[135] Pañcahi bhikkhave aṅgehi samannāgato rañño khattiyassa
muddhābhisittassa jeṭṭho putto rajjaṁ pattheti katamehi pañcahi
idha bhikkhave rañño khattiyassa muddhābhisittassa jeṭṭho putto ubhato
sujāto hoti mātito ca pitito ca saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā
pitāmahayugā akkhitto anupakuṭṭho jātivādena abhirūpo hoti dassanīyo
pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato mātāpitūnaṁ piyo
hoti manāpo negamajānapadassa piyo hoti manāpo yāni tāni
raññaṁ khattiyānaṁ muddhābhisittānaṁ sippuṭṭhānāni 1 hatthismiṁ vā assasmiṁ
vā rathasmiṁ vā dhanusmiṁ vā [2]- tattha sikkhito hoti anavayo tassa
evaṁ hoti ahaṁ khomhi ubhato sujāto mātito ca pitito ca
saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakuṭṭho
jātivādena kasmāhaṁ rajjaṁ na pattheyyaṁ ahaṁ khomhi abhirūpo dassanīyo
pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato kasmāhaṁ rajjaṁ na
pattheyyaṁ ahaṁ khomhi mātāpitūnaṁ piyo manāpo kasmāhaṁ rajjaṁ
na pattheyyaṁ ahaṁ khomhi negamajānapadassa piyo manāpo kasmāhaṁ
rajjaṁ na pattheyyaṁ ahaṁ khomhi yāni tāni raññaṁ khattiyānaṁ
1 Po. Ma. Yu. sippaṭṭhānāni. 2 Ma. Yu. tharusmiṁ vā.
Muddhābhisittānaṁ sippuṭṭhānāni hatthismiṁ vā assasmiṁ vā rathasmiṁ vā dhanusmiṁ
vā [1]- tattha sikkhito anavayo kasmāhaṁ rajjaṁ vā na pattheyyanti imehi
kho bhikkhave pañcahi aṅgehi samannāgato rañño khattiyassa
muddhābhisittassa jeṭṭho putto rajjaṁ pattheti evameva kho bhikkhave pañcahi
dhammehi samannāgato bhikkhu āsavānaṁ khayaṁ pattheti katamehi pañcahi
idha bhikkhave bhikkhu saddho hoti saddahati tathāgatassa bodhiṁ itipi
so bhagavā .pe. Buddho bhagavāti appābādho hoti appātaṅko
samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya
padhānakkhamāya asaṭho hoti amāyāvī yathābhūtaṁ attānaṁ āvikattā
satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu āraddhaviriyo viharati akusalānaṁ
dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo
anikkhittadhuro kusalesu dhammesu paññavā hoti udayatthagāminiyā
paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā
tassa evaṁ hoti ahaṁ khomhi saddho saddahāmi tathāgatassa bodhiṁ
itipi so bhagavā .pe. Buddho bhagavāti kasmāhaṁ āsavānaṁ khayaṁ na
pattheyyaṁ ahaṁ khomhi appābādho appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā
samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya kasmāhaṁ
āsavānaṁ khayaṁ na pattheyyaṁ ahaṁ khomhi asaṭho amāyāvī yathābhūtaṁ
attānaṁ āvikattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu kasmāhaṁ
1 Ma. Yu. tharusmiṁ vā.
Āsavānaṁ khayaṁ na pattheyyaṁ ahaṁ khomhi āraddhaviriyo viharāmi
akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya .pe. Anikkhittadhuro kusalesu dhammesu
kasmāhaṁ āsavānaṁ khayaṁ na pattheyyaṁ ahaṁ khomhi paññavā .pe.
Sammādukkhakkhayagāminiyā kasmāhaṁ āsavānaṁ khayaṁ na pattheyyanti
imehi kho bhikkhave pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu āsavānaṁ khayaṁ
patthetīti.

