañjanaṁ bahunti.