[966] So tesu gutto yatacāri gāmeti so tesu guttoti
cīvare piṇḍapāte senāsane gilānapaccayabhesajjaparikkhāre gutto
gopito rakkhito saṁvutoti evampi so tesu gutto. Athavā
āyatanesu gutto gopito rakkhito saṁvutoti evampi so tesu
gutto. Yatacāri gāmeti gāme yato yatto paṭiyatto gutto
Gopito rakkhito saṁvutoti so tesu gutto yatacāri gāme.

[967] Rusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjāti rusito 1 khuṁsito vambhito
ghaṭṭito garahito upavadito pharusena kakkhaḷena [2]- bhaṇantaṁ nappaṭibhaṇeyya
akkosantaṁ na paccakkoseyya rosantaṁ nappaṭiroseyya
bhaṇḍantaṁ nappaṭibhaṇḍeyya na kalahaṁ kareyya na bhaṇḍanaṁ kareyya
na viggahaṁ kareyya na vivādaṁ kareyya na medhagaṁ kareyya
kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantīkareyya
anabhāvaṅgameyya kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato
paṭivirato nikkhanto nissaṭṭho vippamutto visaññutto vimariyādikatena
cetasā vihareyyāti rusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjā.
Tenāha bhagavā
annañca laddhā vasanañca kāle
mattaṁ so jaññā idha tosanatthaṁ
so tesu gutto yatacāri gāme
rusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjāti.

[968] Okkhittacakkhu na ca pādalolo
jhānānuyutto bahujāgarassa
upekkhamārabbha samāhitatto
takkāsayaṁ kukkucciyūpacchinde 3 .

[969] Okkhittacakkhu na ca pādaloloti kathaṁ khittacakkhu
1 Ma. dūsito. 2 Ma. nappaṭivajjā Yu. paṭibhaṇantaṁ. 3 Ma. kukkuccañcupacchinde.
Hoti. Idhekacco [1]- cakkhulolo cakkhuloliyena samannāgato hoti
adiṭṭhaṁ dakkhitabbaṁ diṭṭhaṁ samatikkamitabbanti ārāmena ārāmaṁ
uyyānena uyyānaṁ gāmena gāmaṁ nigamena nigamaṁ nagarena nagaraṁ
raṭṭhena raṭṭhaṁ janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anvatthitacārikaṁ anuyutto ca
hoti rūpadassanāya evampi khittacakkhu hoti. Athavā bhikkhu antaragharaṁ
paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno asaṁvuto gacchati hatthiṁ olokento
assaṁ olokento rathaṁ olokento pattiṁ olokento itthiyo
olokento purise olokento kumārake olokento
kumārikāyo olokento antarāpaṇaṁ olokento gharamukhāni
olokento 2 uddhaṁ olokento adho olokento disāvidisaṁ
pekkhamāno gacchati evampi khittacakkhu hoti. Athavā bhikkhu cakkhunā
rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ
cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā
dhammā anvāssaveyyuṁ tassa saṁvarāya na paṭipajjati na rakkhati
cakkhundriyaṁ cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati evampi khittacakkhu
hoti. Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni
bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti
seyyathīdaṁ naccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ pāṇissaraṁ vetāḷaṁ
kumbhathūnaṁ sobhanagarakaṁ caṇḍālaṁ vaṁsaṁ dhovanaṁ hatthiyuddhaṁ assayuddhaṁ
mahisayuddhaṁ usabhayuddhaṁ ajayuddhaṁ meṇḍayuddhaṁ kukkuṭayuddhaṁ vaṭṭakayuddhaṁ
1 Ma. Yu. bhikkhu. 2 Po. Ma. vipekkhamāno.
Daṇḍayuddhaṁ muṭṭhiyuddhaṁ nibbuddhaṁ uyyodhikaṁ balaggaṁ senābyūhaṁ aṇīkadassanaṁ
iti vā evampi khittacakkhu hoti.
Kathaṁ na khittacakkhu hoti. Idha 1 bhikkhu na cakkhulolo cakkhuloliyena
samannāgato hoti adiṭṭhaṁ dakkhitabbaṁ diṭṭhaṁ samatikkamitabbanti
ārāmena ārāmaṁ uyyānena uyyānaṁ gāmena gāmaṁ
nigamena nigamaṁ nagarena nagaraṁ raṭṭhena raṭṭhaṁ janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ
anvatthitacārikaṁ ananuyutto hoti rūpadassanāya evampi
na khittacakkhu hoti. Athavā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ
paṭipanno saṁvuto gacchati na hatthiṁ olokento .pe. Na
disāvidisaṁ pekkhamāno gacchati evampi na khittacakkhu hoti.
Athavā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti .pe.
Cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati evampi na khittacakkhu hoti.
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni
bhuñjitvā .pe. Aṇīkadassanaṁ iti vā evarūpā visūkadassanānuyogā
paṭivirato hoti evampi na khittacakkhu hotīti okkhittacakkhu.