[136] Pañcahi bhikkhave aṅgehi samannāgato rañño khattiyassa
muddhābhisittassa jeṭṭho putto uparajjaṁ pattheti katamehi pañcahi
idha bhikkhave rañño khattiyassa muddhābhisittassa jeṭṭho putto ubhato
sujāto hoti mātito ca pitito ca saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā
pitāmahayugā akkhitto anupakuṭṭho jātivādena abhirūpo hoti dassanīyo
pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato mātāpitūnaṁ piyo
hoti manāpo balakāyassa piyo hoti manāpo paṇḍito hoti
byatto medhāvī paṭibalo atītānāgatapaccuppanne atthe cintetuṁ tassa
evaṁ hoti ahaṁ khomhi ubhato sujāto mātito ca pitito ca
saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakuṭṭho
jātivādena kasmāhaṁ uparajjaṁ na pattheyyaṁ ahaṁ khomhi abhirūpo
dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato kasmāhaṁ
uparajjaṁ na pattheyyaṁ ahaṁ khomhi mātāpitūnaṁ piyo manāpo kasmāhaṁ
uparajjaṁ na pattheyyaṁ ahaṁ khomhi balakāyassa piyo manāpo kasmāhaṁ
Uparajjaṁ na pattheyyaṁ ahaṁ khomhi paṇḍito byatto medhāvī paṭibalo
atītānāgatapaccuppanne atthe cintetuṁ kasmāhaṁ uparajjaṁ na
pattheyyanti imehi kho bhikkhave pañcahi aṅgehi samannāgato rañño
khattiyassa muddhābhisittassa jeṭṭho putto uparajjaṁ pattheti evameva
kho bhikkhave pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu āsavānaṁ khayaṁ pattheti
katamehi pañcahi idha bhikkhave bhikkhu sīlavā hoti .pe. Sikkhati
sikkhāpadesu bahussuto hoti .pe. Diṭṭhiyā suppaṭividdhā catūsu
satipaṭṭhānesu supaṭṭhitacitto hoti āraddhaviriyo viharati akusalānaṁ
dhammānaṁ pahānāya .pe. Anikkhittadhuro kusalesu dhammesu paññavā
hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya
sammādukkhakkhayagāminiyā tassa evaṁ hoti ahaṁ khomhi sīlavā .pe.
Sikkhāmi sikkhāpadesu kasmāhaṁ āsavānaṁ khayaṁ na pattheyyaṁ ahaṁ
khomhi bahussuto sutadharo sutasannicayo .pe. Diṭṭhiyā suppaṭividdhā
kasmāhaṁ āsavānaṁ khayaṁ na pattheyyaṁ ahaṁ khomhi catūsu satipaṭṭhānesu
supaṭṭhitacitto kasmāhaṁ āsavānaṁ khayaṁ na pattheyyaṁ ahaṁ khomhi
āraddhaviriyo viharāmi akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya .pe. Anikkhittadhuro
kusalesu dhammesu kasmāhaṁ āsavānaṁ khayaṁ na pattheyyaṁ ahaṁ khomhi
paññavā .pe. Sammādukkhakkhayagāminiyā kasmāhaṁ āsavānaṁ khayaṁ na
pattheyyanti imehi kho bhikkhave pañcahi dhammehi samannāgato
bhikkhu āsavānaṁ khayaṁ patthetīti.

[137] Pañcime bhikkhave appaṁ rattiyā supanti bahuṁ jagganti
katame pañca itthī bhikkhave purisādhippāyā appaṁ rattiyā supati
bahuṁ jaggati puriso bhikkhave itthādhippāyo appaṁ rattiyā supati
bahuṁ jaggati coro bhikkhave ādānādhippāyo appaṁ rattiyā supati
bahuṁ jaggati rājā bhikkhave rājakaraṇīyesu yutto appaṁ rattiyā supati
bahuṁ jaggati bhikkhu bhikkhave visaññogādhippāyo appaṁ rattiyā supati
bahuṁ jaggati ime kho bhikkhave pañca appaṁ rattiyā supanti bahuṁ
jaggantīti.

