[109] Tikicchakā bhikkhave vamanaṁ denti pittasamuṭṭhānānampi
1 Ma. Yu. sabbavāresu virittā.
Ābādhānaṁ paṭighātāya semhasamuṭṭhānānampi ābādhānaṁ paṭighātāya
vātasamuṭṭhānānampi ābādhānaṁ paṭighātāya atthetaṁ bhikkhave vamanaṁ netaṁ
natthīti vadāmi tañca kho etaṁ bhikkhave vamanaṁ sampajjatipi vipajjatipi
ahañca kho taṁ 1 bhikkhave ariyaṁ vamanaṁ desissāmi yaṁ vamanaṁ sampajjatiyeva
no vipajjati yaṁ vamanaṁ āgamma jātidhammā sattā jātiyā parimuccanti
jarādhammā sattā jarāya parimuccanti maraṇadhammā sattā maraṇena
parimuccanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā sattā sokaparideva-
dukkhadomanassupāyāsehi parimuccanti taṁ suṇātha ... Katamañca taṁ bhikkhave
ariyaṁ vamanaṁ [2]- sampajjatiyeva no vipajjati yaṁ vamanaṁ āgamma jātidhammā
sattā jātiyā parimuccanti .pe. Sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā
sattā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi parimuccanti sammādiṭṭhikassa
bhikkhave micchādiṭṭhi vantā hoti ye ca micchādiṭṭhipaccayā aneke
pāpakā akusalā dhammā sambhavanti te cassa vantā honti sammādiṭṭhipaccayā
ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti.
Sammāsaṅkappassa bhikkhave micchāsaṅkappo vanto hoti ... Sammāvācassa
bhikkhave micchāvācā vantā hoti ... Sammākammantassa bhikkhave micchā-
kammanto vanto hoti ... Sammāājīvassa bhikkhave micchāājīvo vanto
hoti ... Sammāvāyāmassa bhikkhave micchāvāyāmo vanto hoti ...
Sammāsatissa bhikkhave micchāsati vantā hoti ... Sammāsamādhissa bhikkhave
micchāsamādhi vanto hoti ... Sammāñāṇissa bhikkhave micchāñāṇaṁ vantaṁ
1 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Ma. Yu. yaṁ vamanaṁ.
Hoti ... Sammāvimuttissa bhikkhave micchāvimutti vantā hoti ye ca
micchāvimuttipaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti te
cassa vantā honti sammāvimuttipaccayā ca aneke kusalā dhammā
bhāvanāpāripūriṁ gacchanti. Idaṁ kho taṁ bhikkhave ariyaṁ vamanaṁ [1]- sampajjatiyeva
no vipajjati yaṁ vamanaṁ āgamma jātidhammā sattā jātiyā parimuccanti
jarādhammā sattā jarāya parimuccanti maraṇadhammā sattā maraṇena
parimuccanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā sattā
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi parimuccantīti.

[110] Dasayime bhikkhave niddhamaniyā 2 dhammā katame dasa
sammādiṭṭhikassa bhikkhave micchādiṭṭhi niddhantā hoti ye ca micchādiṭṭhipaccayā
aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti te cassa niddhantā
honti sammādiṭṭhipaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ
gacchanti sammāsaṅkappassa bhikkhave micchāsaṅkappo niddhanto hoti ...
Sammāvācassa bhikkhave micchāvācā niddhantā hoti ... Sammākammantassa
bhikkhave micchākammanto niddhanto hoti ... Sammāājīvassa bhikkhave
micchāājīvo niddhanto hoti ... Sammāvāyāmassa bhikkhave micchāvāyāmo
niddhanto hoti ... Sammāsatissa bhikkhave micchāsati niddhantā hoti ...
Sammāsamādhissa bhikkhave micchāsamādhi niddhanto hoti ... Sammāñāṇissa
bhikkhave micchāñāṇaṁ niddhantaṁ hoti ... Sammāvimuttissa bhikkhave micchāvimutti
niddhantā hoti ye ca micchāvimuttipaccayā aneke pāpakā
1 Ma. Yu. yaṁ vamanaṁ. 2 Ma. niddhamanīyā.
Akusalā dhammā sambhavanti te cassa niddhantā honti sammāvimuttipaccayā
ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti ime
kho bhikkhave dasa niddhamaniyā dhammāti.

