[219] 12 Ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṁ
nigrodhārāme. Tena kho pana samayena mahānāmo sakko gilānā vuṭṭhito
hoti aciravuṭṭhito gelaññā. Tena kho pana samayena sambahulā
bhikkhū bhagavato cīvarakammaṁ karonti niṭṭhitacīvaro bhagavā temāsaccayena
cārikaṁ pakkamissatīti. Assosi kho mahānāmo sakko sambahulā
kira bhikkhū bhagavato cīvarakammaṁ karonti niṭṭhitacīvaro bhagavā
temāsaccayena cārikaṁ pakkamissatīti athakho mahānāmo sakko yena
bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ
nisīdi ekamantaṁ nisinno kho mahānāmo sakko bhagavantaṁ etadavoca
sutametaṁ bhante sambahulā kira bhikkhū bhagavato cīvarakammaṁ karonti
niṭṭhitacīvaro bhagavā temāsaccayena cārikaṁ pakkamissatīti tesaṁ no
bhante nānāvihārehi viharataṁ kena vihārena vihātabbanti. Sādhu sādhu
mahānāma etaṁ kho mahānāma tumhākaṁ paṭirūpaṁ kulaputtānaṁ yaṁ tumhe
tathāgataṁ upasaṅkamitvā puccheyyātha tesaṁ no bhante nānāvihārehi
viharataṁ kena vihārena vihātabbanti saddho kho mahānāma ārādhako
hoti no asaddho āraddhaviriyo ārādhako hoti no kusīto
upaṭṭhitasati ārādhako hoti no muṭṭhassati samāhito ārādhako
Hoti no asamāhito paññavā ārādhako hoti no duppañño
imesu kho tvaṁ mahānāma pañcasu dhammesu patiṭṭhāya cha dhamme uttariṁ
bhāveyyāsi idha tvaṁ mahānāma tathāgataṁ anussareyyāsi itipi so
bhagavā .pe. Satthā devamanussānaṁ buddho bhagavāti yasmiṁ mahānāma
samaye ariyasāvako tathāgataṁ anussarati nevassa tasmiṁ samaye
rāgapariyuṭṭhitaṁ cittaṁ hoti na dosapariyuṭṭhitaṁ cittaṁ hoti na
mohapariyuṭṭhitaṁ cittaṁ hoti ujugatamevassa tasmiṁ samaye cittaṁ hoti
tathāgataṁ ārabbha ujugatacitto kho pana mahānāma ariyasāvako labhati
atthavedaṁ labhati dhammavedaṁ labhati dhammūpasañhitaṁ pāmujjaṁ pamuditassa
pīti jāyati pītimanassa kāyo passambhati passaddhakāyo sukhaṁ
vediyati sukhino cittaṁ samādhiyati imaṁ kho tvaṁ mahānāma
buddhānussatiṁ gacchantopi bhāveyyāsi ṭhitopi bhāveyyāsi nisinnopi
bhāveyyāsi sayānopi bhāveyyāsi kammantaṁ adhiṭṭhahantopi bhāveyyāsi
puttasambādhasayanaṁ ajjhāvasantopi bhāveyyāsi. Puna caparaṁ tvaṁ mahānāma
dhammaṁ anussareyyāsi ... Saṅghaṁ anussareyyāsi ... Attano sīlāni
anussareyyāsi ... Attano cāgaṁ anussareyyāsi ... Devatā
anussareyyāsi santi devā cātummahārājikā santi devā ... Taduttari
yathārūpāya saddhāya samannāgatā tā devatā ito cutā tattha uppannā
mayhampi tathārūpā saddhā saṁvijjati yathārūpena sīlena ... Sutena ...
Cāgena ... Paññāya samannāgatā tā devatā ito cutā tattha
Uppannā mayhampi tathārūpā paññā saṁvijjatīti yasmiṁ mahānāma
samaye ariyasāvako attano ca tāsañca devatānaṁ saddhañca sīlañca
sutañca cāgañca paññañca anussarati nevassa tasmiṁ samaye
rāgapariyuṭṭhitaṁ cittaṁ hoti na dosapariyuṭṭhitaṁ cittaṁ hoti na
mohapariyuṭṭhitaṁ cittaṁ hoti ujugatamevassa tasmiṁ samaye cittaṁ hoti
devatā ārabbha ujugatacitto kho pana mahānāma ariyasāvako labhati
atthavedaṁ labhati dhammavedaṁ labhati dhammūpasañhitaṁ pāmujjaṁ pamuditassa
pīti jāyati pītimanassa kāyo passambhati passaddhakāyo sukhaṁ vediyati
sukhino cittaṁ samādhiyati imaṁ kho tvaṁ mahānāma devatānussatiṁ
gacchantopi bhāveyyāsi ṭhitopi bhāveyyāsi nisinnopi bhāveyyāsi
sayānopi bhāveyyāsi kammantaṁ adhiṭṭhahantopi bhāveyyāsi
puttasambādhasayanaṁ ajjhāvasantopi bhāveyyāsīti.

[220] 13 Ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṁ
nigrodhārāme. Tena kho pana samayena bhagavā sāvatthiyaṁ vassāvāsaṁ
upagantukāmo hoti. Assosi kho nandiyo sakko bhagavā kira
sāvatthiyaṁ vassāvāsaṁ upagantukāmoti athakho nandiyassa sakkassa
etadahosi yannūnāhaṁpi sāvatthiyaṁ vassāvāsaṁ upagaccheyyaṁ tattha
kammantañceva adhiṭṭhahissāmi bhagavantañca lacchāmi kālena kālaṁ
dassanāyāti. Athakho bhagavā sāvatthiyaṁ vassāvāsaṁ upagacchi 1 .
