[195] Ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane
kūṭāgārasālāyaṁ. Tena kho pana samayena pañcamattāni licchavisatāni bhagavantaṁ
payirupāsanti appekacce licchavī nīlā honti nīlavaṇṇā nīlavatthā
nīlālaṅkārā appekacce licchavī pītā honti pītavaṇṇā pītavatthā
1 Ma. evamevaṁ.
Pītālaṅkārā appekacce licchavī lohitakā honti lohitakavaṇṇā
lohitakavatthā lohitakālaṅkārā appekacce licchavī odātā honti
odātavaṇṇā odātavatthā odātālaṅkārā tyassudaṁ 1 bhagavā atirocati
vaṇṇena ceva yasasā ca athakho piṅgiyānī brāhmaṇo
uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā yena bhagavā tenañjaliṁ
paṇāmetvā bhagavantaṁ etadavoca paṭibhāti maṁ bhagavā paṭibhāti
maṁ sugatāti. Paṭibhātu taṁ piṅgiyānīti bhagavā avoca. Athakho
piṅgiyānī brāhmaṇo bhagavato sammukhā sārūpāya 2 gāthāya abhitthavi
padmaṁ 3 yathā kokanudaṁ 4 sugandhaṁ
pāto siyā phullamavītagandhaṁ
aṅgīrasaṁ passa virocamānaṁ
tapantamādiccamivantalikkheti.
Athakho te licchavī pañcahi uttarāsaṅgasatehi piṅgiyāniṁ brāhmaṇaṁ
acchādesuṁ. Athakho piṅgiyānī brāhmaṇo tehi pañcahi uttarāsaṅgasatehi
bhagavantaṁ acchādesi. Athakho bhagavā te licchavī etadavoca
pañcannaṁ licchavī ratanānaṁ pātubhāvo dullabho lokasmiṁ katamesaṁ
pañcannaṁ tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pātubhāvo dullabho
lokasmiṁ tathāgatappaveditassa dhammavinayassa desitā 5 puggalo dullabho
lokasmiṁ tathāgatappaveditassa dhammavinayassa desitassa viññātā
puggalo dullabho lokasmiṁ tathāgatappaveditassa dhammavinayassa desitassa
1 Ma. tyāssudaṁ. 2 Po. Ma. Yu. sāruppāya. 3 Po. Ma. Yu. padumaṁ.
4 Ma. Yu. kokanadaṁ. 5 Ma. Yu. desetā.
Viññātā dhammānudhammapaṭipanno puggalo dullabho lokasmiṁ
kataññukatavedī puggalo dullabho lokasmiṁ imesaṁ kho licchavī pañcannaṁ
ratanānaṁ pātubhāvo dullabho lokasminti.