[138] Pañcahi bhikkhave aṅgehi samannāgato rañño nāgo
bhattādako ca hoti okāsapharaṇo ca laṇḍusādhano 1 ca salākaggāhī ca
rañño nāgotveva saṅkhaṁ gacchati katamehi pañcahi idha bhikkhave rañño
nāgo akkhamo hoti rūpānaṁ akkhamo saddānaṁ akkhamo gandhānaṁ
akkhamo rasānaṁ akkhamo phoṭṭhabbānaṁ imehi kho bhikkhave pañcahi
aṅgehi samannāgato rañño nāgo bhattādako ca hoti okāsapharaṇo
ca laṇḍusādhano ca salākaggāhī ca rañño nāgotveva saṅkhaṁ gacchati
evameva kho bhikkhave pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu bhattādako
ca hoti okāsapharaṇo ca pīṭhamaddano 2 ca salākaggāhī ca bhikkhutveva
saṅkhaṁ gacchati katamehi pañcahi idha bhikkhave bhikkhu akkhamo hoti
rūpānaṁ akkhamo saddānaṁ akkhamo gandhānaṁ akkhamo rasānaṁ
akkhamo phoṭṭhabbānaṁ imehi kho bhikkhave pañcahi dhammehi samannāgato
1 Po. paṇḍusādano. Ma. laṇḍasāraṇo. Yu. laṇḍasādhano. 2 Ma. mañcapīṭhamaddano.
Bhikkhu bhattādako ca hoti okāsapharaṇo ca pīṭhamaddano 1 ca salākaggāhī
ca bhikkhutveva saṅkhaṁ gacchatīti.

[139] Pañcahi bhikkhave aṅgehi samannāgato rañño nāgo na
rājāraho hoti na rājabhoggo na rañño aṅgantveva saṅkhaṁ gacchati
katamehi pañcahi idha bhikkhave rañño nāgo akkhamo hoti rūpānaṁ
akkhamo saddānaṁ akkhamo gandhānaṁ akkhamo rasānaṁ akkhamo
phoṭṭhabbānaṁ. Kathañca bhikkhave rañño nāgo akkhamo hoti rūpānaṁ
idha bhikkhave rañño nāgo saṅgāmagato hatthikāyaṁ vā disvā assakāyaṁ
vā disvā rathakāyaṁ vā disvā pattikāyaṁ vā disvā saṁsīdati visīdati na
santhambhati na sakkoti saṅgāmaṁ otarituṁ evaṁ kho bhikkhave rañño nāgo
akkhamo hoti rūpānaṁ. Kathañca bhikkhave rañño nāgo akkhamo hoti
saddānaṁ idha bhikkhave rañño nāgo saṅgāmagato hatthisaddaṁ vā sutvā
assasaddaṁ vā sutvā rathasaddaṁ vā sutvā pattisaddaṁ vā sutvā
bheripaṇavasaṅkhatiṇavaninnādasaddaṁ vā sutvā saṁsīdati visīdati na santhambhati na