Nandiyopi kho sakko sāvatthiyaṁ vassāvāsaṁ upagacchi tattha kammantañceva
1 Po. Yu. upagañchi.
Adhiṭṭhāya 1 bhagavantañca lacchati 2 kālena kālaṁ dassanāya. Tena kho
pana samayena sambahulā bhikkhū bhagavato cīvarakammaṁ karonti niṭṭhitacīvaro
bhagavā temāsaccayena cārikaṁ pakkamissatīti. Assosi kho nandiyo
sakko sambahulā kira bhikkhū bhagavato cīvarakammaṁ karonti
niṭṭhitacīvaro bhagavā temāsaccayena cārikaṁ pakkamissatīti athakho
nandiyo sakko yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho nandiyo sakko
bhagavantaṁ etadavoca sutametaṁ bhante sambahulā kira bhikkhū bhagavato
cīvarakammaṁ karonti niṭṭhitacīvaro bhagavā temāsaccayena cārikaṁ
pakkamissatīti tesaṁ no bhante nānāvihārehi viharataṁ kena vihārena
vihātabbanti. Sādhu sādhu nandiya etaṁ kho nandiya tumhākaṁ
paṭirūpaṁ kulaputtānaṁ yaṁ tumhe tathāgataṁ upasaṅkamitvā puccheyyātha
tesaṁ no bhante nānāvihārehi viharataṁ kena vihārena vihātabbanti
saddho kho nandiya ārādhako hoti no asaddho sīlavā ārādhako
hoti no dussīlo āraddhaviriyo ārādhako hoti no kusīto
upaṭṭhitasati ārādhako hoti no muṭṭhassati samāhito ārādhako
hoti no asamāhito paññavā ārādhako hoti no duppañño
imesu kho te nandiya chasu dhammesu patiṭṭhāya pañcasu dhammesu
ajjhattaṁ sati upaṭṭhapetabbā 3 idha tvaṁ nandiya tathāgataṁ anussareyyāsi
itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato
1 Ma. Yu. adhiṭṭhāsi. 2 Ma. Yu. labhi. 3 Ma. sabbattha vāresu upaṭṭhāpetabbā.
Lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavāti
iti kho te nandiya tathāgataṁ ārabbha ajjhattaṁ sati upaṭṭhapetabbā.
Puna caparaṁ tvaṁ nandiya dhammaṁ anussareyyāsi svākkhāto bhagavatā
dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opanayiko paccattaṁ
veditabbo viññūhīti iti kho te nandiya dhammaṁ ārabbha ajjhattaṁ
sati upaṭṭhapetabbā.
Puna caparaṁ tvaṁ nandiya kalyāṇamitte anussareyyāsi lābhā vata me
suladdhaṁ vata me yassa [1]- kalyāṇamittā anukampakā atthakāmā
ovādakā anusāsakāti iti kho te nandiya kalyāṇamitte ārabbha
ajjhattaṁ sati upaṭṭhapetabbā.
Puna caparaṁ tvaṁ nandiya attano cāgaṁ anussareyyāsi lābhā
vata me suladdhaṁ vata me yohaṁ maccheramalapariyuṭṭhitāya pajāya
vigatamalamaccherena cetasā agāraṁ ajjhāvasāmi muttacāgo payatapāṇī
vossaggarato yācayogo dānasaṁvibhāgaratoti iti kho te nandiya cāgaṁ
ārabbha ajjhattaṁ sati upaṭṭhapetabbā.
Puna caparaṁ tvaṁ nandiya devatā anussareyyāsi yā tā 2 devatā
atikkammeva kabaḷīkārabhakkhānaṁ 3 devatānaṁ sahabyataṁ aññataraṁ manomayaṁ
kāyaṁ upapannā tā karaṇīyaṁ attano na samanupassanti katassa vā
paṭiccayaṁ seyyathāpi nandiya bhikkhu asamayavimutto akaraṇīyaṁ attano
na samanupassati katassa vā paṭiccayaṁ evameva kho nandiya yā tā
1 Ma. Yu. mesaddo dissati. 2 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 3 Ma. kabaḷīkārāhārabhakkhānaṁ.
Devatā atikkammeva kabaḷīkārabhakkhānaṁ devānaṁ sahabyataṁ aññataraṁ
manomayaṁ kāyaṁ upapannā tā karaṇīyaṁ attano na samanupassanti
katassa vā paṭiccayanti iti kho te nandiya devatā ārabbha ajjhattaṁ
sati upaṭṭhapetabbā imehi kho nandiya ekādasahi dhammehi samannāgato
ariyasāvako pajahateva pāpake akusale dhamme na upādiyati
seyyathāpi nandiya kumbho nikkujjo no vantaṁ paccāmasati 1 seyyathāpi
nandiya tiṇā aggi mutto ḍahaññeva gacchati no daḍḍhaṁ paccudāvattati
evameva kho nandiya imehi ekādasahi dhammehi samannāgato
ariyasāvako pajahateva pāpake akusale dhamme na upādiyatīti.

[221] 14 Athakho āyasmā subhūti saddhena bhikkhunā saddhiṁ yena
bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ
nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ subhūtiṁ bhagavā etadavoca
ko nāma ayaṁ subhūti bhikkhūti. Saddho nāmāyaṁ bhante bhikkhu saddhassa 2
upāsakassa putto saddhā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitoti. Kacci
panāyaṁ subhūti saddho bhikkhu saddhassa upāsakassa putto saddhā
agārasmā anagāriyaṁ pabbajito sandissati saddhāpadānesūti. Etassa
bhagavā kālo etassa sugata kālo bhagavā saddhassa saddhāpadānāni
bhāseyya idānāhaṁ jānissāmi yadi vā ayaṁ bhikkhu sandissati
saddhāpadānesu yadi vā noti. Tenahi subhūti suṇāhi sādhukaṁ
manasikarohi bhāsissāmīti. Evaṁ bhanteti kho āyasmā subhūti bhagavato
1 Ma. Yu. paccāvamati. 2 Ma. sudattassa. ito paraṁ evaṁ ñātabbaṁ.
Paccassosi. Bhagavā etadavoca idha subhūti bhikkhu sīlavā hoti
pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu
bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu yampi subhūti bhikkhu sīlavā
hoti .pe. Samādāya sikkhati sikkhāpadesu idampi subhūti saddhassa
saddhāpadānaṁ hoti.
Puna caparaṁ subhūti bhikkhu bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo
ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṁ
sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ abhivadanti tathārūpāssa
dhammā bahussutā honti dhatā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā
suppaṭividdhā yampi subhūti bhikkhu bahussuto hoti .pe. Diṭṭhiyā
suppaṭividdhā idampi subhūti saddhassa saddhāpadānaṁ hoti.
Puna caparaṁ subhūti bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo
kalyāṇasampavaṅko yampi subhūti bhikkhu kalyāṇamitto hoti
kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko idampi 1 saddhassa saddhāpadānaṁ hoti.
