[233] 29 Navayimāni bhikkhave āghātavatthūni. Katamāni nava
anatthaṁ me acarīti āghātaṁ bandhati anatthaṁ me caratīti āghātaṁ bandhati
anatthaṁ me carissatīti āghātaṁ bandhati piyassa me manāpassa anatthaṁ
acarīti āghātaṁ bandhati piyassa me manāpassa anatthaṁ caratīti āghātaṁ
bandhati piyassa me manāpassa anatthaṁ carissatīti āghātaṁ bandhati
appiyassa me amanāpassa atthaṁ acarīti āghātaṁ bandhati appiyassa
Me amanāpassa atthaṁ caratīti āghātaṁ bandhati appiyassa me amanāpassa
atthaṁ carissatīti āghātaṁ bandhati. Imāni kho bhikkhave nava āghātavatthūnīti.

[234] 30 Navayime bhikkhave āghātapaṭivinayā. Katame nava
anatthaṁ me acarīti 1 taṁ kutettha labbhāti āghātaṁ paṭivineti anatthaṁ me
caratīti 1 taṁ kutettha labbhāti āghātaṁ paṭivineti anatthaṁ me carissatīti 1 taṁ
kutettha labbhāti āghātaṁ paṭivineti piyassa me manāpassa anatthaṁ
acarīti 1 taṁ kutettha labbhāti āghātaṁ paṭivineti piyassa me manāpassa
anatthaṁ caratīti 1 taṁ kutettha labbhāti āghātaṁ paṭivineti piyassa me
manāpassa anatthaṁ carissatīti 1 taṁ kutettha labbhāti āghātaṁ paṭivineti
appiyassa me amanāpassa atthaṁ acarīti 1 taṁ kutettha labbhāti āghātaṁ
paṭivineti appiyassa me amanāpassa atthaṁ caratīti 1 taṁ kutettha labbhāti
āghātaṁ paṭivineti appiyassa me amanāpassa atthaṁ carissatīti 1 taṁ kutettha
labbhāti āghātaṁ paṭivineti. Ime kho bhikkhave nava āghātapaṭivinayāti.

[235] 31 Navayime bhikkhave anupubbanirodhā. Katame nava
paṭhamajjhānaṁ samāpannassa āmisasaññā 2 niruddhā hoti dutiyajjhānaṁ
samāpannassa vitakkavicārā niruddhā honti tatiyajjhānaṁ samāpannassa
pīti niruddhā hoti catutthajjhānaṁ samāpannassa assāsapassāsā niruddhā
honti ākāsānañcāyatanaṁ samāpannassa rūpasaññā niruddhā hoti
viññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññā niruddhā
hoti ākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññā niruddhā
1 Ma. itisaddo na dissati. 2 Ma. kāmasaññā.
Hoti nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññā
niruddhā hoti saññāvedayitanirodhaṁ samāpannassa saññā ca vedanā
ca niruddhā honti. Ime kho bhikkhave nava anupubbanirodhāti.
Sattāvāsavaggo tatiyo.
Tassuddānaṁ
ṭhānakhaḷuṅko 1 taṇhā vavatthasaññā 2 silāyūpo
dve therā 3 dve āghātāni anupubbanirodhena cāti.
-------------------
Mahāvaggo catuttho

[236] 32 Navayime bhikkhave anupubbavihārā. Katame nava
paṭhamajjhānaṁ dutiyajjhānaṁ tatiyajjhānaṁ catutthajjhānaṁ ākāsānañcāyatanaṁ
viññāṇañcāyatanaṁ ākiñcaññāyatanaṁ nevasaññānāsaññāyatanaṁ
saññāvedayitanirodho. Ime kho bhikkhave nava anupubbavihārāti.