[970] Na ca pādaloloti kathaṁ pādalolo hoti. Idhekacco
pādalolo pādaloliyena samannāgato hoti ārāmena ārāmaṁ .pe.
Dīghacārikaṁ anvatthitacārikaṁ anuyutto hoti [2]- evampi
pādalolo hoti. Athavā bhikkhu antosaṅghārāme 3 pādalolo
pādaloliyena samannāgato hoti na atthahetu na kāraṇahetu
1 Ma. Yu. idhekacco. 2 Ma. Yu. rūpadassanāya. 3 Po. Ma. antopi.
Uddhato avūpasantacitto pariveṇato pariveṇaṁ gacchati .pe.
Itibhavābhavakathaṁ kathesi 1 evampi pādalolo hoti. Na ca pādaloloti
pādaloliyaṁ pajaheyya vinodeyya byantīkareyya anabhāvaṅgameyya
pādaloliyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto
nissaṭṭho vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyya
paṭisallānārāmo assa paṭisallānarato ajjhattaṁ cetosamathamanuyutto
anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgāraṁ
jhāyī jhānarato ekattamanuyutto sadatthagarukoti okkhittacakkhu
na ca pādalolo.

[971] Jhānānuyutto bahujāgarassāti jhānānuyuttoti dvīhi
kāraṇehi jhānānuyutto anuppannassa vā paṭhamassa jhānassa
uppādāya yutto payutto āyutto samāyutto anuppannassa
vā dutiyassa jhānassa tatiyassa jhānassa catutthassa jhānassa
uppādāya yutto payutto āyutto samāyuttoti evampi
jhānānuyutto. Athavā uppannaṁ vā paṭhamaṁ jhānaṁ āsevati
bhāveti bahulīkaroti uppannaṁ vā dutiyaṁ jhānaṁ tatiyaṁ jhānaṁ
catutthaṁ jhānaṁ āsevati bhāveti bahulīkarotīti evampi jhānānuyutto.
Bahujāgarassāti idha bhikkhu divasaṁ caṅkamena nisajjāya
āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ
cakkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti rattiyā
1 Po. Ma. katheti.
Majjhimaṁ yāmaṁ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappeti pāde pādaṁ
accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasikaritvā rattiyā
pacchimaṁ yāmaṁ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi
cittaṁ parisodhetīti jhānānuyutto bahujāgarassa.

[972] Upekkhamārabbha samāhitattoti upekkhāti yā catutthe
jhāne upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā cittasamatā cittappassaddhatā
majjhattatā cittassa. Samāhitattoti yā cittassa
ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā
samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhīti. Upekkhamārabbha
samāhitattoti catutthe jhāne upekkhamārabbha ekaggacitto
avikkhittacitto avisāhaṭamānasoti upekkhamārabbha samāhitatto.

