[15] Idaṁ dukkhaṁ ariyasaccanti me bhikkhave pubbe ananussutesu
dhammesu cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā udapādi vijjā
visuddhimaggepi dukkhasaccaniddese taṁ na uddiṭṭhaṁ.
dhammacakkappavattanasuttantapāliyaṁyeva pana upalabbhati. tasmā tatthevimassa vacane
aññattha ca avacane kāraṇaṁ vīmaṁsitabbaṁ. imasmiñca ṭhāne
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhāti vibhaṅge dukkhasaccaniddese āgataṁ idha
pana taṁ natthi. tatthāpi kāraṇaṁ pariyesitabbanti tatiyasāratthadīpanī. 1-2 sabbattha
dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ dukkhanirodhaṁ ariyasaccanti dissati. tampana
dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccanti pāliyā na sameti. tenāyaṁ amhākaṁ anumatiyā
sodhitoti veditabbo.
Udapādi āloko udapādi. Taṁ kho panidaṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ
pariññeyyanti me bhikkhave .pe. Pariññātanti me bhikkhave
pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā
udapādi vijjā udapādi āloko udapādi. Idaṁ dukkhasamudayo
ariyasaccanti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ
udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko
udapādi. Taṁ kho panidaṁ dukkhasamudayo ariyasaccaṁ pahātabbanti me
bhikkhave .pe. Pahīnanti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu
cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi
āloko udapādi. Idaṁ dukkhanirodho ariyasaccanti me bhikkhave
pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi
paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi. Taṁ kho
panidaṁ dukkhanirodho ariyasaccaṁ sacchikātabbanti me bhikkhave .pe.
Sacchikatanti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi
ñāṇaṁ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko
udapādi. Idaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccanti me bhikkhave
pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi
paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi. Taṁ kho
panidaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ bhāvetabbanti me
bhikkhave .pe. Bhāvitanti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu
Cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi
āloko udapādi.

[16] Yāvakīvañca me bhikkhave imesu catūsu ariyasaccesu
evantiparivaṭṭaṁ dvādasākāraṁ yathābhūtaṁ ñāṇadassanaṁ na suvisuddhaṁ
ahosi neva tāvāhaṁ bhikkhave sadevake loke samārake sabrahmake
sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṁ sammāsambodhiṁ
abhisambuddho 1 paccaññāsiṁ. Yato ca kho me bhikkhave imesu
catūsu ariyasaccesu evantiparivaṭṭaṁ dvādasākāraṁ yathābhūtaṁ ñāṇadassanaṁ
suvisuddhaṁ ahosi athāhaṁ bhikkhave sadevake loke samārake sabrahmake
sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṁ sammāsambodhiṁ
abhisambuddho paccaññāsiṁ. Ñāṇañca pana me dassanaṁ udapādi
akuppā me vimutti 2 ayamantimā jāti natthidāni punabbhavoti 3
1 Ma. Yu. Rā. abhisambuddhoti. 2 amhākaṁ potthakaṁ ṭhapetvā sabbattha
cetovimuttīti pāṭho dissati. so na yujjati. kasmā. na kevalaṁ cetovimutti
idha adhippetā paññāvimuttipi idha gahitā. 3 ito paraṁ idamavoca bhagavā
attamanā pañcavaggiyā bhikkhu bhagavato bhāsitaṁ abhinanduntīti yuropiyapotthake āgataṁ.
aññattha pana na dissati. anattalakkhaṇasuttante pana sabbattha dissati.
tatiyasāratthadīpaniyampi imasmiṁ suttante avaṇṇetvā anattalakkhaṇasuttante
vaṇṇitaṁ. ādittapariyāye pana sabbattha na dissati. imasmiṁ ca ādittapariyāye ca
avacane anattalakkhaṇasuttante ca vacane kāraṇaṁ pariyesitabbaṁ.
Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne āyasmato
koṇḍaññassa virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi yaṅkiñci
samudayadhammaṁ sabbantaṁ nirodhadhammanti.