[237] 33 Navayimā bhikkhave anupubbavihārasamāpattiyo
desessāmi taṁ suṇātha .pe. Katamā ca bhikkhave nava anupubbavihārasamāpattiyo
yattha kāmā nirujjhanti ye ca kāme nirodhetvā
nirodhetvā viharanti addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā
pāragatā tadaṅgenāti vadāmi kattha kāmā nirujjhanti ke ca
kāme nirodhetvā nirodhetvā viharanti ahametaṁ na jānāmi ahametaṁ
na passāmīti iti yo evaṁ vadeyya so evamassa vacanīyo
1 Ma. tiṭhānaṁ. 2 Ma. sattasaññā. 3 Ma. verā.
Idhāvuso bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ
savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamajjhānaṁ upasampajja viharati ettha kāmā
nirujjhanti te ca kāme nirodhetvā nirodhetvā viharantīti addhā bhikkhave
asaṭho amāyāvī sādhūti bhāsitaṁ abhinandeyya anumodeyya sādhūti bhāsitaṁ
abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya. Yattha
vitakkavicārā nirujjhanti ye ca vitakkavicāre nirodhetvā nirodhetvā
viharanti addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāragatā
tadaṅgenāti vadāmi kattha vitakkavicārā nirujjhanti ke ca vitakkavicāre
nirodhetvā nirodhetvā viharanti ahametaṁ na jānāmi ahametaṁ na
passāmīti iti yo evaṁ vadeyya so evamassa vacanīyo idhāvuso
bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā .pe. Dutiyajjhānaṁ upasampajja viharati
ettha vitakkavicārā nirujjhanti te ca vitakkavicāre nirodhetvā
nirodhetvā viharantīti addhā bhikkhave asaṭho amāyāvī sādhūti
bhāsitaṁ abhinandeyya anumodeyya sādhūti bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā
namassamāno pañjaliko payirupāseyya. Yattha pīti nirujjhati
ye ca pītiṁ nirodhetvā nirodhetvā viharanti addhā te āyasmanto
nicchātā nibbutā tiṇṇā pāragatā tadaṅgenāti vadāmi kattha pīti
nirujjhati ke ca pītiṁ nirodhetvā nirodhetvā viharanti ahametaṁ na
jānāmi ahametaṁ na passāmīti iti yo evaṁ vadeyya so evamassa
vacanīyo idhāvuso bhikkhu pītiyā ca virāgā .pe. Tatiyajjhānaṁ upasampajja
Viharati ettha pīti nirujjhati te ca pītiṁ nirodhetvā nirodhetvā
viharantīti addhā bhikkhave asaṭho amāyāvī sādhūti bhāsitaṁ abhinandeyya
anumodeyya sādhūti bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā
namassamāno pañjaliko payirupāseyya. Yattha upekkhāsukhaṁ nirujjhati
ye ca upekkhāsukhaṁ nirodhetvā nirodhetvā viharanti addhā te
āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāragatā tadaṅgenāti vadāmi
kattha upekkhāsukhaṁ nirujjhati ke ca upekkhāsukhaṁ nirodhetvā nirodhetvā
viharanti ahametaṁ na jānāmi ahametaṁ na passāmīti iti yo evaṁ
vadeyya so evamassa vacanīyo idhāvuso bhikkhu sukhassa ca
pahānā .pe. Catutthajjhānaṁ upasampajja viharati ettha upekkhāsukhaṁ
nirujjhati te ca upekkhāsukhaṁ nirodhetvā nirodhetvā viharantīti addhā
bhikkhave asaṭho amāyāvī sādhūti bhāsitaṁ abhinandeyya anumodeyya
sādhūti bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko
payirupāseyya. Yattha rūpasaññā nirujjhanti ye ca rūpasaññā nirodhetvā
nirodhetvā viharanti addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā
tiṇṇā pāragatā tadaṅgenāti vadāmi kattha rūpasaññā nirujjhanti
ke ca rūpasaññā nirodhetvā nirodhetvā viharanti ahametaṁ na
jānāmi ahametaṁ na passāmīti iti yo evaṁ vadeyya so evamassa
vacanīyo idhāvuso bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ
atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto ākāsoti
Ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati ettha rūpasaññā nirujjhanti
te ca rūpasaññā nirodhetvā nirodhetvā viharantīti addhā bhikkhave
asaṭho amāyāvī sādhūti bhāsitaṁ abhinandeyya anumodeyya sādhūti bhāsitaṁ
abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya. Yattha
ākāsānañcāyatanasaññā nirujjhati ye ca ākāsānañcāyatanasaññaṁ
nirodhetvā nirodhetvā viharanti addhā te āyasmanto nicchātā
nibbutā tiṇṇā pāragatā tadaṅgenāti vadāmi kattha ākāsānañcāyatanasaññā
nirujjhati ke ca ākāsānañcāyatanasaññaṁ
nirodhetvā nirodhetvā viharanti ahametaṁ na jānāmi ahametaṁ na passāmīti
iti yo evaṁ vadeyya so evamassa vacanīyo idhāvuso bhikkhu
sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma anantaṁ viññāṇanti
viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati ettha ākāsānañcāyatanasaññā
nirujjhati te ca ākāsānañcāyatanasaññaṁ nirodhetvā nirodhetvā
viharantīti addhā bhikkhave asaṭho amāyāvī sādhūti bhāsitaṁ abhinandeyya
anumodeyya sādhūti bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā
namassamāno pañjaliko payirupāseyya. Yattha viññāṇañcāyatanasaññā
nirujjhati ye ca viññāṇañcāyatanasaññaṁ nirodhetvā nirodhetvā
viharanti addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā
pāragatā tadaṅgenāti vadāmi kattha viññāṇañcāyatanasaññā nirujjhati
ke ca viññāṇañcāyatanasaññaṁ nirodhetvā nirodhetvā viharanti
Ahametaṁ na jānāmi ahametaṁ na passāmīti iti yo evaṁ vadeyya so
evamassa vacanīyo idhāvuso bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma
natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati ettha
viññāṇañcāyatanasaññā nirujjhati te ca viññāṇañcāyatanasaññaṁ
nirodhetvā nirodhetvā viharantīti addhā bhikkhave asaṭho amāyāvī
sādhūti bhāsitaṁ abhinandeyya anumodeyya sādhūti bhāsitaṁ abhinanditvā
anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya. Yattha
ākiñcaññāyatanasaññā nirujjhati ye ca ākiñcaññāyatanasaññaṁ
nirodhetvā nirodhetvā viharanti addhā te āyasmanto nicchātā
nibbutā tiṇṇā pāragatā tadaṅgenāti vadāmi kattha ākiñcaññāyatanasaññā
nirujjhati ke ca ākiñcaññāyatanasaññaṁ nirodhetvā
nirodhetvā viharanti ahametaṁ na jānāmi ahametaṁ na passāmīti
iti yo evaṁ vadeyya so evamassa vacanīyo idhāvuso bhikkhu
sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ
upasampajja viharati ettha ākiñcaññāyatanasaññā nirujjhati te
ca ākiñcaññāyatanasaññaṁ nirodhetvā nirodhetvā viharantīti addhā
bhikkhave asaṭho amāyāvī sādhūti bhāsitaṁ abhinandeyya anumodeyya
sādhūti bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko
payirupāseyya. Yattha nevasaññānāsaññāyatanasaññā nirujjhati ye ca
nevasaññānāsaññāyatanasaññaṁ nirodhetvā nirodhetvā viharanti addhā
Te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāragatā tadaṅgenāti
vadāmi kattha nevasaññānāsaññāyatanasaññā nirujjhati ke ca
nevasaññānāsaññāyatanasaññaṁ nirodhetvā nirodhetvā viharanti
ahametaṁ na jānāmi ahametaṁ na passāmīti iti yo evaṁ vadeyya so
evamassa vacanīyo idhāvuso bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ
samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati ettha
nevasaññānāsaññāyatanasaññā nirujjhati te ca nevasaññānāsaññāyatanasaññaṁ
nirodhetvā nirodhetvā viharantīti addhā bhikkhave asaṭho
amāyāvī sādhūti bhāsitaṁ abhinandeyya anumodeyya sādhūti bhāsitaṁ
abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya. Imā
kho bhikkhave nava anupubbavihārasamāpattiyoti.