sakkoti saṅgāmaṁ otarituṁ evaṁ kho bhikkhave rañño nāgo akkhamo
hoti saddānaṁ. Kathañca bhikkhave rañño nāgo akkhamo hoti gandhānaṁ
idha bhikkhave rañño nāgo saṅgāmagato ye te rañño nāgā abhijātā
saṅgāmāvacarā tesaṁ muttakarīsassa gandhaṁ ghāyitvā saṁsīdati visīdati na
santhambhati na sakkoti saṅgāmaṁ otarituṁ evaṁ kho bhikkhave rañño nāgo
akkhamo hoti gandhānaṁ. Kathañca bhikkhave rañño nāgo akkhamo
1 Ma. mañcapīṭhamaddano.
Hoti rasānaṁ idha bhikkhave rañño nāgo saṅgāmagato ekissā vā
tiṇodakadattiyā vihanīto 1 dvīhi vā tīhi vā catūhi vā pañcahi vā
tiṇodakadattīhi vihanīto saṁsīdati visīdati na santhambhati na sakkoti
saṅgāmaṁ otarituṁ evaṁ kho bhikkhave rañño nāgo akkhamo hoti
rasānaṁ. Kathañca bhikkhave rañño nāgo akkhamo hoti phoṭṭhabbānaṁ
idha bhikkhave rañño nāgo saṅgāmagato ekena vā saravegena viddho
dvīhi vā tīhi vā catūhi vā pañcahi vā saravegehi viddho saṁsīdati
visīdati na santhambhati na sakkoti saṅgāmaṁ otarituṁ evaṁ kho bhikkhave
rañño nāgo akkhamo hoti phoṭṭhabbānaṁ imehi kho bhikkhave
pañcahi aṅgehi samannāgato rañño nāgo na rājāraho hoti na
rājabhoggo na rañño aṅgantveva saṅkhaṁ gacchati. Evameva kho
bhikkhave pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu na āhuneyyo hoti na
pāhuneyyo na dakkhiṇeyyo na añjalikaraṇīyo na anuttaraṁ puññakkhettaṁ
lokassa katamehi pañcahi idha bhikkhave bhikkhu akkhamo hoti rūpānaṁ
akkhamo saddānaṁ akkhamo gandhānaṁ akkhamo rasānaṁ akkhamo
phoṭṭhabbānaṁ. Kathañca bhikkhave bhikkhu akkhamo hoti rūpānaṁ idha
bhikkhave bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā rajanīye rūpe sārajjati na sakkoti
cittaṁ samādahituṁ evaṁ kho bhikkhave bhikkhu akkhamo hoti rūpānaṁ.
Kathañca bhikkhave bhikkhu akkhamo hoti saddānaṁ idha bhikkhave bhikkhu
1 Ma. Yu. vīmānito.
Sotena saddaṁ sutvā rajanīye sadde sārajjati na sakkoti cittaṁ
samādahituṁ evaṁ kho bhikkhave bhikkhu akkhamo hoti saddānaṁ.
Kathañca bhikkhave bhikkhu akkhamo hoti gandhānaṁ idha bhikkhave bhikkhu
ghānena gandhaṁ ghāyitvā rajanīye gandhe sārajjati na sakkoti cittaṁ
samādahituṁ evaṁ kho bhikkhave bhikkhu akkhamo hoti gandhānaṁ. Kathañca
bhikkhave bhikkhu akkhamo hoti rasānaṁ idha bhikkhave bhikkhu jivhāya rasaṁ
sāyitvā rajanīye rase sārajjati na sakkoti cittaṁ samādahituṁ evaṁ
kho bhikkhave bhikkhu akkhamo hoti rasānaṁ. Kathañca bhikkhave bhikkhu
akkhamo hoti phoṭṭhabbānaṁ idha bhikkhave bhikkhu kāyena phoṭṭhabbaṁ
phusitvā rajanīye phoṭṭhabbe sārajjati na sakkoti cittaṁ samādahituṁ
evaṁ kho bhikkhave bhikkhu akkhamo hoti phoṭṭhabbānaṁ. Imehi kho
bhikkhave pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu na āhuneyyo hoti na
pāhuneyyo na dakkhiṇeyyo na añjalikaraṇīyo na anuttaraṁ puññakkhettaṁ
lokassa 1 . Pañcahi bhikkhave aṅgehi samannāgato rañño nāgo rājāraho
hoti rājabhoggo rañño aṅgantveva saṅkhaṁ gacchati katamehi pañcahi
idha bhikkhave rañño nāgo khamo hoti rūpānaṁ khamo saddānaṁ khamo
gandhānaṁ khamo rasānaṁ khamo phoṭṭhabbānaṁ. Kathañca bhikkhave rañño
nāgo khamo hoti rūpānaṁ idha bhikkhave rañño nāgo saṅgāmagato
hatthikāyaṁ vā disvā assakāyaṁ vā disvā rathakāyaṁ vā disvā pattikāyaṁ
1 Yu. lokassāti.
Vā disvā na saṁsīdati na visīdati santhambhati sakkoti saṅgāmaṁ otarituṁ
evaṁ kho bhikkhave rañño nāgo khamo hoti rūpānaṁ. Kathañca bhikkhave
rañño nāgo khamo hoti saddānaṁ idha bhikkhave rañño nāgo saṅgāmagato
hatthisaddaṁ vā sutvā assasaddaṁ vā sutvā rathasaddaṁ vā sutvā
pattisaddaṁ vā sutvā bheripaṇavasaṅkhatiṇavaninnādasaddaṁ vā sutvā na
saṁsīdati na visīdati santhambhati sakkoti saṅgāmaṁ otarituṁ evaṁ kho
bhikkhave rañño nāgo khamo hoti saddānaṁ. Kathañca bhikkhave rañño
nāgo khamo hoti gandhānaṁ idha bhikkhave rañño nāgo saṅgāmagato
ye te rañño nāgā abhijātā saṅgāmāvacarā tesaṁ muttakarīsassa
gandhaṁ ghāyitvā na saṁsīdati na visīdati santhambhati sakkoti saṅgāmaṁ
otarituṁ evaṁ kho bhikkhave rañño nāgo khamo hoti gandhānaṁ.