Puna caparaṁ subhūti bhikkhu suvaco hoti sovacassakaraṇehi dhammehi
samannāgato khamo padakkhiṇaggāhī anusāsaniṁ yampi subhūti bhikkhu
suvaco hoti sovacassakaraṇehi dhammehi samannāgato khamo
padakkhiṇaggāhī anusāsaniṁ idampi subhūti saddhassa saddhāpadānaṁ hoti.
Puna caparaṁ subhūti bhikkhu yāni tāni sabrahmacārīnaṁ uccāvacāni
kiṁkaraṇīyāni tattha dakkho hoti analaso tatrupāyāya vīmaṁsāya
1 Ma. etthantare subhūtīti dissati.
Samannāgato alaṁ kātuṁ alaṁ saṁvidhātuṁ yampi subhūti bhikkhu yāni tāni
sabrahmacārīnaṁ .pe. Alaṁ kātuṁ alaṁ saṁvidhātuṁ idampi subhūti
saddhassa saddhāpadānaṁ hoti.
Puna caparaṁ subhūti bhikkhu dhammakāmo hoti piyasamudāhāro
abhidhamme abhivinaye uḷārapāmujjo yampi subhūti bhikkhu dhammakāmo hoti
piyasamudāhāro abhidhamme abhivinaye uḷārapāmujjo idampi subhūti
saddhassa saddhāpadānaṁ hoti.
Puna caparaṁ subhūti bhikkhu āraddhaviriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ
pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro
kusalesu dhammesu yampi subhūti bhikkhu āraddhaviriyo viharati .pe.
Idampi subhūti saddhassa saddhāpadānaṁ hoti.
Puna caparaṁ subhūti bhikkhu catunnaṁ jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ
diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī
yampi subhūti bhikkhu catunnaṁ jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasuvihārānaṁ
nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī idampi subhūti saddhassa
saddhāpadānaṁ hoti.
Puna caparaṁ subhūti bhikkhu anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati
seyyathīdaṁ ekampi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi
jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo
cattāḷīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi
jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe
Anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto
evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto so
tatocuto amutra udapādiṁ tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṁgotto evaṁvaṇṇo
evamāhāro evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī evamāyupariyanto so tato cuto
idhuppannoti iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati
yampi subhūti bhikkhu anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati seyyathīdaṁ
ekampi jātiṁ dvepi jātiyo .pe. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ
pubbenivāsaṁ anussarati idampi subhūti saddhassa saddhāpadānaṁ hoti.
Puna caparaṁ subhūti bhikkhu dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena
satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe
dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti ime vata
bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā
manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā
micchādiṭṭhikammasamādānā te kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ
vinipātaṁ nirayaṁ upapannā ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena
samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ
anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā te kāyassa
bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannāti iti dibbena
cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne
upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage
Satte pajānāti yampi subhūti bhikkhu dibbena cakkhunā
visuddhena .pe. Yathākammūpage satte pajānāti idampi subhūti
saddhassa saddhāpadānaṁ hoti.
Puna caparaṁ subhūti bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ
paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja
viharati yampi subhūti bhikkhu āsavānaṁ khayā .pe. Sacchikatvā
upasampajja viharati idampi subhūti saddhassa saddhāpadānaṁ hotīti.
Evaṁ vutte āyasmā subhūti bhagavantaṁ etadavoca yānimāni
bhante bhagavatā saddhassa saddhāpadānāni bhāsitāni saṁvijjanti tāni
imassa bhikkhuno ayañca bhikkhu etesu sandissati ayaṁ bhante
bhikkhu sīlavā hoti pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno
aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu ayaṁ
bhante bhikkhu bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo ye te dhammā
ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṁ sabyañjanaṁ
kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ abhivadanti tathārūpāssa dhammā
bahussutā honti dhatā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā
suppaṭividdhā ayaṁ bhante bhikkhu kalyāṇamitto [1]- kalyāṇasahāyo
kalyāṇasampavaṅko ayaṁ bhante bhikkhu suvaco [2]- sovacassakaraṇehi dhammehi
samannāgato khamo padakkhiṇaggāhī anusāsaniṁ ayaṁ bhante bhikkhu yāni
1-2 Ma. Yu. hoti.
Tāni sabrahmacārīnaṁ uccāvacāni kiṁkaraṇīyāni tattha dakkho hoti
analaso tatrupāyāya vīmaṁsāya samannāgato alaṁ kātuṁ alaṁ saṁvidhātuṁ
ayaṁ bhante bhikkhu dhammakāmo hoti piyasamudāhāro abhidhamme abhivinaye
uḷārapāmujjo ayaṁ bhante bhikkhu āraddhaviriyo viharati thāmavā
daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu ayaṁ bhante bhikkhu
catunnaṁ jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī hoti
akicchalābhī akasiralābhī ayaṁ bhante bhikkhu anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ
anussarati seyyathīdaṁ ekampi jātiṁ dvepi jātiyo .pe. Iti
sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati ayaṁ bhante
bhikkhu dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena .pe. Yathākammūpage
satte pajānāti ayaṁ bhante bhikkhu āsavānaṁ khayā .pe. Sacchikatvā
upasampajja viharati yānimāni bhante bhagavatā saddhassa saddhāpadānāni
bhāsitāni saṁvijjanti tāni imassa bhikkhuno ayañca bhikkhu etesu
sandissatīti. Sādhu sādhu subhūti tenahi tvaṁ subhūti iminā saddhena
bhikkhunā saddhiṁ vihareyyāsi yadā ca tvaṁ subhūti ākaṅkheyyāsi tathāgataṁ
dassanāya iminā ca saddhena bhikkhunā saddhiṁ upasaṅkameyyāsi tathāgataṁ
dassanāyāti.

[222] 15 Mettāya bhikkhave cetovimuttiyā āsevitāya bhāvitāya
bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya
ekādasānisaṁsā pāṭikaṅkhā katame ekādasa sukhaṁ supati sukhaṁ
Paṭibujjhati na pāpakaṁ supinaṁ passati manussānaṁ piyo hoti
amanussānaṁ piyo hoti devatā rakkhanti nāssa aggi vā visaṁ
vā satthaṁ vā kamati tuvaṭṭaṁ cittaṁ samādhiyati mukhavaṇṇo vippasīdati
asammūḷho kālaṁ karoti uttariṁ appaṭivijjhanto brahmalokūpago
hoti mettāya bhikkhave cetovimuttiyā āsevitāya bhāvitāya
bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya
ime ekādasānisaṁsā pāṭikaṅkhāti.