[238] 34 Ekaṁ samayaṁ āyasmā sārīputto rājagahe viharati
veḷuvane kalandakanivāpe tatra kho āyasmā sārīputto bhikkhū
āmantesi sukhamidaṁ āvuso nibbānaṁ sukhamidaṁ āvuso nibbānanti.
Evaṁ vutte āyasmā udāyī āyasmantaṁ sārīputtaṁ etadavoca kiṁ
panettha āvuso sārīputta sukhaṁ yadettha natthi vedayitanti. Etadeva
khvettha āvuso sukhaṁ yadettha natthi vedayitaṁ pañcime āvuso
kāmaguṇā katame pañca cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā
manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajaniyā sotaviññeyyā saddā .pe.
Ghānaviññeyyā gandhā .pe. Jivhāviññeyyā rasā .pe. Kāyaviññeyyā
Phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajaniyā ime kho
āvuso pañca kāmaguṇā. Yaṁ kho āvuso ime pañca kāmaguṇe
paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ idaṁ vuccatāvuso kāmasukhaṁ.
Idhāvuso bhikkhu vivicceva kāmehi .pe. Paṭhamajjhānaṁ upasampajja
viharati tassa ce āvuso bhikkhuno iminā vihārena viharato kāmasahagatā
saññāmanasikārā samudācaranti svāssa hoti ābādho seyyathāpi
āvuso sukhino dukkhaṁ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya evamevassa
te kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti svāssa hoti ābādho
yo kho panāvuso ābādho dukkhametaṁ vuttaṁ bhagavatā imināpi
kho etaṁ āvuso pariyāyena veditabbaṁ yathāsukhaṁ nibbānaṁ.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā .pe.
Dutiyajjhānaṁ upasampajja viharati tassa ce āvuso bhikkhuno iminā
vihārena viharato vitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti svāssa
hoti ābādho seyyathāpi āvuso sukhino dukkhaṁ uppajjeyya
yāvadeva ābādhāya evamevassa te vitakkasahagatā saññāmanasikārā
samudācaranti svāssa hoti ābādho yo kho panāvuso ābādho
dukkhametaṁ vuttaṁ bhagavatā imināpi kho etaṁ āvuso pariyāyena
veditabbaṁ yathāsukhaṁ nibbānaṁ.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu pītiyā ca virāgā .pe. Tatiyajjhānaṁ
upasampajja viharati tassa ce āvuso bhikkhuno iminā vihārena
Viharato pītisahagatā saññāmanasikārā samudācaranti svāssa hoti
ābādho seyyathāpi āvuso sukhino dukkhaṁ uppajjeyya yāvadeva
ābādhāya evamevassa te pītisahagatā saññāmanasikārā samudācaranti
svāssa hoti ābādho yo kho panāvuso ābādho dukkhametaṁ
vuttaṁ bhagavatā imināpi kho etaṁ āvuso pariyāyena veditabbaṁ
yathāsukhaṁ nibbānaṁ.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu sukhassa ca pahānā .pe. Catutthajjhānaṁ
upasampajja viharati tassa ce āvuso bhikkhuno iminā
vihārena viharato upekkhāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti
svāssa hoti ābādho seyyathāpi āvuso sukhino dukkhaṁ uppajjeyya
yāvadeva ābādhāya evamevassa te upekkhāsahagatā saññāmanasikārā
samudācaranti svāssa hoti ābādho yo kho panāvuso
ābādho dukkhametaṁ vuttaṁ bhagavatā imināpi kho etaṁ āvuso pariyāyena
veditabbaṁ yathāsukhaṁ nibbānaṁ.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā
paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto
ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati tassa ce āvuso
bhikkhuno iminā vihārena viharato rūpasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti
svāssa hoti ābādho seyyathāpi āvuso sukhino dukkhaṁ uppajjeyya
yāvadeva ābādhāya evamevassa te rūpasahagatā saññāmanasikārā
Samudācaranti svāssa hoti ābādho yo kho panāvuso ābādho
dukkhametaṁ vuttaṁ bhagavatā imināpi kho etaṁ āvuso pariyāyena
veditabbaṁ yathāsukhaṁ nibbānaṁ.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma
anantaṁ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati tassa
ce āvuso bhikkhuno iminā vihārena viharato ākāsānañcāyatanasahagatā
saññāmanasikārā samudācaranti svāssa hoti ābādho seyyathāpi
āvuso sukhino dukkhaṁ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya evamevassa
te ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti svāssa
hoti ābādho yo kho panāvuso ābādho dukkhametaṁ vuttaṁ bhagavatā
imināpi kho etaṁ āvuso pariyāyena veditabbaṁ yathāsukhaṁ nibbānaṁ.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma
natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati tassa
ce āvuso bhikkhuno iminā vihārena viharato viññāṇañcāyatanasahagatā
saññāmanasikārā samudācaranti svāssa hoti ābādho seyyathāpi
āvuso sukhino dukkhaṁ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya evamevassa
te viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti svāssa
hoti ābādho yo kho panāvuso ābādho dukkhametaṁ vuttaṁ bhagavatā
imināpi kho etaṁ āvuso pariyāyena veditabbaṁ yathāsukhaṁ nibbānaṁ.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma
Nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati tassa ce āvuso
bhikkhuno iminā vihārena viharato ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā
samudācaranti svāssa hoti ābādho seyyathāpi āvuso
sukhino dukkhaṁ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya evamevassa te
ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti svāssa hoti
ābādho yo kho panāvuso ābādho dukkhametaṁ vuttaṁ bhagavatā
imināpi kho etaṁ āvuso pariyāyena veditabbaṁ yathāsukhaṁ nibbānaṁ.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ
samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati paññāyapassa 1
disvā āsavā parikkhīṇā honti imināpi kho etaṁ āvuso
pariyāyena veditabbaṁ yathāsukhaṁ nibbānanti.