[196] Tathāgatassa bhikkhave arahato sammāsambuddhassa pubbeva
sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato pañca mahāsupinā
pāturahesuṁ katame pañca tathāgatassa bhikkhave arahato sammāsambuddhassa
pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ayaṁ mahāpaṭhavī
mahāsayanaṁ ahosi himavā pabbatarājā bimbohanaṁ 1 ahosi puratthime
samudde vāmo hattho ohito ahosi pacchime samudde dakkhiṇo
hattho ohito ahosi dakkhiṇe samudde ubho pādā ohitā ahesuṁ
tathāgatassa bhikkhave arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā
anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ayaṁ paṭhamo mahāsupino pāturahosi.
Puna caparaṁ bhikkhave tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva
sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato tiriyā nāma tiṇajāti
nābhiyā uggantvā nabhaṁ āhacca ṭhitā ahosi tathāgatassa bhikkhave
arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa
bodhisattasseva sato ayaṁ dutiyo mahāsupino pāturahosi. Puna caparaṁ
bhikkhave tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā
anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato setā kimī kaṇhasīsā pādehi
ussakkitvā [2]- yāva jānumaṇḍalā paṭicchādesuṁ tathāgatassa bhikkhave
1 Po. Ma. bibbohanaṁ. 2 Ma. agganakhatoti dissati.
Arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva
sato ayaṁ tatiyo mahāsupino pāturahosi. Puna caparaṁ bhikkhave
tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa
bodhisattasseva sato cattāro sakuṇā nānāvaṇṇā catūhi disāhi
āgantvā pādamūle nipatitvā sabbasetā sampajjiṁsu tathāgatassa
bhikkhave arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa
bodhisattasseva sato ayaṁ catuttho mahāsupino pāturahosi. Puna
caparaṁ bhikkhave tathāgato arahaṁ sammāsambuddho pubbeva sambodhā
anabhisambuddho bodhisattova samāno mahato miḷhapabbatassa uparūpari caṅkamati
alippamāno miḷhena tathāgatassa bhikkhave arahato sammāsambuddhassa
pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ayaṁ pañcamo
mahāsupino pāturahosi. Yampi bhikkhave tathāgatassa arahato
sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato
ayaṁ mahāpaṭhavī mahāsayanaṁ ahosi himavā pabbatarājā bimbohanaṁ ahosi
puratthime samudde vāmo hattho ohito ahosi pacchime samudde
dakkhiṇo hattho ohito ahosi dakkhiṇe samudde ubho pādā
ohitā ahesuṁ tathāgatena bhikkhave arahatā sammāsambuddhena anuttarā
sammāsambodhi abhisambuddhā tassa abhisambodhāya ayaṁ paṭhamo mahāsupino
pāturahosi. Yampi bhikkhave tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa
pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato tiriyā
Nāma tiṇajāti nābhiyā uggantvā nabhaṁ āhacca ṭhitā ahosi tathāgatena
bhikkhave arahatā sammāsambuddhena ariyo aṭṭhaṅgiko maggo
abhisambujjhitvā yāva devamanussehi suppakāsito tassa abhisambodhāya
ayaṁ dutiyo mahāsupino pāturahosi. Yampi bhikkhave tathāgatassa arahato
sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva
sato setā kimī kaṇhasīsā pādehi ussakkitvā yāva jānumaṇḍalā
paṭicchādesuṁ bahū bhikkhave gihī odātavasanā tathāgataṁ pāṇupetaṁ 1
saraṇaṁ gatā tassa abhisambodhāya ayaṁ tatiyo mahāsupino pāturahosi.
Yampi bhikkhave tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva
sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato cattāro sakuṇā
nānāvaṇṇā catūhi disāhi āgantvā pādamūle nipatitvā sabbasetā
sampajjiṁsu cattārome bhikkhave vaṇṇā khattiyā brāhmaṇā vessā
suddā te tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ
pabbajitvā anuttaraṁ vimuttiṁ sacchikaronti tassa abhisambodhāya ayaṁ catuttho
mahāsupino pāturahosi. Yampi bhikkhave tathāgato arahaṁ sammāsambuddho
pubbeva sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno mahato
miḷhapabbatassa uparūpari caṅkamati alippamāno miḷhena lābhī bhikkhave
tathāgato cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ tattha
ca tathāgato agadhito 2 amucchito anajjhopanno ādīnavadassāvī
nissaraṇapañño paribhuñjati tassa abhisambodhāya ayaṁ pañcamo mahāsupino
1 Po. Ma. pāṇupetā. 2 Ma. taṁ tathāgato agathito.
Pāturahosi. Tathāgatassa bhikkhave arahato sammāsambuddhassa
pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ime pañca
mahāsupinā pāturahesunti.