[223] 16 Ekaṁ samayaṁ āyasmā ānando vesāliyaṁ viharati
veḷuvagāmake. Tena kho pana samayena dasamo 1 gahapati aṭṭhakanāgaro
pātaliputtaṁ anuppatto hoti kenacideva karaṇīyena athakho dasamo
gahapati aṭṭhakanāgaro yena kukkuṭārāmo yena aññataro bhikkhu
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā taṁ bhikkhuṁ etadavoca kahaṁ nu kho bhante
āyasmā ānando etarahi viharati dassanakāmā hi mayaṁ bhante
āyasmantaṁ ānandanti. Eso gahapati āyasmā ānando vesāliyaṁ
viharati veḷuvagāmaketi. Athakho dasamo gahapati aṭṭhakanāgaro pātaliputte
taṁ karaṇīyaṁ tīretvā yena vesāliveḷuvagāmako yenāyasmā ānando
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ abhivādetvā ekamantaṁ
nisīdi ekamantaṁ nisinno kho dasamo gahapati aṭṭhakanāgaro āyasmantaṁ
ānandaṁ etadavoca atthi nu kho bhante ānanda tena bhagavatā jānatā
passatā arahatā sammāsambuddhena ekadhammo sammadakkhāto yattha
1 Po. asamo. sabbattha īdisameva.
Bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato avimuttaṁ vā
cittaṁ vimuccati aparikkhīṇā vā āsavā parikkhayaṁ gacchanti ananuppattaṁ
vā anuttaraṁ yogakkhemaṁ anupāpuṇātīti. Atthi [1]- gahapati tena
bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ekadhammo
sammadakkhāto yattha bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa
viharato avimuttaṁ vā cittaṁ vimuccati aparikkhīṇā vā āsavā parikkhayaṁ
gacchanti ananuppattaṁ vā anuttaraṁ yogakkhemaṁ anupāpuṇātīti.
Katamo pana bhante ānanda tena bhagavatā jānatā passatā arahatā
sammāsambuddhena ekadhammo sammadakkhāto yattha bhikkhuno appamattassa
ātāpino pahitattassa viharato avimuttaṁ vā cittaṁ vimuccati
aparikkhīṇā vā āsavā parikkhayaṁ gacchanti ananuppattaṁ vā anuttaraṁ
yogakkhemaṁ anupāpuṇātīti. Idha gahapati bhikkhu vivicceva kāmehi
vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ
jhānaṁ upasampajja viharati so iti paṭisañcikkhati idaṁ 2 kho paṭhamaṁ
jhānaṁ abhisaṅkhataṁ abhisañcetayitaṁ yaṁ kho pana kiñci abhisaṅkhataṁ
abhisañcetayitaṁ tadaniccaṁ nirodhadhammanti pajānāti so tattha ṭhito
āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti no ce āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti teneva
dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ
parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā
ayaṁ 3 kho gahapati tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena
1 Ma. khosaddo dissati. 2 Ma. Yu. idampi. 3 Ma. Yu. ayampi.
Ekadhammo sammadakkhāto yattha bhikkhuno appamattassa
ātāpino pahitattassa viharato avimuttaṁ vā cittaṁ vimuccati
aparikkhīṇā vā āsavā parikkhayaṁ gacchanti ananuppattaṁ vā anuttaraṁ
yogakkhemaṁ anupāpuṇāti.
Puna caparaṁ gahapati bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ
sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ
dutiyaṁ jhānaṁ ... Tatiyaṁ jhānaṁ ... Catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati
so iti paṭisañcikkhati idampi kho catutthaṁ jhānaṁ abhisaṅkhataṁ
abhisañcetayitaṁ yaṁ kho pana kiñci abhisaṅkhataṁ abhisañcetayitaṁ tadaniccaṁ
nirodhadhammanti pajānāti so tattha ṭhito āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti
no ce āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti teneva dhammarāgena tāya
dhammanandiyā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko
hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā ayampi kho
gahapati tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena
ekadhammo sammadakkhāto yattha bhikkhuno appamattassa ātāpino
pahitattassa viharato avimuttaṁ vā cittaṁ vimuccati aparikkhīṇā vā
āsavā parikkhayaṁ gacchanti ananuppattaṁ vā anuttaraṁ yogakkhemaṁ
anupāpuṇāti.
Puna caparaṁ gahapati bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ
pharitvā viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti
Uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena
cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā
viharati so iti paṭisañcikkhati ayampi kho mettācetovimutti
abhisaṅkhatā abhisañcetayitā yaṁ [1]- pana kiñci abhisaṅkhataṁ abhisañcetayitaṁ
tadaniccaṁ nirodhadhammanti pajānāti so tattha ṭhito āsavānaṁ khayaṁ
pāpuṇāti no ce āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti teneva dhammarāgena tāya
dhammanandiyā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko
hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā ayampi
kho gahapati tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena
ekadhammo sammadakkhāto yattha bhikkhuno appamattassa ātāpino
pahitattassa viharato avimuttaṁ vā cittaṁ vimuccati aparikkhīṇā vā
āsavā parikkhayaṁ gacchanti ananuppattaṁ vā anuttaraṁ yogakkhemaṁ
anupāpuṇāti.
Puna ca paraṁ gahapati bhikkhu karuṇāsahagatena cetasā ... Muditāsahagatena
cetasā ... Upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati tathā
dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi
sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena
mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā viharati so
iti paṭisañcikkhati ayampi kho upekkhācetovimutti abhisaṅkhatā
abhisañcetayitā yaṁ kho pana kiñci abhisaṅkhataṁ abhisañcetayitaṁ tadaniccaṁ
1 sabbavāresu khosaddo dissati.
Nirodhadhammanti pajānāti so tattha ṭhito āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti
no ce āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā
pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti tattha
parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā ayampi kho gahapati tena
bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ekadhammo sammadakkhāto
yattha bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato
avimuttaṁ vā cittaṁ vimuccati aparikkhīṇā vā āsavā parikkhayaṁ
gacchanti ananuppattaṁ vā anuttaraṁ yogakkhemaṁ anupāpuṇāti.