[111] Athakho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno
kho so bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca asekho asekhoti bhante vuccati
kittāvatā nu kho bhante bhikkhu asekho hotīti. Idha bhikkhu 1 asekhāya
sammādiṭṭhiyā samannāgato hoti asekhena sammāsaṅkappena samannāgato
hoti asekhāya sammāvācāya samannāgato hoti asekhena sammākammantena
samannāgato hoti asekhena sammāājīvena samannāgato
hoti asekhena sammāvāyāmena samannāgato hoti asekhāya sammāsatiyā
samannāgato hoti asekhena sammāsamādhinā samannāgato
hoti asekhena sammāñāṇena samannāgato hoti asekhāya sammāvimuttiyā
samannāgato hoti evaṁ kho bhikkhu 2 asekho hotīti.

[112] Dasayime bhikkhave asekhiyā dhammā katame dasa asekhā
sammādiṭṭhi asekho sammāsaṅkappo asekhā sammāvācā asekho
sammākammanto asekho sammāājīvo asekho sammāvāyāmo asekhā
sammāsati asekho sammāsamādhi asekhaṁ sammāñāṇaṁ asekhā sammāvimutti ime
kho bhikkhave dasa asekhiyā dhammāti.
Samaṇasaññāvaggo paṭhamo.
1-2 Ma. Yu. āmeṇḍitaṁ.
Tassuddānaṁ
samaṇasaññā bojjhaṅgā micchattaṁ upavijjaya
vijjānaṁ dhovanatikicchā niddhamena dve cāti 1 .
-----------
Paccorohaṇivaggo dutiyo

[113] Adhammo ca bhikkhave veditabbo anattho ca dhammo
ca veditabbo attho ca adhammañca viditvā anatthañca dhammañca
viditvā atthañca yathā dhammo yathā attho tathā paṭipajjitabbaṁ
katamo ca bhikkhave adhammo ca anattho ca micchādiṭṭhi micchāsaṅkappo
micchāvācā micchākammanto micchāājīvo micchāvāyāmo micchāsati
micchāsamādhi micchāñāṇaṁ micchāvimutti ayaṁ vuccati bhikkhave adhammo
ca anattho ca katamo ca bhikkhave dhammo ca attho ca sammādiṭṭhi
sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo
sammāsati sammāsamādhi sammāñāṇaṁ sammāvimutti ayaṁ vuccati bhikkhave
dhammo ca attho ca adhammo ca bhikkhave veditabbo anattho ca
dhammo ca veditabbo attho ca adhammañca viditvā anatthañca
dhammañca viditvā atthañca yathā dhammo yathā attho tathā
paṭipajjitabbanti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttanti.

[114] Adhammo ca bhikkhave veditabbo dhammo ca anattho
ca veditabbo attho ca adhammañca viditvā dhammañca anatthañca
1 Ma. saññā bojjhaṅgā micchattaṁ bījaṁ vijjāya nijjaraṁ
dhovanaṁ tikicchā vamanaṁ niddhamanaṁ dve asekhāti.
Viditvā atthañca yathā dhammo yathā attho tathā paṭipajjitabbaṁ
katamo ca bhikkhave adhammo katamo ca dhammo katamo ca
anattho katamo ca attho micchādiṭṭhi bhikkhave adhammo sammādiṭṭhi
dhammo ye ca micchādiṭṭhipaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā
sambhavanti ayaṁ anattho sammādiṭṭhipaccayā ca aneke kusalā
dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti ayaṁ attho. Micchāsaṅkappo bhikkhave
adhammo sammāsaṅkappo dhammo ye ca micchāsaṅkappapaccayā aneke
pāpakā akusalā dhammā sambhavanti ayaṁ anattho sammāsaṅkappapaccayā
ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti ayaṁ attho.
Micchāvācā bhikkhave adhammo sammāvācā dhammo ye ca micchāvācāpaccayā
aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti ayaṁ anattho
sammāvācāpaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti
ayaṁ attho. Micchākammanto bhikkhave adhammo sammākammanto dhammo
ye ca micchākammantapaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti
ayaṁ anattho sammākammantapaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ
gacchanti ayaṁ attho. Micchāājīvo bhikkhave adhammo
sammāājīvo dhammo ye ca micchāājīvapaccayā aneke pāpakā
akusalā dhammā sambhavanti ayaṁ anattho sammāājīvapaccayā ca
aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti ayaṁ attho. Micchāvāyāmo
bhikkhave adhammo sammāvāyāmo dhammo ye ca micchāvāyāmapaccayā
Aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti ayaṁ anattho
sammāvāyāmapaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti
ayaṁ attho. Micchāsati bhikkhave adhammo sammāsati dhammo ye
ca micchāsatipaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti ayaṁ
anattho sammāsatipaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ
gacchanti ayaṁ attho. Micchāsamādhi bhikkhave adhammo sammāsamādhi
dhammo ye ca micchāsamādhipaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā
sambhavanti ayaṁ anattho sammāsamādhipaccayā ca aneke kusalā
dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti ayaṁ attho. Micchāñāṇaṁ bhikkhave
adhammo sammāñāṇaṁ dhammo ye ca micchāñāṇapaccayā aneke
pāpakā akusalā dhammā sambhavanti ayaṁ anattho sammāñāṇapaccayā
ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti ayaṁ attho.