[197] Pañcime bhikkhave vassassa antarāyā yaṁ nemittā
na jānanti yattha nemittānaṁ cakkhuṁ 1 nakkamati katame pañca upari
bhikkhave ākāse tejodhātu pakuppati tena uppannā meghā
paṭivigacchanti ayaṁ bhikkhave paṭhamo vassassa antarāyo yaṁ nemittā
na jānanti yattha nemittānaṁ cakkhuṁ nakkamati. Puna caparaṁ bhikkhave
upari ākāse vāyodhātu pakuppati tena uppannā meghā
paṭivigacchanti ayaṁ bhikkhave dutiyo vassassa antarāyo yaṁ nemittā
na jānanti yattha nemittānaṁ cakkhuṁ nakkamati. Puna caparaṁ bhikkhave
rāhu asurindo pāṇinā udakaṁ paṭicchitvā 2 mahāsamudde chaḍḍeti ayaṁ
bhikkhave tatiyo vassassa antarāyo yaṁ nemittā na jānanti yattha
nemittānaṁ cakkhuṁ nakkamati. Puna caparaṁ bhikkhave vassavalāhakā
devaputtā 3 pamattā honti ayaṁ bhikkhave catuttho vassassa antarāyo
yaṁ nemittā na jānanti yattha nemittānaṁ cakkhuṁ nakkamati. Puna
caparaṁ bhikkhave manussā adhammikā honti ayaṁ bhikkhave pañcamo
vassassa antarāyo yaṁ nemittā na jānanti yattha nemittānaṁ
cakkhuṁ nakkamati. Ime kho bhikkhave pañca vassassa antarāyā yaṁ
nemittā na jānanti yattha nemittānaṁ cakkhuṁ nakkamatīti.
1 Po. Ma. Yu. cakkhu. sabbattha īdisameva. 2 Po. Ma. sampaṭichitvā. 3 Ma. devā.

[198] Pañcahi bhikkhave aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā
hoti no dubbhāsitā anavajjā ca ananuvajjā 1 viññūnaṁ katamehi
pañcahi kālena ca bhāsitā hoti saccā ca bhāsitā hoti
saṇhā ca bhāsitā hoti atthasañhitā ca bhāsitā hoti mettacittena
ca bhāsitā hoti. Imehi kho bhikkhave pañcahi aṅgehi
samannāgatā vācā subhāsitā hoti no dubbhāsitā anavajjā ca
ananuvajjā 1 viññūnanti.

[199] Yaṁ 2 bhikkhave sīlavanto pabbajitā kulaṁ upasaṅkamanti tattha
manussā pañcahi ṭhānehi bahuṁ puññaṁ pasavanti katamehi pañcahi
yasmiṁ bhikkhave samaye sīlavante pabbajite kulaṁ upasaṅkamante manussānaṁ 3
disvā cittāni pasīdanti 4 saggasaṁvattanikaṁ bhikkhave taṁ kulaṁ tasmiṁ
samaye paṭipadaṁ paṭipannaṁ hoti. Yasmiṁ bhikkhave samaye sīlavante pabbajite
kulaṁ upasaṅkamante manussā paccuṭṭhenti abhivādenti āsanaṁ denti
uccākulikasaṁvattanikaṁ 5 bhikkhave taṁ kulaṁ tasmiṁ samaye paṭipadaṁ paṭipannaṁ
hoti. Yasmiṁ bhikkhave samaye sīlavante pabbajite kulaṁ upasaṅkamante
manussā maccheramalaṁ paṭivinenti 6 mahesakkhasaṁvattanikaṁ bhikkhave taṁ kulaṁ
tasmiṁ samaye paṭipadaṁ paṭipannaṁ hoti. Yasmiṁ bhikkhave samaye sīlavante
pabbajite kulaṁ upasaṅkamante manussā yathāsatti 7 yathābalaṁ saṁvibhajanti
1 Po. Ma. Yu. ananuvajjā ca. 2 Yu. yasmiṁ bhikkhave samaye. 3 Po. Ma. Yu. manussā.
4 Ma. Yu. pasādenti. 5 Ma. Yu. uccākulīna .... 6 Yu. paṭivinodenti.
7 Yu. yathāsattiṁ.
Mahābhogasaṁvattanikaṁ bhikkhave taṁ kulaṁ tasmiṁ samaye paṭipadaṁ paṭipannaṁ
hoti. Yasmiṁ bhikkhave samaye sīlavante pabbajite kulaṁ upasaṅkamante
manussā paripucchanti paripañhanti dhammaṁ suṇanti mahāpaññāsaṁvattanikaṁ
bhikkhave taṁ kulaṁ tasmiṁ samaye paṭipadaṁ paṭipannaṁ hoti. Yasmiṁ bhikkhave
samaye sīlavanto 1 pabbajitā kulaṁ upasaṅkamanti tattha manussā imehi
pañcahi ṭhānehi bahuṁ puññaṁ pasavantīti.