[17] Pavattite ca 1 bhagavatā dhammacakke bhummā devā
saddamanussāvesuṁ etambhagavatā 2 bārāṇasiyaṁ isipatane migadāye anuttaraṁ
dhammacakkaṁ pavattitaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena
vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasminti.
Bhummānaṁ devānaṁ saddaṁ sutvā cātummahārājikā devā saddamanussāvesuṁ.
Cātummahārājikānaṁ devānaṁ saddaṁ sutvā tāvatiṁsā devā
saddamanussāvesuṁ .pe. Yāmā devā ... Tusitā devā ... Nimmānaratī
devā ... Paranimmitavasavattī devā ... Brahmakāyikā devā
saddamanussāvesuṁ. Etambhagavatā bārāṇasiyaṁ isipatane migadāye anuttaraṁ
dhammacakkaṁ pavattitaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā
devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasminti.
Itiha tena khaṇena [3]- tena muhuttena yāva brahmalokā saddo
abbhuggacchi. Ayañca dasasahassī lokadhātu saṅkampi sampakampi
1 Sī. Ma. ca pana. 2 Sī. Yu. evaṁ bhagavatā. 3 Ma. Yu. Rā. tena layena.
Sampavedhi. Appamāṇo ca uḷāro obhāso loke pāturahosi
atikkamma 1 devānaṁ devānubhāvaṁ 2 . Athakho bhagavā udānaṁ 3 udānesi
aññāsi vata bho koṇḍañño aññāsi vata bho koṇḍaññoti.
Itihidaṁ āyasmato koṇḍaññassa aññākoṇḍaññotveva 4
nāmaṁ ahosi.

[18] Athakho āyasmā aññākoṇḍañño 5 diṭṭhadhammo pattadhammo
viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṁkatho
vesārajjappatto aparappaccayo satthu sāsane bhagavantaṁ etadavoca
labheyyāhaṁ bhante bhagavato santike pabbajjaṁ labheyyaṁ upasampadanti.
Ehi bhikkhūti bhagavā avoca svākkhāto dhammo cara brahmacariyaṁ
sammā dukkhassa antakiriyāyāti. Sā va tassa āyasmato
upasampadā ahosi.

[19] Athakho bhagavā tadavasese bhikkhū dhammiyā kathāya ovadi
anusāsi. Athakho āyasmato ca vappassa āyasmato ca bhaddiyassa
bhagavatā dhammiyā kathāya ovadiyamānānaṁ anusāsiyamānānaṁ virajaṁ
vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ
nirodhadhammanti. Te diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā
tiṇṇavicikicchā vigatakathaṁkathā vesārajjappattā aparappaccayā
1 Po. atikkammeva. 2 yebhuyyena itisaddo pakkhitto. so samāpanno
daṭṭhabbo. 3 Ma. Yu. Rā. imaṁ udānaṁ. 4-5 Ma. aññāsikoṇḍaññotveva. Yu. Rā. aññātakoṇḍañño.
Satthu sāsane bhagavantaṁ etadavocuṁ labheyyāma mayaṁ bhante bhagavato
santike pabbajjaṁ labheyyāma upasampadanti. Etha bhikkhavoti
bhagavā avoca svākkhāto dhammo caratha brahmacariyaṁ sammā
dukkhassa antakiriyāyāti. Sā va tesaṁ āyasmantānaṁ upasampadā
ahosi. Athakho bhagavā tadavasese bhikkhū nīhārabhatto [1]- dhammiyā
kathāya ovadi anusāsi. Yaṁ tayo bhikkhū piṇḍāya caritvā
āharanti tena chabbaggo yāpeti. Athakho āyasmato ca
mahānāmassa āyasmato ca assajissa bhagavatā dhammiyā kathāya
ovadiyamānānaṁ anusāsiyamānānaṁ virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi
yaṅkiñci samudayadhammaṁ sabbantaṁ nirodhadhammanti. Te diṭṭhadhammā
pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṁkathā
vesārajjappattā aparappaccayā satthu sāsane bhagavantaṁ
etadavocuṁ labheyyāma mayaṁ bhante bhagavato santike pabbajjaṁ
labheyyāma upasampadanti. Etha bhikkhavoti bhagavā avoca svākkhāto
dhammo caratha brahmacariyaṁ sammā dukkhassa antakiriyāyāti.
Sā va tesaṁ āyasmantānaṁ upasampadā ahosi.