[973] Takkāsayaṁ kukkucciyūpacchindeti takkāti nava vitakkā
kāmavitakko byāpādavitakko vihiṁsāvitakko ñātivitakko janapadavitakko
amaravitakko parānuddayatāpaṭisaññutto vitakko lābhasakkārasilokapaṭisaññutto
vitakko anavaññattipaṭisaññutto vitakko
ime vuccanti nava vitakkā. Kāmavitakkānaṁ kāmasaññāsayo
byāpādavitakkānaṁ byāpādasaññāsayo vihiṁsāvitakkānaṁ vihiṁsāsaññāsayo.
Athavā takkānaṁ [1]- saṅkappānaṁ avijjāsayo ayoniso
manasikāro āsayo asmimāno āsayo anottappaṁ āsayo
uddhaccaṁ āsayo. Kukkuccanti hatthakukkuccampi kukkuccaṁ pādakukkuccampi
1 Ma. vitakkānaṁ.
Kukkuccaṁ hatthapādakukkuccampi kukkuccaṁ akappiye
kappiyasaññitā kappiye akappiyasaññitā avajje vajjasaññitā
vajje avajjasaññitā yaṁ evarūpaṁ kukkuccaṁ kukkuccāyanā
kukkuccāyitattaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho idaṁ vuccati kukkuccaṁ.
Apica dvīhi kāraṇehi uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro
manovilekho katattā ca akatattā ca.
Kathaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso
vippaṭisāro manovilekho. Kataṁ me kāyaduccaritaṁ akataṁ me kāyasucaritanti
uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
Kataṁ me vacīduccaritaṁ. Kataṁ me manoduccaritaṁ. Kato me pāṇātipāto
akatā me pāṇātipātā veramaṇīti uppajjati kukkuccaṁ
cetaso vippaṭisāro manovilekho. Kataṁ me adinnādānaṁ. Kato
me kāmesu micchācāro. Kato me musāvādo. Katā me
pisuṇā vācā. Katā me pharusā vācā. Kato me samphappalāpo.
Katā me abhijjhā. Kato me byāpādo. Katā
me micchādiṭṭhi akatā me sammādiṭṭhīti uppajjati kukkuccaṁ cetaso
vippaṭisāro manovilekho. Evaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati
kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho. Athavā sīlesumhi
na paripūrikārīti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
Indriyesumhi aguttadvāroti. Bhojane amattaññumhīti.
Jāgariyaṁ ananuyuttomhīti. Na satisampajaññena samannāgatomhīti.
Abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānāti. Abhāvitā me cattāro
sammappadhānāti. Abhāvitā me cattāro iddhippādāti.
Abhāvitāni me pañcindriyānīti. Abhāvitāni me pañca balānīti.
Abhāvitā me satta bojjhaṅgāti. Abhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko
maggoti. Dukkhaṁ me apariññātanti. Dukkhasamudayo me appahīnoti.
Maggo me abhāvitoti. Nirodho me asacchikatoti uppajjati
kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho. Takkāsayaṁ kukkucciyūpacchindeti
takkañca takkāsayañca kukkuccañca upacchindeyya [1]-
samucchindeyya pajaheyya vinodeyya byantīkareyya anabhāvaṅgameyyāti
takkāsayaṁ kukkucciyūpacchinde. Tenāha bhagavā
okkhittacakkhu na ca pādalolo
jhānānuyutto bahujāgarassa
upekkhamārabbha samāhitatto
takkāsayaṁ kukkucciyūpacchindeti.

[974] Cudito vacībhi satimābhinande
sabrahmacārīsu khilaṁ pabhinde
vācaṁ pamuñce kusalaṁ nātivelaṁ
janavādadhammāya na cetayeyya.

[975] Cudito vacībhi satimābhinandeti cuditoti upajjhāyā
1 Ma. chindeyya ucchindeyya.
Vā ācariyā vā samānupajjhāyakā vā samānācariyakā vā mittā
vā sandiṭṭhā vā sambhattā vā sahāyā vā codenti idante
āvuso ayuttaṁ idante appattaṁ idante asāruppaṁ idante
asīlaṭṭhanti 1 satiṁ upaṭṭhāpetvā taṁ codanaṁ nandeyya abhinandeyya
modeyya anumodeyya iccheyya sādiyeyya pattheyya 2 pihayeyya
abhijappeyya. Yathā itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko
sīsanhāto uppalamālaṁ vā vassikamālaṁ vā adhimuttakamālaṁ
vā labhitvā ubhohi hatthehi paṭiggahetvā uttamaṅge sirasmiṁ
patiṭṭhāpetvā nandeyya abhinandeyya modeyya anumodeyya iccheyya
sādiyeyya pattheyya 3 pihayeyya abhijappeyya evameva satiṁ upaṭṭhāpetvā
taṁ codanaṁ nandeyya abhinandeyya modeyya anumodeyya
iccheyya sādiyeyya pattheyya 4 pihayeyya abhijappeyya.
Nidhīnaṁva pavattāraṁ yaṁ passe vajjadassinaṁ
niggayhavādiṁ medhāviṁ tādisaṁ paṇḍitaṁ bhaje
tādisaṁ bhajamānassa seyyo hoti na pāpiyo
ovadeyyānusāseyya asabbhā ca nivāraye
satañhi so piyo hoti asataṁ hoti appiyoti.
Cudito vacībhi satimābhinande.