[200] Pañcimā bhikkhave nissāraṇiyā 2 dhātuyo katamā pañca
idha bhikkhave bhikkhuno kāme 3 manasikaroto kāmesu cittaṁ na pakkhandati
na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati nekkhammaṁ kho panassa manasikaroto
nekkhamme cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati tassa
taṁ cittaṁ sugataṁ 4 subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ suvisaṁyuttaṁ kāmehi ye
ca kāmapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā mutto so
tehi na so taṁ vedanaṁ vediyati idamakkhātaṁ kāmānaṁ nissaraṇaṁ.
Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhuno byāpādaṁ manasikaroto byāpāde cittaṁ
na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati abyāpādaṁ
kho panassa manasikaroto abyāpāde cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati
vimuccati tassa taṁ cittaṁ sugataṁ 4 subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ suvisaṁyuttaṁ
byāpādena ye ca byāpādapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā
mutto so tehi na so taṁ vedanaṁ vediyati idamakkhātaṁ
byāpādassa nissaraṇaṁ. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhuno vihesaṁ
1 Ma. yaṁ bhikkhave sīlavanto. 2 Ma. nissāraṇīyā. Yu. nissaraṇīyā.
3 Po. Ma. Yu. kāmaṁ. 4 Yu. sukataṁ.
Manasikaroto vihesāya cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati
na vimuccati avihesaṁ kho panassa manasikaroto avihesāya cittaṁ
pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ
suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ suvisaṁyuttaṁ vihesāya ye ca vihesāpaccayā uppajjanti
āsavā vighātapariḷāhā mutto so tehi na so taṁ vedanaṁ vediyati
idamakkhātaṁ vihesāya nissaraṇaṁ. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhuno rūpe 1
manasikaroto rūpesu 2 cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na
vimuccati arūpaṁ kho panassa manasikaroto arūpe cittaṁ pakkhandati
pasīdati santiṭṭhati vimuccati tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ
suvimuttaṁ suvisaṁyuttaṁ rūpehi ye ca rūpapaccayā uppajjanti āsavā
vighātapariḷāhā mutto so tehi na so taṁ vedanaṁ vediyati
idamakkhātaṁ rūpānaṁ nissaraṇaṁ. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhuno sakkāyaṁ
manasikaroto sakkāye cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati
na vimuccati sakkāyanirodhaṁ kho panassa manasikaroto sakkāyanirodhe
cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati tassa taṁ cittaṁ sugataṁ
subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ suvisaṁyuttaṁ sakkāyena ye ca sakkāyapaccayā
uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā mutto so tehi na
so taṁ vedanaṁ vediyati idamakkhātaṁ sakkāyassa nissaraṇaṁ. Tassa
kāmanandipi 3 nānuseti byāpādanandipi nānuseti vihesānandipi 4
1 Po. Ma. Yu. rūpaṁ. 2 Ma. Yu. rūpe. 3-4 Ma. ..ṇandīpi.
Nānuseti rūpanandipi 1 nānuseti sakkāyanandipi 2 nānuseti so
kāmanandiyāpi ananusayā byāpādanandiyāpi ananusayā vihesānandiyāpi
ananusayā rūpanandiyāpi ananusayā sakkāyanandiyāpi ananusayā ayaṁ vuccati
bhikkhave bhikkhu nirālayo 3 acchejji 4 taṇhaṁ vivaṭṭayi saññojanaṁ
sammāmānābhisamayā antamakāsi dukkhassa. Imā kho bhikkhave pañca
nissāraṇiyā dhātuyoti.
Brāhmaṇavaggo pañcamo.
Catuttho paṇṇāsako niṭṭhito.
Tassuddānaṁ
soṇo doṇo saṁgāravo kāraṇapālī ca piṅgiyānī
supinā ca vassā vācā kulaṁ nissaraṇiyena cāti.
------------
1-2 Ma. ... nandīpi. 3 Ma. Yu. niramusayo. 4 Po. Ma. acchecchi.
Pañcamapaṇṇāsako
kimbilavaggo paṭhamo