[239] 35 Seyyathāpi bhikkhave gāvī pabbateyyā bālā abyattā
akkhettaññū akusalā visame pabbate carituṁ tassā evamassa yannūnāhaṁ
agatapubbañceva disaṁ gaccheyyaṁ akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyyaṁ
apītapubbāni ca pānīyāni piveyyanti sā purimaṁ pādaṁ na suppatiṭṭhitaṁ
patiṭṭhāpetvā pacchimaṁ pādaṁ uddhareyya sā na ceva agatapubbaṁ disaṁ
gaccheyya na ca akhāditapubbāni tiṇāni khādeyya na ca apītapubbāni
ca pānīyāni piveyya yasmiṁpassā 2 dese ṭhitāya evamassa yannūnāhaṁ
agatapubbañceva disaṁ gaccheyyaṁ akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyyaṁ
1 Ma. paññāya cassa. evamuparipi. 2 Ma. yasmiṁ cassā. evamuparipi.
Apītapubbāni ca pānīyāni piveyyanti tañca padesaṁ na sotthinā
paccāgaccheyya taṁ kissa hetu tathāhi sā bhikkhave gāvī pabbateyyā
bālā abyattā akkhettaññū akusalā visame pabbate carituṁ
evameva kho bhikkhave idhekacco bhikkhu bālo abyatto akkhettaññū
akusalo vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ
vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamajjhānaṁ upasampajja viharituṁ 1 so taṁ nimittaṁ
na āsevati na bhāveti na bahulīkaroti na svādhiṭṭhitaṁ adhiṭṭhāti tassa
evaṁ hoti yannūnāhaṁ vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ
cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyajjhānaṁ
upasampajja vihareyyanti so na sakkoti vitakkavicārānaṁ vūpasamā
.pe. Dutiyajjhānaṁ upasampajja viharituṁ tassa evaṁ hoti yannūnāhaṁ
vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ
pītisukhaṁ paṭhamajjhānaṁ upasampajja vihareyyanti so na sakkoti vivicceva
kāmehi .pe. Paṭhamajjhānaṁ upasampajja viharituṁ ayaṁ vuccati
bhikkhave bhikkhu ubhato bhaṭṭho ubhato parihīno seyyathāpi sā gāvī
pabbateyyā bālā abyattā akkhettaññū akusalā visame pabbate
carituṁ.
Seyyathāpi bhikkhave gāvī pabbateyyā paṇḍitā byattā khettaññū
kusalā visame pabbate carituṁ tassā evamassa yannūnāhaṁ agatapubbañceva
disaṁ gaccheyyaṁ akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyyaṁ apītapubbāni
1 Ma. viharati. evamuparipi.
Ca pāṇīyāni piveyyanti sā purimaṁ pādaṁ suppatiṭṭhitaṁ patiṭṭhāpetvā
pacchimaṁ pādaṁ uddhareyya sā agatapubbañceva disaṁ gaccheyya akhāditapubbāni
ca tiṇāni khādeyya apītapubbāni ca pānīyāni piveyya
yasmiṁpassā dese ṭhitāya evamassa yannūnāhaṁ agatapubbañceva disaṁ
gaccheyyaṁ akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyyaṁ apītapubbāni ca pānīyāni