[20] Athakho bhagavā pañcavaggiye bhikkhū āmantesi rūpaṁ
bhikkhave anattā. Rūpañca hidaṁ bhikkhave attā abhavissa
nayidaṁ rūpaṁ ābādhāya saṁvatteyya labbhetha ca rūpe evaṁ me
1 Yu. Rā. etantare iminā nīhārenāti pāṭhadvayaṁ atthi.
Rūpaṁ hotu evaṁ me rūpaṁ mā ahosīti. Yasmā ca kho bhikkhave
rūpaṁ anattā tasmā rūpaṁ ābādhāya saṁvattati na ca labbhati
rūpe evaṁ me rūpaṁ hotu evaṁ me rūpaṁ mā ahosīti.
Vedanā anattā. Vedanā ca hidaṁ bhikkhave attā abhavissa
nayidaṁ vedanā ābādhāya saṁvatteyya labbhetha ca vedanāya
evaṁ me vedanā hotu evaṁ me vedanā mā ahosīti. Yasmā
ca kho bhikkhave vedanā anattā tasmā vedanā ābādhāya
saṁvattati na ca labbhati vedanāya evaṁ me vedanā hotu evaṁ
me vedanā mā ahosīti. Saññā anattā. Saññā ca hidaṁ
bhikkhave attā abhavissa nayidaṁ saññā ābādhāya saṁvatteyya.
Labbhetha ca saññāya evaṁ me saññā hotu evaṁ me saññā
mā ahosīti. Yasmā ca kho bhikkhave saññā anattā tasmā
saññā ābādhāya saṁvattati na ca labbhati saññāya evaṁ me
saññā hotu evaṁ me saññā mā ahosīti. Saṅkhārā
anattā. Saṅkhārā ca hidaṁ bhikkhave attā abhavissaṁsu nayidaṁ
saṅkhārā ābādhāya saṁvatteyyuṁ labbhetha ca saṅkhāresu evaṁ
me saṅkhārā hontu evaṁ me saṅkhārā mā ahesunti. Yasmā
ca kho bhikkhave saṅkhārā anattā tasmā saṅkhārā ābādhāya
saṁvattanti na ca labbhati saṅkhāresu evaṁ me saṅkhārā hontu
evaṁ me saṅkhārā mā ahesunti. Viññāṇaṁ anattā. Viññāṇañca
Hidaṁ bhikkhave attā abhavissa nayidaṁ viññāṇaṁ ābādhāya
saṁvatteyya labbhetha ca viññāṇe evaṁ me viññāṇaṁ hotu
evaṁ me viññāṇaṁ mā ahosīti. Yasmā ca kho bhikkhave
viññāṇaṁ anattā tasmā viññāṇaṁ ābādhāya saṁvattati
na ca labbhati viññāṇe evaṁ me viññāṇaṁ hotu evaṁ me
viññāṇaṁ mā ahosīti.

[21] Taṁ kiṁ maññatha bhikkhave rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti.
Aniccaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ
bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ
samanupassituṁ etaṁ mama esohamasmi eso me attāti. No
hetaṁ bhante. Vedanā niccā vā aniccā vāti. Aniccā
bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante.
Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ
etaṁ mama esohamasmi eso me attāti. No hetaṁ
bhante. Saññā niccā vā aniccā vāti. Aniccā bhante.
Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante. Yaṁ
panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ etaṁ
mama esohamasmi eso me attāti. No hetaṁ bhante.
Saṅkhārā niccā vā aniccā vāti. Aniccā bhante. Yaṁ
panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ
Dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ etaṁ mama
esohamasmi eso me attāti. No hetaṁ bhante. Viññāṇaṁ
niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ
vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ
kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ etaṁ mama esohamasmi eso me
attāti. No hetaṁ bhante.

[22] Tasmātiha bhikkhave yaṅkiñci rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ
ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā
hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre vā 1 santike vā sabbaṁ rūpaṁ
netaṁ mama nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ
sammappaññāya daṭṭhabbaṁ. Yā kāci vedanā atītānāgatapaccuppannā
ajjhattā vā bahiddhā vā oḷārikā vā sukhumā vā hīnā
vā paṇītā vā yā dūre vā santike vā sabbā vedanā
netaṁ mama nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ
sammappaññāya daṭṭhabbaṁ. Yā kāci saññā atītānāgatapaccuppannā
ajjhattā vā bahiddhā vā oḷārikā vā sukhumā vā hīnā
vā paṇītā vā yā dūre vā santike vā sabbā saññā
netaṁ mama nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ
sammappaññāya daṭṭhabbaṁ. Ye keci saṅkhārā atītānāgatapaccuppannā
ajjhattā vā bahiddhā vā oḷārikā vā sukhumā vā
1 Po. Ma. vāsaddo natthi. ito paraṁ īdisameva.
Hīnā vā paṇītā vā ye dūre vā santike vā sabbe saṅkhārā
netaṁ mama nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ
sammappaññāya daṭṭhabbaṁ. Yaṅkiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ
ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā
hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre vā santike vā sabbaṁ viññāṇaṁ
netaṁ mama nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ
sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.

[23] Evaṁ passaṁ bhikkhave sutavā ariyasāvako rūpasmiṁpi
nibbindati vedanāyapi nibbindati saññāyapi nibbindati saṅkhāresupi
nibbindati viññāṇasmiṁpi nibbindati nibbindaṁ virajjati virāgā
vimuccati vimuttasmiṁ vimuttamiti 1 ñāṇaṁ hoti khīṇā jāti vusitaṁ
brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti pajānātīti.

[24] Idamavoca bhagavā. Attamanā pañcavaggiyā bhikkhū bhagavato
bhāsitaṁ abhinanduṁ. Imasmiṁ ca pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne
pañcavaggiyānaṁ bhikkhūnaṁ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṁsu.
Tena kho pana samayena cha loke arahanto honti.
Paṭhamabhāṇavāraṁ