Puna caparaṁ gahapati bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā
paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto
ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati so iti
paṭisañcikkhati ayampi kho ākāsānañcāyatanasamāpatti abhisaṅkhatā
abhisañcetayitā yaṁ kho pana kiñci abhisaṅkhataṁ abhisañcetayitaṁ tadaniccaṁ
nirodhadhammanti pajānāti so tattha ṭhito āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti no
ce āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā
pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti tattha
parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā ayampi kho gahapati tena
bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ekadhammo sammadakkhāto
yattha bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato
avimuttaṁ vā cittaṁ vimuccati aparikkhīṇā vā āsavā parikkhayaṁ gacchanti
Ananuppattaṁ vā anuttaraṁ yogakkhemaṁ anupāpuṇāti.
Puna caparaṁ gahapati bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma
anantaṁ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati sabbaso
viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ
upasampajja viharati so iti paṭisañcikkhati ayampi kho ākiñcaññāyatanasamāpatti
abhisaṅkhatā abhisañcetayitā yaṁ kho pana kiñci abhisaṅkhataṁ
abhisañcetayitaṁ tadaniccaṁ nirodhadhammanti pajānāti so tattha ṭhito
āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti no ce āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti teneva
dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ
parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā
lokā ayampi kho gahapati tena bhagavatā jānatā passatā arahatā
sammāsambuddhena ekadhammo sammadakkhāto yattha bhikkhuno appamattassa
ātāpino pahitattassa viharato avimuttaṁ vā cittaṁ vimuccati aparikkhīṇā
vā āsavā parikkhayaṁ gacchanti ananuppattaṁ vā anuttaraṁ yogakkhemaṁ
anupāpuṇātīti.
Evaṁ vutte dasamo gahapati aṭṭhakanāgaro āyasmantaṁ ānandaṁ
etadavoca seyyathāpi bhante ānanda puriso ekaṁ nidhimukhaṁ gavesanto
sakideva ekādasa nidhimukhāni adhigaccheyya evameva kho ahaṁ bhante
ekaṁ amatadvāraṁ gavesanto sakideva ekādasannaṁ amatadvārānaṁ alatthaṁ
savanāya seyyathāpi bhante purisassa agāraṁ ekādasadvāraṁ so tasmiṁ
Agāre āditte ekamekena 1 dvārena sakkuṇeyya attānaṁ sotthiṁ kātuṁ
evameva kho ahaṁ bhante imesaṁ ekādasannaṁ amatadvārānaṁ ekamekena 1
amatadvārena sakkuṇissāmi attānaṁ sotthiṁ kātuṁ ime hi nāma
bhante aññatitthiyā ācariyassa ācariyadhanaṁ pariyesissanti kiṁ panāhaṁ
āyasmato ānandassa pūjaṁ karissāmīti athakho dasamo gahapati aṭṭhakanāgaro
vesālikañca pātaliputtakañca bhikkhusaṅghaṁ sannipātāpetvā paṇītena
khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi ekamekañca
bhikkhuṁ paccekadussayugena acchādesi āyasmantañca ānandaṁ ticīvarena
āyasmato ca ānandassa pañcasataṁ vihāraṁ kārāpesīti.

[224] 17 Ekādasahi bhikkhave aṅgehi samannāgato gopālako
abhabbo gogaṇaṁ pariharituṁ phātikātuṁ 2 katamehi ekādasahi idha bhikkhave
gopālako na rūpaññū hoti na lakkhaṇakusalo hoti na āsāṭikaṁ
sāṭetā 3 hoti na vaṇaṁ paṭicchādetā hoti na dhūmaṁ kattā hoti
na titthaṁ jānāti na pītaṁ jānāti na vīthiṁ jānāti na gocarakusalo
hoti anavasesadohī [4]- hoti ye te usabhā gopitaro goparināyakā
te na atirekapūjāya pūjetā hoti imehi kho bhikkhave ekādasahi
aṅgehi samannāgato gopālako abhabbo gogaṇaṁ pariharituṁ phātikātuṁ
evameva kho bhikkhave ekādasahi dhammehi samannāgato bhikkhu abhabbo
imasmiṁ dhammavinaye vuḍḍhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjituṁ katamehi ekādasahi
idha bhikkhave bhikkhu na rūpaññū hoti na lakkhaṇakusalo hoti na
1 Ma. ekamekenapi. 2 Ma. sabbavāresu phātiṁ kātuṁ. 3 Po. sabbavāresu
sādetā. Ma. hāretā. 4 Ma. casaddo atthi. sabbattha īdisameva.
Āsāṭikaṁ sāṭetā hoti na vaṇaṁ paṭicchādetā hoti na dhūmaṁ
kattā hoti na titthaṁ jānāti na pītaṁ jānāti na vīthiṁ jānāti
na gocarakusalo hoti anavasesadohī hoti ye te bhikkhū therā
rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghaparināyakā te na atirekapūjāya
pūjetā hoti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu na rūpaññū hoti idha bhikkhave
bhikkhu yaṅkiñci rūpaṁ [1]- cattāri ca 2 mahābhūtāni catunnañca mahābhūtānaṁ
upādāyarūpanti yathābhūtaṁ nappajānāti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu na
rūpaññū hoti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu na lakkhaṇakusalo hoti idha bhikkhave
bhikkhu kammalakkhaṇo bālo kammalakkhaṇo paṇḍitoti yathābhūtaṁ
nappajānāti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu na lakkhaṇakusalo hoti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu na āsāṭikaṁ sāṭetā hoti idha bhikkhave
bhikkhu uppannaṁ kāmavitakkaṁ adhivāseti na pajahati na vinodeti na byantīkaroti
na anabhāvaṁ gameti uppannaṁ byāpādavitakkaṁ ... Uppannaṁ vihiṁsāvitakkaṁ ...