piveyyanti tañca padesaṁ sotthinā paccāgaccheyya taṁ kissa hetu
tathā hi sā bhikkhave gāvī pabbateyyā paṇḍitā byattā khettaññū
kusalā visame pabbate carituṁ evameva kho bhikkhave idhekacco bhikkhu
paṇḍito byatto khettaññū kusalo vivicceva kāmehi vivicca akusalehi
dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamajjhānaṁ upasampajja
viharituṁ so taṁ nimittaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṁ
adhiṭṭhāti tassa evaṁ hoti yannūnāhaṁ vitakkavicārānaṁ vūpasamā
ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ
pītisukhaṁ dutiyajjhānaṁ upasampajja vihareyyanti so dutiyajjhānaṁ
anabhihisamāno 1 vitakkavicārānaṁ vūpasamā .pe. Dutiyajjhānaṁ upasampajja
viharati so taṁ nimittaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṁ
adhiṭṭhāti tassa evaṁ hoti yannūnāhaṁ pītiyā ca virāgā upekkhako
ca vihareyyaṁ sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeyyaṁ yantaṁ
ariyā ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyajjhānaṁ
upasampajja vihareyyanti so tatiyajjhānaṁ anabhihisamāno pītiyā ca
1 Ma. anabhihiṁsamāno. evamuparipi.
Virāgā .pe. Tatiyajjhānaṁ upasampajja viharati so taṁ nimittaṁ
āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṁ adhiṭṭhāti tassa evaṁ hoti
yannūnāhaṁ sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ
atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthajjhānaṁ
upasampajja vihareyyanti so catutthajjhānaṁ anabhihisamāno sukhassa
ca pahānā .pe. Catutthajjhānaṁ upasampajja viharati so taṁ
nimittaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṁ adhiṭṭhāti tassa evaṁ
hoti yannūnāhaṁ sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ
atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ
upasampajja vihareyyanti so ākāsānañcāyatanaṁ anabhihisamāno
sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamma .pe. Ākāsānañcāyatanaṁ
upasampajja viharati so taṁ nimittaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti
svādhiṭṭhitaṁ adhiṭṭhāti tassa evaṁ hoti yannūnāhaṁ sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ
samatikkamma anantaṁ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṁ
upasampajja vihareyyanti so viññāṇañcāyatanaṁ anabhihisamāno
sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma anantaṁ viññāṇanti
viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati so taṁ nimittaṁ āsevati
bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṁ adhiṭṭhāti tassa evaṁ hoti yannūnāhaṁ
sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ
upasampajja vihareyyanti so ākiñcaññāyatanaṁ anabhihisamāno
Sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ
upasampajja viharati so taṁ nimittaṁ āsevati bhāveti
bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṁ adhiṭṭhāti tassa evaṁ hoti yannūnāhaṁ sabbaso
ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja
vihareyyanti so nevasaññānāsaññāyatanaṁ anabhihisamāno sabbaso
ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja
viharati so taṁ nimittaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṁ
adhiṭṭhāti tassa evaṁ hoti yannūnāhaṁ sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ
samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja vihareyyanti
so saññāvedayitanirodhaṁ anabhihisamāno sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ
samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati.
Yato kho bhikkhave bhikkhu taṁ tadeva samāpattiṁ samāpajjatipi
vuṭṭhātipi tassa mudu cittaṁ hoti kammaññaṁ mudunā cittena kammaññena
appamāṇo samādhi hoti subhāvito so appamāṇena samādhinā
subhāvitena yaṁ yasseva 1 abhiññāsacchikaraṇīyassa dhammassa cittaṁ
abhininnāmeti abhiññāsacchikiriyāya tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti
sati sati āyatane so sace ākaṅkhati anekavihitaṁ iddhividhaṁ
paccanubhaveyyaṁ ekopi hutvā bahudhā assaṁ bahudhāpi hutvā eko
assaṁ .pe. Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteyyanti tatra
tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati sati āyatane so sace ākaṅkhati
1 Ma. yassa yassa.
Dibbāya sotadhātuyā .pe. Sati sati āyatane so sace ākaṅkhati
parasattānaṁ parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca pajāneyyaṁ sarāgaṁ
vā cittaṁ sarāgaṁ cittanti pajāneyyaṁ vītarāgaṁ vā cittaṁ vītarāgaṁ cittanti
pajāneyyaṁ sadosaṁ vā cittaṁ sadosaṁ cittanti pajāneyyaṁ vītadosaṁ
vā cittaṁ vītadosaṁ cittanti pajāneyyaṁ samohaṁ vā cittaṁ samohaṁ
cittanti pajāneyyaṁ vītamohaṁ vā cittaṁ vītamohaṁ cittanti pajāneyyaṁ
saṅkhittaṁ vā cittaṁ vikkhittaṁ vā cittaṁ mahaggataṁ vā cittaṁ amahaggataṁ
vā cittaṁ sauttaraṁ vā cittaṁ anuttaraṁ vā cittaṁ asamāhitaṁ vā
cittaṁ samāhitaṁ vā cittaṁ vimuttaṁ vā cittaṁ avimuttaṁ vā cittaṁ
avimuttaṁ cittanti pajāneyyanti tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti
sati sati āyatane so sace ākaṅkhati anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ
anussareyyaṁ seyyathīdaṁ ekampi jātiṁ dvepi jātiyo .pe. Iti
sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussareyyanti tatra
tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati sati āyatane so sace ākaṅkhati
dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena .pe. Yathākammūpage
satte pajāneyyanti tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati
sati āyatane so sace ākaṅkhati āsavānaṁ khayā .pe. Sacchikatvā
upasampajja vihareyyanti tatra tatreva sakkhibhabbataṁ pāpuṇāti sati
sati āyataneti.

[240] 36 Paṭhamampāhaṁ bhikkhave jhānaṁ nissāya āsavānaṁ khayaṁ
Vadāmi dutiyampāhaṁ bhikkhave jhānaṁ nissāya āsavānaṁ khayaṁ vadāmi
tatiyampāhaṁ bhikkhave jhānaṁ nissāya āsavānaṁ khayaṁ vadāmi catutthampāhaṁ
bhikkhave jhānaṁ nissāya āsavānaṁ khayaṁ vadāmi ākāsānañcāyatanampāhaṁ
bhikkhave nissāya āsavānaṁ khayaṁ vadāmi .pe. Nevasaññānāsaññāyatanampāhaṁ
bhikkhave nissāya āsavānaṁ khayaṁ vadāmi. [1]-
Paṭhamampāhaṁ bhikkhave jhānaṁ nissāya āsavānaṁ khayaṁ vadāmīti iti kho
panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ idha bhikkhave bhikkhu vivicceva
kāmehi .pe. Paṭhamajjhānaṁ upasampajja viharati so yadeva tattha hoti
rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ te dhamme
aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato
palokato suññato anattato samanupassati so tehi dhammehi cittaṁ
patiṭṭhāpeti 2 so tehi dhammehi cittaṁ patiṭṭhāpetvā 3 amatāya dhātuyā
cittaṁ upasaṁharati etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho
sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānanti so tattha ṭhito
āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti no ce āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti teneva dhammarāgena