Kathañca bhikkhave rañño nāgo khamo hoti rasānaṁ idha bhikkhave
rañño nāgo saṅgāmagato ekissā vā tiṇodakadattiyā vihanīto dvīhi
vā tīhi vā catūhi vā pañcahi vā tiṇodakadattīhi vihanīto na
saṁsīdati na visīdati santhambhati sakkoti saṅgāmaṁ otarituṁ evaṁ kho
bhikkhave rañño nāgo khamo hoti rasānaṁ. Kathañca bhikkhave rañño
nāgo khamo hoti phoṭṭhabbānaṁ idha bhikkhave rañño nāgo saṅgāmagato
ekena vā saravegena viddho dvīhi vā tīhi vā catūhi vā pañcahi
vā saravegehi viddho na saṁsīdati na visīdati santhambhati sakkoti saṅgāmaṁ
otarituṁ evaṁ kho bhikkhave rañño nāgo khamo hoti phoṭṭhabbānaṁ.
Imehi kho bhikkhave pañcahi aṅgehi samannāgato rañño nāgo rājāraho
hoti rājabhoggo rañño aṅgantveva saṅkhaṁ gacchati. Evameva kho
bhikkhave pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu āhuneyyo hoti
pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassa
katamehi pañcahi idha bhikkhave bhikkhu khamo hoti rūpānaṁ khamo
saddānaṁ khamo gandhānaṁ khamo rasānaṁ khamo phoṭṭhabbānaṁ.
Kathañca bhikkhave bhikkhu khamo hoti rūpānaṁ idha bhikkhave bhikkhu cakkhunā
rūpaṁ disvā rajanīye rūpe na sārajjati sakkoti cittaṁ samādahituṁ evaṁ
kho bhikkhave bhikkhu khamo hoti rūpānaṁ. Kathañca bhikkhave bhikkhu
khamo hoti saddānaṁ idha bhikkhave bhikkhu sotena saddaṁ sutvā
rajanīye sadde na sārajjati sakkoti cittaṁ samādahituṁ evaṁ kho
bhikkhave bhikkhu khamo hoti saddānaṁ. Kathañca bhikkhave bhikkhu khamo
hoti gandhānaṁ idha bhikkhave bhikkhu ghānena gandhaṁ ghāyitvā rajanīye
gandhe na sārajjati sakkoti cittaṁ samādahituṁ evaṁ kho bhikkhave
bhikkhu khamo hoti gandhānaṁ. Kathañca bhikkhave bhikkhu khamo hoti rasānaṁ
idha bhikkhave bhikkhu jivhāya rasaṁ sāyitvā rajanīye rase na sārajjati
sakkoti cittaṁ samādahituṁ evaṁ kho bhikkhave bhikkhu khamo hoti rasānaṁ.
Kathañca bhikkhave bhikkhu khamo hoti phoṭṭhabbānaṁ idha bhikkhave bhikkhu
kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā rajanīye phoṭṭhabbe na sārajjati sakkoti
cittaṁ samādahituṁ evaṁ kho bhikkhave bhikkhu khamo hoti phoṭṭhabbānaṁ.
Imehi kho bhikkhave pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu āhuneyyo
hoti pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ
lokassāti.