Uppannuppanne pāpake akusale dhamme adhivāseti na pajahati na vinodeti
na byantīkaroti na anabhāvaṁ gameti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu na
āsāṭikaṁ sāṭetā hoti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu na vaṇaṁ paṭicchādetā hoti idha bhikkhave
bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ
cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā
1 Ma. sabbaṁ taṁ rūpaṁ. 2 Po. Ma. casaddo natthi.
Akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa saṁvarāya na paṭipajjati na
rakkhati cakkhundriyaṁ cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati 1 sotena saddaṁ
sutvā ... Ghānena gandhaṁ ghāyitvā ... Jivhāya rasaṁ sāyitvā ... Kāyena
phoṭṭhabbaṁ phusitvā ... Manasā dhammaṁ viññāya nimittaggāhī hoti
anubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā
pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa saṁvarāya
na paṭipajjati na rakkhati manindriyaṁ manindriye na saṁvaraṁ āpajjati
evaṁ kho bhikkhave bhikkhu na vaṇaṁ paṭicchādetā hoti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu na dhūmaṁ kattā hoti idha bhikkhave
bhikkhu na yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ vitthārena paresaṁ desetā
hoti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu na dhūmaṁ kattā hoti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu na titthaṁ jānāti idha bhikkhave
bhikkhu ye te bhikkhū bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā
mātikādharā te kālena kālaṁ upasaṅkamitvā na
paripucchati na paripañhati idaṁ bhante kathaṁ imassa ko atthoti
tassa te āyasmanto avivaṭañceva na vivaranti anuttānīkatañca na
uttānīkaronti anekavihitesu [2]- kaṅkhaṭṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṁ na
paṭivinodenti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu na titthaṁ jānāti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu na pītaṁ jānāti idha bhikkhave bhikkhu
tathāgatappavedite dhammavinaye desiyamāne na labhati atthavedaṁ na labhati
1 Ma. ... saṁvaraṁ nāpajjati. aparaṁpi evaṁ ñātabbaṁ. 2 Ma. Yu. casaddo dissati.
Dhammavedaṁ na labhati dhammūpasañhitaṁ pāmujjaṁ evaṁ kho bhikkhave
bhikkhu pītaṁ na jānāti 1 .
Kathañca bhikkhave bhikkhu na vīthiṁ jānāti idha bhikkhave bhikkhu
ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu
na vīthiṁ jānāti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu na gocarakusalo hoti idha bhikkhave bhikkhu
cattāro satipaṭṭhāne yathābhūtaṁ nappajānāti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu
na gocarakusalo hoti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu anavasesadohī hoti idha bhikkhave bhikkhu
saddhā gahapatikā abhihaṭṭhuṁ pavārenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajja-
parikkhārena 2 tatra bhikkhave 3 bhikkhu mattaṁ na jānāti paṭiggahaṇāya
evaṁ kho bhikkhave bhikkhu anavasesadohī hoti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā
saṅghapitaro saṅghaparināyakā te na atirekapūjāya pūjetā hoti idha
bhikkhave bhikkhu ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro
saṅghaparināyakā tesu na mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhāpeti āvīceva 4
raho ca na mettaṁ vacīkammaṁ ... Na mettaṁ manokammaṁ paccupaṭṭhāpeti
āvīceva raho ca evaṁ kho bhikkhave bhikkhu ye te bhikkhū therā
rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghaparināyakā te na 5 atirekapūjāya
pūjetā hoti imehi kho bhikkhave ekādasahi dhammehi samannāgato
1 Ma. Yu. na pītaṁ jānāti. 2 Ma. cīvara ... parikkhārehi. sabbattha īdisameva.
3 Ma. Yu. ālapanamidaṁ natthi. 4 Po. Ma. sabbavāresu āviceva. 5 Ma. na te.
Bhikkhu abhabbo imasmiṁ dhammavinaye vuḍḍhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjituṁ.
Ekādasahi bhikkhave aṅgehi samannāgato gopālako bhabbo gogaṇaṁ
pariharituṁ phātikātuṁ katamehi ekādasahi idha bhikkhave gopālako
rūpaññū hoti lakkhaṇakusalo hoti āsāṭikaṁ sāṭetā hoti vaṇaṁ
paṭicchādetā hoti dhūmaṁ kattā hoti titthaṁ jānāti pītaṁ jānāti
vīthiṁ jānāti gocarakusalo hoti sāvasesadohī hoti ye te
usabhā gopitaro goparināyakā te atirekapūjāya pūjetā hoti imehi
kho bhikkhave ekādasahi aṅgehi samannāgato gopālako bhabbo gogaṇaṁ
pariharituṁ phātikātuṁ evameva kho bhikkhave ekādasahi dhammehi samannāgato
bhikkhu bhabbo imasmiṁ dhammavinaye vuḍḍhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjituṁ
katamehi ekādasahi idha [1]- bhikkhu rūpaññū hoti lakkhaṇakusalo hoti
āsāṭikaṁ sāṭetā hoti vaṇaṁ paṭicchādetā hoti dhūmaṁ kattā
hoti titthaṁ jānāti pītaṁ jānāti vīthiṁ jānāti gocarakusalo
hoti sāvasesadohī hoti ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā
saṅghapitaro saṅghaparināyakā te atirekapūjāya pūjetā hoti kathañca
bhikkhave bhikkhu rūpaññū hoti idha bhikkhave bhikkhu yaṅkañci rūpaṁ
cattāri ca mahābhūtāni catunnañca mahābhūtānaṁ upādāyarūpanti yathābhūtaṁ
pajānāti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu rūpaññū hoti. Kathañca bhikkhave
bhikkhu lakkhaṇakusalo hoti idha bhikkhave bhikkhu kammalakkhaṇo bālo
kammalakkhaṇo paṇḍitoti yathābhūtaṁ pajānāti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu
1 Ma. Yu. bhikkhave.
Lakkhaṇakusalo hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu āsāṭikaṁ sāṭetā hoti
idha bhikkhave bhikkhu uppannaṁ kāmavitakkaṁ nādhivāseti pajahati vinodeti
byantīkaroti anabhāvaṁ gameti uppannaṁ byāpādavitakkaṁ ... Uppannaṁ
vihiṁsāvitakkaṁ ... Uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti
pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti evaṁ kho bhikkhave
bhikkhu āsāṭikaṁ sāṭetā hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu vaṇaṁ paṭicchādetā
hoti idha bhikkhave bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī
hoti nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ
abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa
saṁvarāya paṭipajjati rakkhati cakkhundriyaṁ cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati
sotena saddaṁ sutvā ... Ghānena gandhaṁ ghāyitvā ... Jivhāya rasaṁ
sāyitvā ... Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā ... Manasā dhammaṁ viññāya na
nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ
viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ
tassa saṁvarāya paṭipajjati rakkhati manindriyaṁ manindriye saṁvaraṁ āpajjati
evaṁ kho bhikkhave bhikkhu vaṇaṁ paṭicchādetā hoti. Kathañca bhikkhave
bhikkhu dhūmaṁ kattā hoti idha bhikkhave bhikkhu yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ
dhammaṁ vitthārena paresaṁ desetā hoti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu dhūmaṁ
kattā hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu titthaṁ jānāti idha bhikkhave
bhikkhu ye te bhikkhū bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā
Te kālena kālaṁ upasaṅkamitvā paripucchati [1]- idaṁ bhante kathaṁ imassa
ko atthoti tassa te āyasmanto avivaṭañceva vivaranti anuttānīkatañca
uttānīkaronti anekavihitesu [2]- kaṅkhaṭṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṁ
vinodenti 3 paṭivinodenti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu titthaṁ jānāti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu pītaṁ jānāti idha bhikkhave bhikkhu tathāgatappavedite
dhammavinaye desiyamāne labhati atthavedaṁ labhati dhammavedaṁ labhati
dhammūpasañhitaṁ pāmujjaṁ evaṁ kho bhikkhave bhikkhu pītaṁ jānāti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu vīthiṁ jānāti idha bhikkhave bhikkhu ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ
maggaṁ yathābhūtaṁ pajānāti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu vīthiṁ pajānāti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu gocarakusalo hoti idha bhikkhave bhikkhu cattāro
satipaṭṭhāne yathābhūtaṁ pajānāti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu gocarakusalo
hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu sāvasesadohī hoti idha bhikkhave
bhikkhu saddhā gahapatikā abhihaṭṭhuṁ pavārenti
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārena tatra bhikkhu mattaṁ jānāti
paṭiggahaṇāya evaṁ kho bhikkhave bhikkhu sāvasesadohī hoti. Kathañca bhikkhave
bhikkhu ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro
saṅghaparināyakā te atirekapūjāya pūjetā hoti idha bhikkhave bhikkhu
ye te bhikkhū 4 therā rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghaparināyakā
tesu mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhāpeti āvīceva raho ca mettaṁ
vacīkammaṁ ... Mettaṁ manokammaṁ paccupaṭṭhāpeti āvīceva raho ca evaṁ
1 Po. Ma. paripañhati. 2 Ma. casaddo. 3 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi.
4 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Kho bhikkhave bhikkhu ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro
saṅghaparināyakā te atirekapūjāya pūjetā hoti imehi kho bhikkhave
ekādasahi dhammehi samannāgato bhikkhu bhabbo imasmiṁ dhammavinaye vuḍḍhiṁ
virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjitunti.

[225] 18 Athakho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu ekamantaṁ
nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ siyā nu kho bhante
bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī
assa na āpasmiṁ āposaññī assa na tejasmiṁ tejosaññī
assa na vāyasmiṁ vāyosaññī assa na ākāsānañcāyatane
ākāsānañcāyatanasaññī assa na viññāṇañcāyatane viññāṇañcāyatanasaññī
assa na ākiñcaññāyatane ākiñcaññāyatanasaññī
assa na nevasaññānāsaññāyatane nevasaññānāsaññāyatanasaññī
assa na idhaloke idhalokasaññī assa na paraloke
paralokasaññī assa yamidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ
anuvicaritaṁ manasā tatrāpi na saññī assa saññī ca pana
assāti. Siyā bhikkhave bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā
neva paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī assa .pe. Yamidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ
pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā tatrāpi na saññī assa saññī
ca pana assāti. Yathākathaṁ pana bhante siyā bhikkhuno tathārūpo
Samādhipaṭilābho yathā neva paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī assa .pe. Yamidaṁ
diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā tatrāpi
na saññī assa saññī ca pana assāti. Idha bhikkhave bhikkhu
evaṁsaññī hoti etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho
sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo 1 virāgo nirodho nibbānanti evaṁ
kho siyā bhikkhave 2 bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva
paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī assa na āpasmiṁ āposaññī assa na
tejasmiṁ tejosaññī assa na vāyasmiṁ vāyosaññī assa na
ākāsānañcāyatane ākāsānañcāyatanasaññī assa na viññāṇañcāyatane
viññāṇañcāyatanasaññī assa na ākiñcaññāyatane
ākiñcaññāyatanasaññī assa na nevasaññānāsaññāyatane
nevasaññānāsaññāyatanasaññī assa na idhaloke idhalokasaññī assa
na paraloke paralokasaññī assa yamidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ
pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā tatrāpi na saññī assa saññī
ca pana assāti.

[226] 19 Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi bhikkhavoti.
Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca siyā
nu kho bhikkhave bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva paṭhaviyaṁ
paṭhavīsaññī assa na āpasmiṁ āposaññī assa na tejasmiṁ
1 Ma. sabbavāresu taṇhākkhayo. 2 Ma. Yu. bhikkhave siyā.
Tejosaññī assa na vāyasmiṁ vāyosaññī assa na ākāsānañcāyatane
ākāsānañcāyatanasaññī assa na viññāṇañcāyatane
viññāṇañcāyatanasaññī assa na ākiñcaññāyatane ākiñcaññāyatanasaññī
assa na nevasaññānāsaññāyatane nevasaññānāsaññāyatanasaññī
assa na idhaloke idhalokasaññī assa na paraloke
paralokasaññī assa yamidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ
anuvicaritaṁ manasā tatrāpi na saññī assa saññī ca pana
assāti. Bhagavaṁmūlakā no bhante dhammā bhagavaṁnettikā bhagavaṁpaṭisaraṇā
sādhu vata bhante bhagavantaṁyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho
bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantīti. Tenahi bhikkhave suṇātha sādhukaṁ
manasikarotha bhāsissāmīti. Evaṁ bhanteti kho te bhikkhū bhagavato
paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca siyā bhikkhave bhikkhuno tathārūpo
samādhipaṭilābho yathā neva paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī assa .pe. Yamidaṁ
diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā tatrāpi
na saññī assa saññī ca pana assāti. Yathākathaṁ pana bhante
siyā bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī
assa .pe. Yamidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ
manasā tatrāpi na saññī assa saññī ca pana assāti.