tāya dhammanandiyā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā
opapātiko hoti tatthaparinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā
seyyathāpi bhikkhave issāso vā issāsantevāsī vā tiṇapurisarūpake
vā mattikāpuñje vā yoggaṁ karitvā so aparena samayena dūrepātī
ca hoti akkhaṇavedhī ca mahato ca kāyassa padālitā evameva
1 Ma. saññāvedayitanirodhampāhaṁ bhikkhave nissāya āsavānaṁ khayaṁ vadāmi.
2 Ma. paṭivāpeti. 3 Ma. paṭivāpetvā. evamuparipi.
Kho bhikkhave bhikkhu vivicceva kāmehi .pe. Paṭhamajjhānaṁ upasampajja
viharati so yadeva tattha hoti rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ
saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato
sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassati
so tehi dhammehi cittaṁ patiṭṭhāpeti so tehi dhammehi cittaṁ
patiṭṭhāpetvā amatāya dhātuyā cittaṁ upasaṁharati etaṁ santaṁ etaṁ
paṇītaṁ yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo
nirodho nibbānanti so tattha ṭhito āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti
no ce āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā
pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko
hoti tatthaparinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā paṭhamampāhaṁ
bhikkhave jhānaṁ nissāya āsavānaṁ khayaṁ vadāmīti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ
paṭicca vuttaṁ.
Dutiyampāhaṁ bhikkhave jhānaṁ nissāya .pe. Tatiyampāhaṁ bhikkhave
jhānaṁ nissāya .pe. Catutthampāhaṁ bhikkhave jhānaṁ nissāya āsavānaṁ
khayaṁ vadāmīti iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ idha
bhikkhave bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva
somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthajjhānaṁ
upasampajja viharati so yadeva tattha hoti rūpagataṁ
vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ te dhamme aniccato
Dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato
suññato anattato samanupassati so tehi dhammehi cittaṁ patiṭṭhāpeti
so tehi dhammehi cittaṁ patiṭṭhāpetvā amatāya dhātuyā cittaṁ
upasaṁharati etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo
taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānanti so tattha
ṭhito āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti no ce āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti
teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ
saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko hoti tatthaparinibbāyī anāvattidhammo
tasmā lokā seyyathāpi bhikkhave issāso vā issāsantevāsī vā
tiṇapurisarūpake vā mattikāpuñje vā yoggaṁ karitvā so aparena samayena
dūrepātī ca hoti akkhaṇavedhī ca mahato ca kāyassa padālitā evameva
kho bhikkhave bhikkhu sukhassa ca pahānā .pe. Catutthajjhānaṁ upasampajja
viharati so yadeva tattha hoti rūpagataṁ vedanāgataṁ .pe.
Anāvattidhammo tasmā lokā catutthampāhaṁ bhikkhave jhānaṁ nissāya
āsavānaṁ khayaṁ vadāmīti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
Ākāsānañcāyatanampāhaṁ bhikkhave jhānaṁ nissāya āsavānaṁ khayaṁ
vadāmīti iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ idha
bhikkhave bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā
nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ
upasampajja viharati so yadeva tattha hoti vedanāgataṁ saññāgataṁ
Saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato
sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato
samanupassati so tehi dhammehi cittaṁ patiṭṭhāpeti so tehi
dhammehi cittaṁ patiṭṭhāpetvā amatāya dhātuyā cittaṁ upasaṁharati etaṁ
santaṁ etaṁ paṇītaṁ yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo
taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānanti so tattha ṭhito āsavānaṁ
khayaṁ pāpuṇāti no ce āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti teneva dhammarāgena
tāya dhammanandiyā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko
hoti tatthaparinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā seyyathāpi
bhikkhave issāso vā issāsantevāsī vā tiṇapurisarūpake vā mattikāpuñje
vā yoggaṁ karitvā so aparena samayena dūrepātī ca hoti
akkhaṇavedhī ca mahato ca kāyassa padālitā evameva kho bhikkhave
bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā
nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ
upasampajja viharati so yadeva tattha hoti vedanāgataṁ saññāgataṁ
.pe. Anāvattidhammo tasmā lokā ākāsānañcāyatanampāhaṁ
bhikkhave nissāya āsavānaṁ khayaṁ vadāmīti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ
paṭicca vuttaṁ.
Viññāṇañcāyatanampāhaṁ bhikkhave nissāya .pe. Ākiñcaññāyatanampāhaṁ
bhikkhave nissāya āsavānaṁ khayaṁ vadāmīti iti kho panetaṁ
Vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ idha bhikkhave bhikkhu sabbaso
viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ
upasampajja viharati so yadeva tattha hoti vedanāgataṁ saññāgataṁ
saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ te dhamme aniccato dukkhato rogato
gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato
anattato samanupassati so tehi dhammehi cittaṁ patiṭṭhāpeti so
tehi dhammehi cittaṁ patiṭṭhāpetvā amatāya dhātuyā cittaṁ upasaṁharati
etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo
taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānanti so tattha ṭhito āsavānaṁ
khayaṁ pāpuṇāti no ce āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti teneva dhammarāgena
tāya dhammanandiyā pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saññojanānaṁ
parikkhayā opapātiko hoti tatthaparinibbāyī anāvattidhammo tasmā
lokā seyyathāpi bhikkhave issāso vā issāsantevāsī vā
tiṇapurisarūpake vā mattikāpuñje vā yoggaṁ karitvā so aparena
samayena dūrepātī ca hoti akkhaṇavedhī ca mahato ca kāyassa padālitā
evameva kho bhikkhave bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma
natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati so yadeva
tattha hoti vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ te
dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato
parato palokato suññato anattato samanupassati so tehi
Dhammehi cittaṁ patiṭṭhāpeti so tehi dhammehi cittaṁ patiṭṭhāpetvā
amatāya dhātuyā cittaṁ upasaṁharati etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ
yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo
nirodho nibbānanti so tattha ṭhito āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti
no ce āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇāti teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā
pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko
hoti tatthaparinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā ākiñcaññāyatanampāhaṁ
bhikkhave nissāya āsavānaṁ khayaṁ vadāmīti iti yantaṁ
vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ iti kho bhikkhave yāvatā saññāsamāpatti
tāvatā aññāpaṭivedho yāni ca kho imāni bhikkhave
nissāya dve āyatanāni nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti ca
saññāvedayitanirodho ca jhāyīhete bhikkhave bhikkhūhi 1
samāpattikusalehi samāpattivuṭṭhānakusalehi samāpajjitvā vuṭṭhahitvā
sammadakkhātabbānīti 2 vadāmīti.