[201] Ekaṁ samayaṁ bhagavā kimilāyaṁ 1 viharati veḷuvane. Athakho
āyasmā kimbilo 2 yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi ekamantaṁ nisinno kho
āyasmā kimbilo bhagavantaṁ etadavoca ko nu kho bhante hetu
ko paccayo yena tathāgate parinibbute saddhammo na ciraṭṭhitiko
hotīti. Idha kimbila tathāgate parinibbute bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā
upāsikāyo satthari agāravā viharanti appatissā dhamme agāravā
viharanti appatissā saṅghe agāravā viharanti appatissā sikkhāya
agāravā viharanti appatissā aññamaññaṁ agāravā viharanti
appatissā ayaṁ kho kimbila hetu ayaṁ paccayo yena tathāgate
parinibbute saddhammo na ciraṭṭhitiko hotīti. Ko pana bhante hetu ko
paccayo yena tathāgate parinibbute saddhammo ciraṭṭhitiko hotīti.
Idha kimbila tathāgate parinibbute bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo
satthari sagāravā viharanti sappatissā dhamme sagāravā viharanti
sappatissā saṅghe sagāravā viharanti sappatissā sikkhāya sagāravā
viharanti sappatissā aññamaññaṁ sagāravā viharanti sappatissā
ayaṁ kho kimbila hetu ayaṁ paccayo yena tathāgate parinibbute
1 Po. kimmilāyaṁ. Yu. kimbilāyaṁ. 2 Ma. kimi ....
Saddhammo ciraṭṭhitiko hotīti.

[202] Pañcime bhikkhave ānisaṁsā dhammassavane katame pañca
assutaṁ suṇāti sutaṁ pariyodapeti kaṅkhaṁ vihanati 1 diṭṭhiṁ ujuṁ
karoti cittamassa pasīdati ime kho bhikkhave pañca ānisaṁsā
dhammassavaneti.

[203] Pañcahi bhikkhave aṅgehi samannāgato rañño bhadro 2
assājāniyo rājāraho hoti rājabhoggo rañño aṅgantveva
saṅkhaṁ gacchati katamehi pañcahi ājjavena javena maddavena
khantiyā soraccena imehi kho bhikkhave pañcahi aṅgehi samannāgato
rañño bhadro 3 assājāniyo rājāraho hoti rājabhoggo rañño
aṅgantveva saṅkhaṁ gacchati. Evameva kho bhikkhave pañcahi dhammehi
samannāgato bhikkhu āhuneyyo hoti pāhuneyyo dakkhiṇeyyo
añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassa katamehi pañcahi
ājjavena javena maddavena khantiyā soraccena imehi kho bhikkhave
pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu āhuneyyo hoti pāhuneyyo
dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassāti.

[204] Pañcimāni bhikkhave balāni katamāni pañca saddhābalaṁ
hiribalaṁ ottappabalaṁ viriyabalaṁ paññābalaṁ imāni kho bhikkhave pañca
balānīti.