Micchāvimutti bhikkhave adhammo sammāvimutti dhammo ye ca micchāvimuttipaccayā
aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti ayaṁ anattho
sammāvimuttipaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti
ayaṁ attho. Adhammo ca bhikkhave veditabbo dhammo ca anattho
ca veditabbo attho ca adhammañca viditvā dhammañca anatthañca
viditvā atthañca yathā dhammo yathā attho tathā paṭipajjitabbanti
iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttanti.

[115] Adhammo ca bhikkhave veditabbo dhammo ca anattho
Ca veditabbo attho ca adhammañca viditvā dhammañca anatthañca
viditvā atthañca yathā dhammo yathā attho tathā paṭipajjitabbanti
idamavoca bhagavā idaṁ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṁ pāvisi.
Athakho tesaṁ bhikkhūnaṁ acirapakkantassa bhagavato etadahosi idaṁ kho no
āvuso bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā
uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho adhammo ca bhikkhave veditabbo dhammo
ca anattho ca veditabbo attho ca adhammañca viditvā dhammañca
anatthañca viditvā atthañca yathā dhammo yathā attho tathā
paṭipajjitabbanti ko nu kho imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa
uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyāti
athakho tesaṁ bhikkhūnaṁ etadahosi ayaṁ kho āyasmā ānando satthuceva
saṁvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ pahoti āyasmā 1
ānando imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena
atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ yannūna mayaṁ yenāyasmā
ānando tenupasaṅkameyyāma upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ
etamatthaṁ puccheyyāma yathā no āyasmā ānando byākarissati
tathā naṁ dhāressāmāti athakho te bhikkhū yenāyasmā ānando
tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṁ sammodiṁsu
sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu ekamantaṁ
1 Ma. Yu. cāyasmā.
Nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṁ ānandaṁ etadavocuṁ idaṁ kho 1
āvuso ānanda bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ
avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho adhammo ca bhikkhave
veditabbo dhammo ca anattho ca veditabbo attho ca adhammañca
viditvā dhammañca anatthañca viditvā atthañca yathā dhammo
yathā attho tathā paṭipajjitabbanti tesaṁ no āvuso amhākaṁ
acirapakkantassa bhagavato etadahosi idaṁ kho no āvuso bhagavā
saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā
vihāraṁ paviṭṭho adhammo ca bhikkhave veditabbo dhammo ca anattho
ca veditabbo attho ca adhammañca viditvā dhammañca anatthañca
viditvā atthañca yathā dhammo yathā attho tathā paṭipajjitabbanti
ko nu kho imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena
atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyāti tesaṁ no āvuso
amhākaṁ etadahosi ayaṁ kho āyasmā ānando satthuceva saṁvaṇṇito
sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ pahoti āyasmā ānando
imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ
avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ yannūna mayaṁ yenāyasmā
ānando tenupasaṅkamissāma upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ
etamatthaṁ puccheyyāma yathā no āyasmā ānando byākarissati tathā
1 Ma. Yu. kho no.
Naṁ dhāreyyāmāti 1 vibhajatāyasmā ānandoti. Seyyathāpi āvuso
puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṁ sārapariyesanaṁ caramāno mahato
rukkhassa tiṭṭhato sāravato atikkammeva mūlaṁ atikkamma 2 khandhaṁ sākhāpalāse
sāraṁ pariyesitabbaṁ maññeyya evaṁ sampadamidaṁ āyasmantānaṁ satthari
sammukhībhūte taṁ bhagavantaṁ atisitvā amhe etamatthaṁ paṭipucchitabbaṁ maññatha
so 3 āvuso bhagavā jānaṁ jānāti passaṁ passati cakkhubhūto ñāṇabhūto
dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā
dhammasāmī tathāgato so ceva panetassa kālo ahosi yaṁ tumhe
bhagavantaṁyeva upasaṅkamitvā etamatthaṁ puccheyyātha yathā no 4 bhagavā
byākareyya 5 tathā naṁ dhāreyyāthāti. Addhāvuso ānanda bhagavā
jānaṁ jānāti passaṁ passati cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto
vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammasāmī tathāgato
so ceva panetassa kālo ahosi yaṁ mayaṁ bhagavantaṁyeva upasaṅkamitvā
etamatthaṁ puccheyyāma yathā no bhagavā byākareyya tathā naṁ dhāreyyāma
apicāyasmā ānando satthuceva saṁvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṁ
sabrahmacārīnaṁ pahoti āyasmā ānando imassa bhagavatā saṅkhittena
uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ
vibhajituṁ vibhajitāyasmā ānando agarukatvāti. Tenahāvuso suṇātha
sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti. Evamāvusoti kho te bhikkhū āyasmato
1 Ma. Yu. dhāressāmāti. 2 Po. atikkammeva. 3 Ma. Yu. so hāvuso.
4 Ma. Yu. vo. 5 Po. byākarissati.
Ānandassa paccassosuṁ. Āyasmā 1 ānando etadavoca yaṁ kho
no āvuso bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ
avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho adhammo ca bhikkhave
veditabbo dhammo ca anattho ca veditabbo attho ca adhammañca
viditvā dhammañca anatthañca viditvā atthañca yathā dhammo yathā
attho tathā paṭipajjitabbanti. Katamo cāvuso adhammo katamo
ca dhammo katamo ca anattho ca katamo ca attho micchādiṭṭhi
āvuso adhammo sammādiṭṭhi dhammo ye ca micchādiṭṭhipaccayā
aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti ayaṁ anattho
sammādiṭṭhipaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti
ayaṁ attho micchāsaṅkappo āvuso adhammo sammāsaṅkappo dhammo ...
Micchāvācā āvuso adhammo sammāvācā dhammo ... Micchākammanto
āvuso adhammo sammākammanto dhammo ... Micchāājīvo āvuso
adhammo sammāājīvo dhammo ... Micchāvāyāmo āvuso adhammo
sammāvāyāmo dhammo ... Micchāsamādhi āvuso adhammo sammāsamādhi
dhammo ... Micchāñāṇaṁ āvuso adhammo sammāñāṇaṁ dhammo ... Micchāvimutti
āvuso adhammo sammāvimutti dhammo ye ca micchāvimuttipaccayā
aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti ayaṁ anattho
sammāvimuttipaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti
ayaṁ attho yaṁ kho no āvuso bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā
1 Ma. athāyasamā.
Vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho adhammo
ca bhikkhave veditabbo dhammo ca anattho ca veditabbo attho ca
adhammañca viditvā dhammañca anatthañca viditvā atthañca yathā
dhammo yathā attho tathā paṭipajjitabbanti imassa kho ahaṁ āvuso
bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa
evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmi ākaṅkhamānā ca pana tumhe āvuso
bhagavantaṁyeva upasaṅkamitvā etamatthaṁ puccheyyātha yathā no 1 bhagavā
byākareyya tathā naṁ dhāreyyāthāti. Evamāvusoti kho te bhikkhū
āyasmato ānandassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā
yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā
ekamantaṁ nisīdiṁsu ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ
yaṁ kho no bhante 2 bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena
atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho adhammo ca bhikkhave
veditabbo dhammo ca anattho ca veditabbo attho ca adhammañca
viditvā dhammañca anatthañca viditvā atthañca yathā dhammo yathā
attho tathā paṭipajjitabbanti tesaṁ no bhante amhākaṁ
acirapakkantassa bhagavato etadahosi idaṁ kho no āvuso bhagavā saṅkhittena
uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ
paviṭṭho adhammo ca bhikkhave veditabbo dhammo ca anattho ca
veditabbo attho ca adhammañca viditvā dhammañca anatthañca viditvā
1 Ma. Yu. yathā vo bhagavā byākaroti. 2 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Atthañca yathā dhammo yathā attho tathā paṭipajjitabbanti ko
nu kho imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena
atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyāti tesaṁ no bhante
amhākaṁ etadahosi ayaṁ kho āyasmā ānando satthuceva saṁvaṇṇito
sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ pahoti āyasmā ānando
imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ
avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ yannūna mayaṁ yenāyasmā ānando
tenupasaṅkameyyāma upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ etamatthaṁ
puccheyyāma yathā no āyasmā ānando byākarissati tathā naṁ
dhāreyyāmāti 1 athakho mayaṁ bhante yenāyasmā ānando tenupasaṅkamimhā
upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ etamatthaṁ apucchimhā tesaṁ no
bhante āyasmatā ānandena imehi ākārehi imehi padehi imehi
byañjanehi attho suvibhattoti. Sādhu sādhu bhikkhave paṇḍito bhikkhave
ānando mahāpañño bhikkhave ānando maṁ cepi tumhe bhikkhave
upasaṅkamitvā etamatthaṁ puccheyyātha ahampicetaṁ evameva byākareyyaṁ
yathātaṁ ānandena byākataṁ eso ceva tassa attho evañca
naṁ dhāreyyāthāti.