Idha bhikkhave bhikkhu evaṁsaññī hoti etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ
yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho
Nibbānanti evaṁ kho bhikkhave siyā bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho
yathā neva paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī assa na āpasmiṁ āposaññī assa
na tejasmiṁ tejosaññī assa na vāyasmiṁ vāyosaññī assa na
ākāsānañcāyatane ākāsānañcāyatanasaññī assa na viññāṇañcāyatane
viññāṇañcāyatanasaññī assa na ākiñcaññāyatane
ākiñcaññāyatanasaññī assa na nevasaññānāsaññāyatane
nevasaññānāsaññāyatanasaññī assa na idhaloke idhalokasaññī assa
na paraloke paralokasaññī assa yamidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ
pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā tatrāpi na saññī assa saññī
ca pana assāti.

[227] 20 Athakho sambahulā bhikkhū yenāyasmā sārīputto
tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā āyasmatā sārīputtena saddhiṁ sammodiṁsu
sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu ekamantaṁ
nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṁ sārīputtaṁ etadavocuṁ siyā nu
kho āvuso sārīputta bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva
paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī assa na āpasmiṁ āposaññī assa na
tejasmiṁ tejosaññī assa na vāyasmiṁ vāyosaññī assa na
ākāsānañcāyatane ākāsānañcāyatanasaññī assa na viññāṇañcāyatane
viññāṇañcāyatanasaññī assa na ākiñcaññāyatane
ākiñcaññāyatanasaññī assa na nevasaññānāsaññāyatane
nevasaññānāsaññāyatanasaññī assa na idhaloke idhalokasaññī assa
Na paraloke paralokasaññī assa yamidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ
pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā tatrāpi na saññī assa saññī
ca pana assāti. Siyā āvuso bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho
yathā neva paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī assa .pe. Yamidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ
viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā tatrāpi na saññī
assa saññī ca pana assāti. Yathākathaṁ panāvuso sārīputta siyā
bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī
assa .pe. Yamidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ
manasā tatrāpi na saññī assa saññī ca pana assāti.
Idha āvuso bhikkhu evaṁ saññī hoti etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ
yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho
nibbānanti evaṁ kho āvuso siyā bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho
yathā neva paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī assa na āpasmiṁ āposaññī assa
na tejasmiṁ tejosaññī assa na vāyasmiṁ vāyosaññī assa na
ākāsānañcāyatane ākāsānañcāyatanasaññī assa na viññāṇañcāyatane
viññāṇañcāyatanasaññī assa na ākiñcaññāyatane
ākiñcaññāyatanasaññī assa na nevasaññānāsaññāyatane
nevasaññānāsaññāyatanasaññī assa na idhaloke idhalokasaññī assa
na paraloke paralokasaññī assa yamidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ
pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā tatrāpi na saññī assa saññī
ca pana assāti.

[228] 21 Tatra kho āyasmā sārīputto bhikkhū āmantesi siyā
nu kho āvuso bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva paṭhaviyaṁ
paṭhavīsaññī assa na āpasmiṁ āposaññī assa na tejasmiṁ
tejosaññī assa na vāyasmiṁ vāyosaññī assa na ākāsānañcāyatane
ākāsānañcāyatanasaññī assa na viññāṇañcāyatane
viññāṇañcāyatanasaññī assa na ākiñcaññāyatane ākiñcaññāyatanasaññī
assa na nevasaññānāsaññāyatane nevasaññānāsaññāyatanasaññī
assa na idhaloke idhalokasaññī assa na
paraloke paralokasaññī assa yamidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ
pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā tatrāpi na saññī assa saññī
ca pana assāti. Dūratopi kho mayaṁ āvuso āgaccheyyāma āyasmato
sārīputtassa santike etassa bhāsitassa atthamaññātuṁ sādhu
vatāyasmantaṁyeva sārīputtaṁ paṭibhātu etassa bhāsitassa attho āyasmato
sārīputtassa sutvā bhikkhū dhāressantīti. Tenahāvuso taṁ 1 suṇātha
sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti. Evamāvusoti kho te bhikkhū āyasmato
sārīputtassa paccassosuṁ. Āyasmā sārīputto etadavoca siyā
āvuso bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī
assa .pe. Yamidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ
manasā tatrāpi na saññī assa saññī ca pana assāti.
Yathākathaṁ panāvuso sārīputta siyā bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho
1 Po. Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi.
Yathā neva paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī assa .pe. Yamidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ
viññātaṁ pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā tatrāpi na saññī
assa saññī ca pana assāti. Idha āvuso bhikkhu evaṁsaññī
hoti etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho
sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānanti evampi 1
kho āvuso siyā bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva
paṭhaviyaṁ paṭhavīsaññī assa na āpasmiṁ āposaññī assa na
tejasmiṁ tejosaññī assa na vāyasmiṁ vāyosaññī assa na
ākāsānañcāyatane ākāsānañcāyatanasaññī assa na viññāṇañcāyatane
viññāṇañcāyatanasaññī assa na ākiñcaññāyatane
ākiñcaññāyatanasaññī assa na nevasaññānāsaññāyatane
nevasaññānāsaññāyatanasaññī assa na idhaloke idhalokasaññī assa
na paraloke paralokasaññī assa yamidaṁ diṭṭhaṁ sutaṁ mutaṁ viññātaṁ
pattaṁ pariyesitaṁ anuvicaritaṁ manasā tatrāpi na saññī assa saññī
ca pana assāti.
Dutiyavaggo dutiyo.
Tassuddānaṁ
dve mahānāmā ca nandiyena subhūtinā ca mettā
dasamo gopālako cattāro ca samādhinoti 2
1 Ma. evaṁ kho. 2 Ma. dve vuttā mahānāmena nandiyena subhūtinā
mettā aṭṭhako gopālo cattāro ca samādhināti
Yu. dve mahānāmā nandiyena subhūtinā ca mettā
dasamo ceva gopālo cattāro ca samādhinoti.
Paṇṇāsakāsaṅgahitā suttantā