[241] 37 Ekaṁ samayaṁ āyasmā ānando kosambiyaṁ viharati
ghositārāme. Tatra kho āyasmā ānando bhikkhū āmantesi āvuso
bhikkhaveti. Āvusoti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paccassosuṁ.
Āyasmā ānando etadavoca acchariyaṁ āvuso abbhutaṁ āvuso
yāvañcidaṁ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena
1 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Ma. sammā akkhātabbānīti.
[1]- Okāsādhigamo anubuddho sattānaṁ visuddhiyā sokaparidevānaṁ
samatikkamāya dukkhadomanassānaṁ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa
sacchikiriyāya tadeva nāma cakkhuṁ bhavissati te rūpā tañcāyatanaṁ no
paṭisaṁvedissati tadeva nāma sotaṁ bhavissati te saddā tañcāyatanaṁ
no paṭisaṁvedissati tadeva nāma ghānaṁ bhavissati te gandhā tañcāyatanaṁ
no paṭisaṁvedissati sā ca nāma jivhā bhavissati te rasā tañcāyatanaṁ
no paṭisaṁvedissati so ca nāma kāyo bhavissati te phoṭṭhabbā
tañcāyatanaṁ no paṭisaṁvedissatīti. Evaṁ vutte āyasmā udāyi āyasmantaṁ
ānandaṁ etadavoca saññī meva nu kho āvuso ānanda tadāyatanaṁ no
paṭisaṁvedeti udāhu asaññīti. Saññī meva kho āvuso tadāyatanaṁ
paṭisaṁvedeti no asaññīti. Kiṁsaññī panāvuso tadāyatanaṁ no
paṭisaṁvedetīti.
Idhāvuso bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ
atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto ākāsoti
ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati evaṁsaññīpi kho āvuso tadāyatanaṁ
no paṭisaṁvedeti puna caparaṁ āvuso bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ
samatikkamma anantaṁ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja
viharati evaṁsaññīpi kho āvuso tadāyatanaṁ no paṭisaṁvedeti
puna caparaṁ āvuso bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma
natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati evaṁsaññīpi
1 Ma. sambādhe.
Kho āvuso tadāyatanaṁ no paṭisaṁvedeti.
Ekamidāhaṁ āvuso samayaṁ sākete viharāmi añjanavane migadāye
athakho āvuso jaṭilabhāgikā 1 bhikkhunī yenāhaṁ tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi ekamantaṁ ṭhitā kho
āvuso jaṭilabhāgikā 1 bhikkhunī maṁ etadavoca yāyaṁ bhante ānanda
samādhi na cābhinato na cāpanato na sasaṅkhāraniggayhavāritavato 2 vimuttattā
ṭhito ṭhitattā santusito santusitattā no paritassati ayaṁ bhante
ānanda samādhi kiṁphalo vutto bhagavatāti evaṁ vutte tāhaṁ 3 āvuso
jaṭilabhāgikaṁ bhikkhuniṁ etadavocaṁ yāyaṁ bhagini samādhi na cābhinato na
cāpanato na sasaṅkhāraniggayhavāritavato vimuttattā ṭhito ṭhitattā
santusito santusitattā no paritassati ayaṁ bhagini samādhi añño phalo
vutto bhagavatāti evaṁsaññīpi kho āvuso tadāyatanaṁ no
paṭisaṁvedetīti.

[242] 38 Athakho dve lokāyatikā brāhmaṇā yena bhagavā
tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu sammodanīyaṁ
kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu ekamantaṁ nisinnā
kho te brāhmaṇā bhagavantaṁ etadavocuṁ pūraṇo bho gotama
kassapo sabbaññū sabbadassāvī aparisesañāṇadassanaṁ paṭijānāti
carato ca me tiṭṭhato ca me 4 suttassa ca jāgarassa ca satataṁ samitaṁ
1 Sī. Yu. jaṭilabhāgiyā. A. jaṭilagāhiyā. Ma. jaṭilavāsikā.
2 Ma. sasaṅkhāraniggayhavāritagato. 3 Ma. sohaṁ. 4 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Ñāṇadassanaṁ paccupaṭṭhitanti so evamāha ahaṁ anantena
ñāṇena anantaṁ lokaṁ jānaṁ passaṁ viharāmīti ayampi hi 1 bho
gotama nigaṇṭho nāṭaputto sabbaññū sabbadassāvī aparisesañāṇadassanaṁ
paṭijānāti carato ca me tiṭṭhato ca me 2 suttassa ca
jāgarassa ca satataṁ samitaṁ ñāṇadassanaṁ paccupaṭṭhitanti so evamāha
ahaṁ anantena ñāṇena anantaṁ lokaṁ jānaṁ passaṁ viharāmīti imesaṁ
bho gotama ubhinnaṁ ñāṇavādānaṁ ubhinnaṁ aññamaññaṁ vipaccanīkavādānaṁ
ko saccaṁ [3]- ko musāti.