[116] Athakho ājino 2 paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ
1 Ma. Yu. dhāressāmāti. 2 Ma. Yu. ajito.
Vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho [1]- paribbājako
bhagavantaṁ etadavoca amhākaṁ bho gotama paṇḍito nāma sabrahmacārī
tena pañcamattāni cittaṭṭhānasatāni [2]- yehi aññatitthiyā
upāraddhāva jānanti upāraddhasmāti. Athakho bhagavā bhikkhū āmantesi
dhāretha no tumhe bhikkhave paṇḍitavatthūnīti. Etassa bhagavā kālo
etassa sugata kālo yaṁ bhagavā bhāseyya bhagavato sutvā bhikkhū
dhāressantīti. Tenahi bhikkhave suṇātha sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti.
Evaṁ bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca
idha bhikkhave ekacco adhammikena vādena adhammikaṁ vādaṁ abhiniggaṇhāti
abhinippīḷeti tena ca adhammikaṁ parisaṁ rañjeti tena sā adhammikā
parisā uccāsaddā mahāsaddā hoti paṇḍito vata bho paṇḍito
vata bhoti idha pana bhikkhave ekacco adhammikena vādena dhammikaṁ
vādaṁ abhiniggaṇhāti abhinippīḷeti tena ca adhammikaṁ parisaṁ rañjeti
tena sā adhammikā parisā uccāsaddā mahāsaddā hoti paṇḍito
vata bho paṇḍito vata bhoti idha pana bhikkhave ekacco adhammikena
vādena dhammikañca vādaṁ adhammikañca vādaṁ abhiniggaṇhāti abhinippīḷeti
tena ca adhammikaṁ parisaṁ rañjeti tena sā adhammikā parisā
uccāsaddā mahāsaddā hoti paṇḍito vata bho paṇḍito vata bhoti
idha pana bhikkhave ekacco dhammikena vādena adhammikaṁ vādaṁ
1 Ma. Yu. ajito. Po. ājino. 2 Ma. Yu. etthantare cintitānīti atthi.
Abhiniggaṇhāti abhinippīḷeti tena ca adhammikaṁ parisaṁ rañjeti tena
sā adhammikā parisā uccāsaddā mahāsaddā hoti paṇḍito vata
bho paṇḍito vata bhoti idha pana bhikkhave ekacco dhammikena
vādena dhammikaṁ vādaṁ abhiniggaṇhāti abhinippīḷeti tena ca dhammikaṁ
parisaṁ rañjeti tena sā dhammikā parisā uccāsaddā mahāsaddā
hoti paṇḍito vata bho paṇḍito vata bhoti adhammo ca
bhikkhave veditabbo dhammo ca anattho ca veditabbo attho ca
adhammañca viditvā dhammañca anatthañca viditvā atthañca
yathā dhammo yathā attho tathā paṭipajjitabbanti katamo
ca bhikkhave adhammo katamo ca dhammo katamo ca anattho
katamo ca attho micchādiṭṭhi bhikkhave adhammo sammādiṭṭhi
dhammo ye ca micchādiṭṭhipaccayā aneke pāpakā akusalā
dhammā sambhavanti ayaṁ anattho sammādiṭṭhipaccayā ca aneke
kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti ayaṁ attho micchāsaṅkappo
bhikkhave adhammo sammāsaṅkappo dhammo ... Micchāvācā bhikkhave adhammo
sammāvācā dhammo ... Micchākammanto bhikkhave adhammo sammākammanto
dhammo ... Micchāājīvo bhikkhave adhammo sammāājīvo dhammo ...
Micchāvāyāmo bhikkhave adhammo sammāvāyāmo dhammo ... Micchāsati
bhikkhave adhammo ... Sammāsati dhammo micchāsamādhi bhikkhave adhammo
sammāsamādhi dhammo ... Micchāñāṇaṁ bhikkhave adhammo sammāñāṇaṁ
Dhammo ... Micchāvimutti bhikkhave adhammo sammāvimutti dhammo ye
ca micchāvimuttipaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti
ayaṁ anattho sammāvimuttipaccayā ca aneke kusalā dhammā
bhāvanāpāripūriṁ gacchanti ayaṁ attho adhammo ca bhikkhave veditabbo
dhammo ca anattho ca veditabbo attho ca adhammañca viditvā
dhammañca anatthañca viditvā atthañca yathā dhammo yathā attho
tathā paṭipajjitabbanti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttanti.

[117] Athakho sagāravo 1 brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ
vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho sagāravo
brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca kiṁ nu kho bho gotama orimaṁ tīraṁ
kiṁ pārimaṁ tīranti. Micchādiṭṭhi kho brāhmaṇa orimaṁ tīraṁ
sammādiṭṭhi pārimaṁ tīraṁ micchāsaṅkappo orimaṁ tīraṁ sammāsaṅkappo
pārimaṁ tīraṁ micchāvācā orimaṁ tīraṁ sammāvācā pārimaṁ tīraṁ
micchākammanto orimaṁ tīraṁ sammākammanto pārimaṁ tīraṁ micchāājīvo
orimaṁ tīraṁ sammāājīvo pārimaṁ tīraṁ micchāvāyāmo orimaṁ tīraṁ
sammāvāyāmo pārimaṁ tīraṁ micchāsati orimaṁ tīraṁ sammāsati pārimaṁ
tīraṁ micchāsamādhi orimaṁ tīraṁ sammāsamādhi pārimaṁ tīraṁ micchāñāṇaṁ
orimaṁ tīraṁ sammāñāṇaṁ pārimaṁ tīraṁ micchāvimutti orimaṁ
tīraṁ sammāvimutti pārimaṁ tīraṁ 2 idaṁ kho brāhmaṇa orimaṁ tīraṁ
1 Ma. Yu. saṅgāravo. 2 Ma. tīranti.
Idaṁ pārimaṁ tīranti.
Appakā te manussesu ye janā pāragāmino
athāyaṁ itarā pajā tīramevānudhāvati.
Ye ca kho sammadakkhāte dhamme dhammānuvattino
te janā pāramessanti maccudheyyaṁ suduttaraṁ.
Kaṇhaṁ dhammaṁ vippahāya sukkaṁ bhāvetha paṇḍito
okā anokkamāgamma viveke yattha dūramaṁ.
Tatrābhiratimiccheyya hitvā kāme akiñcano
pariyodapeyya attānaṁ cittaklesehi paṇḍito.
Yesaṁ sambodhiyaṅgesu sammā cittaṁ subhāvitaṁ
ādānapaṭinissagge anupādāya ye ratā
khīṇāsavā jutimanto te loke parinibbutāti.

[118] Orimañca vo bhikkhave tīraṁ desissāmi pārimañca tīraṁ
taṁ suṇātha sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti. Evaṁ bhanteti kho
te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca katamañca bhikkhave
orimaṁ tīraṁ katamañca pārimaṁ tīraṁ micchādiṭṭhi bhikkhave 1 orimaṁ tīraṁ
sammādiṭṭhi pārimaṁ tīraṁ .pe. Micchāvimutti orimaṁ tīraṁ sammāvimutti
pārimaṁ tīraṁ idaṁ kho bhikkhave orimaṁ tīraṁ idaṁ pārimaṁ tīranti.
Appakā te manussesu ye janā pāragāmino
athāyaṁ itarā pajā tīramevānudhāvati.
1 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Ye ca kho sammadakkhāte dhamme dhammānuvattino
te janā pāramessanti maccudheyyaṁ suduttaraṁ.
Kaṇhaṁ dhammaṁ vippahāya sukkaṁ bhāvetha paṇḍito
okā anokamāgamma viveke yattha dūramaṁ.
Tatrābhiratimiccheyya hitvā kāme akiñcano
pariyodapeyya attānaṁ cittaklesehi paṇḍito.
Yesaṁ sambodhiyaṅgesu sammā cittaṁ subhāvitaṁ
ādānapaṭinissagge anupādāya ye ratā
khīṇāsavā jutimanto te loke parinibbutāti.