Alaṁ brāhmaṇā tiṭṭhatetaṁ imesaṁ ubhinnaṁ ñāṇavādānaṁ ubhinnaṁ
aññamaññaṁ vipaccanīkavādānaṁ ko saccaṁ [3]- ko musā dhammaṁ vo
brāhmaṇā desissāmi taṁ suṇātha sādhukaṁ manasi karotha bhāsissāmīti.
Evaṁ bhoti kho te brāhmaṇā bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca
seyyathāpi brāhmaṇā cattāro purisā catuddisā ṭhitā purisagatiyā 4 ca
javena samannāgatā paramena ca padavītihārena [5]- evarūpena javena
samannāgatā assu seyyathāpi nāma daḷhadhammo dhanuggaho sikkhito katahattho
katūpāsano lahukena asanena appakasirena tiriyaṁ tālacchātiṁ 6 atipāteyya
evarūpena ca padavītihārena seyyathāpi nāma puratthimā samuddā pacchimo
samuddo atha puratthimāya disāya ṭhito puriso evaṁ vadeyya ahaṁ
gamanena lokassa antaṁ pāpuṇissāmīti so aññatreva asitakhāyitasāyitā
aññatra uccārapassāvakammā aññatra niddākilamathapaṭivinodanā
1 Ma. hisaddo natthi. 2 Ma. mesaddo natthi. 3 Ma. āha.
4 Ma. paramena javena. 5 Ma. te. 6 Ma. tālacchāyaṁ.
Vassasatāyuko vassasatajīvī vassasataṁ gantvā appatvāva
lokassa antamantarā kālaṁ kareyya atha pacchimāya disāya .pe.
Atha dakkhiṇāya disāya ṭhito puriso evaṁ vadeyya ahaṁ gamanena
lokassa antaṁ pāpuṇissāmīti so aññatreva asitakhāyitasāyitā
aññatra uccārapassāvakammā aññatra niddākilamathapaṭivinodanā vassasatāyuko
vassasatajīvī vassasataṁ gantvā appatvāva lokassa antamantarā
kālaṁ kareyya taṁ kissahetu nāhaṁ brāhmaṇā evarūpāya sandhāvanikāya
lokassa antaṁ ñāteyyaṁ diṭṭheyyaṁ 1 patteyyanti vadāmi na cāhaṁ
brāhmaṇā appatvāva lokassa antaṁ dukkhassa antakiriyaṁ vadāmi.
Pañcime brāhmaṇā kāmaguṇā ariyassa vinaye lokoti vuccati.
Katame pañca cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā
kāmūpasañhitā rajaniyā sotaviññeyyā saddā .pe. Ghānaviññeyyā
gandhā jivhāviññeyyā rasā kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā
kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajaniyā. Ime kho brāhmaṇā
pañca kāmaguṇā ariyassa vinaye lokoti vuccati.
Idha brāhmaṇā bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi
dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamajjhānaṁ upasampajja
viharati ayaṁ vuccati brāhmaṇā bhikkhu lokassa antamagamā lokassa
ante viharati tamaññe evamāhaṁsu ayampi lokapariyāpanno
ayampi anissaṭo lokamhāti ahampi hi 2 brāhmaṇā evaṁ vadāmi
1 Ma. daṭṭheyyaṁ. 2 Sī. Ma. Yu. hisaddo natthi.
Ayampi lokapariyāpanno ayampi anissaṭo lokamhāti.
Puna caparaṁ brāhmaṇā bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā .pe.
Dutiyajjhānaṁ tatiyajjhānaṁ catutthajjhānaṁ upasampajja viharati ayaṁ vuccati
brāhmaṇā bhikkhu lokassa antamagamā lokassa ante viharati tamaññe
evamāhaṁsu ayampi lokapariyāpanno ayampi anissaṭo lokamhāti
ahampi hi 1 brāhmaṇā evaṁ vadāmi ayampi lokapariyāpanno ayampi
anissaṭo lokamhāti.
Puna caparaṁ brāhmaṇā bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā
paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto
ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati ayaṁ vuccati brāhmaṇā
bhikkhu lokassa antamagamā lokassa ante viharati tamaññe
evamāhaṁsu ayampi lokapariyāpanno ayampi anissaṭo lokamhāti
ahampi hi 1 brāhmaṇā evaṁ vadāmi ayampi lokapariyāpanno
ayampi anissaṭo lokamhāti.
Puna caparaṁ brāhmaṇā bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ
samatikkamma anantaṁ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja
viharati .pe. Sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma natthi kiñcīti
ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ
samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati ayaṁ vuccati
1 Ma. Sī. Yu. hisaddo natthi.
Brāhmaṇā bhikkhu lokassa antamagamā lokassa ante viharati
tamaññe evamāhaṁsu ayampi lokapariyāpanno ayampi anissaṭo
lokamhāti ahampi hi brāhmaṇā evaṁ vadāmi ayampi lokapariyāpanno
ayampi anissaṭo lokamhāti.
Puna caparaṁ brāhmaṇā bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ
samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati paññāyapassa
disvā āsavā parikkhīṇā honti ayaṁ vuccati brāhmaṇā bhikkhu
lokassa antamagamā lokassa ante viharati tiṇṇo loke
visattikanti.