[140] Pañcahi bhikkhave aṅgehi samannāgato rañño nāgo
rājāraho hoti rājabhoggo rañño aṅgantveva saṅkhaṁ gacchati katamehi
pañcahi idha bhikkhave rañño nāgo sotā ca hoti hantā ca
rakkhitā ca khantā ca gantā ca. Kathañca bhikkhave rañño nāgo
sotā hoti idha bhikkhave rañño nāgo yamenaṁ hatthidammasārathi
kāraṇaṁ kāreti yadi vā katapubbaṁ yadi vā akatapubbaṁ taṁ aṭṭhikatvā
manasikatvā sabbaṁ cetasā samannāharitvā ohitasoto suṇāti evaṁ
kho bhikkhave rañño nāgo sotā hoti. Kathañca bhikkhave rañño
nāgo hantā hoti idha bhikkhave rañño nāgo saṅgāmagato hatthimpi
hanati 1 hatthārūhampi hanati assampi hanati assārūhampi hanati rathampi
hanati rathikampi 2 hanati pattikampi hanati evaṁ kho bhikkhave rañño
nāgo hantā hoti. Kathañca bhikkhave rañño nāgo rakkhitā hoti
idha bhikkhave rañño nāgo saṅgāmagato rakkhati purimaṁ kāyaṁ rakkhati
pacchimaṁ kāyaṁ rakkhati purime pāde rakkhati pacchime pāde rakkhati sīsaṁ
rakkhati kaṇṇe rakkhati dante rakkhati soṇḍaṁ rakkhati vāladhiṁ rakkhati
hatthārūhaṁ evaṁ kho bhikkhave rañño nāgo rakkhitā hoti.
1 Yu. hanti. 2 Yu. rathāruhampi.
Kathañca bhikkhave rañño nāgo khantā hoti idha bhikkhave rañño
nāgo saṅgāmagato khamo hoti sattippahārānaṁ asippahārānaṁ usuppahārānaṁ
pharasuppahārānaṁ bheripaṇavasaṅkhatiṇavaninnādasaddānaṁ evaṁ kho bhikkhave
rañño nāgo khantā hoti. Kathañca bhikkhave rañño nāgo gantā hoti
idha bhikkhave rañño nāgo yamenaṁ hatthidammasārathi disaṁ peseti yadi
vā gatapubbaṁ yadi vā agatapubbaṁ taṁ khippaññeva gantā hoti evaṁ
kho bhikkhave rañño nāgo gantā hoti. Imehi kho bhikkhave pañcahi
aṅgehi samannāgato rañño nāgo rājāraho hoti rājabhoggo rañño
aṅgantveva saṅkhaṁ gacchati. Evameva kho bhikkhave pañcahi dhammehi
samannāgato bhikkhu āhuneyyo hoti pāhuneyyo dakkhiṇeyyo
añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassa katamehi pañcahi idha
bhikkhave bhikkhu sotā ca hoti hantā ca rakkhitā ca khantā
ca gantā ca. Kathañca bhikkhave bhikkhu sotā hoti idha bhikkhave
bhikkhu tathāgatappavedite dhammavinaye desiyamāne aṭṭhikatvā manasikatvā
sabbaṁ cetasā samannāharitvā ohitasoto dhammaṁ suṇāti evaṁ kho
bhikkhave bhikkhu sotā hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu hantā hoti
idha bhikkhave bhikkhu uppannaṁ kāmavitakkaṁ nādhivāseti pajahati vinodeti
hanati byantīkaroti anabhāvaṁ gameti uppannaṁ byāpādavitakkaṁ ...
Uppannaṁ vihiṁsāvitakkaṁ ... Uppannuppanne pāpake akusale dhamme
Nādhivāseti pajahati vinodeti hanati 1 byantīkaroti ... Anabhāvaṁ gameti evaṁ
kho bhikkhave bhikkhu hantā hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu rakkhitā
hoti idha bhikkhave bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī
hoti nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ
abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa
saṁvarāya paṭipajjati rakkhati cakkhundriyaṁ cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati sotena
saddaṁ sutvā ... Ghānena gandhaṁ ghāyitvā ... Jivhāya rasaṁ sāyitvā ...
Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā ... Manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī
hoti nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ
abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa
saṁvarāya paṭipajjati rakkhati manindriyaṁ manindriye saṁvaraṁ āpajjati
evaṁ kho bhikkhave bhikkhu rakkhitā hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu
khantā hoti idha bhikkhave bhikkhu khamo hoti sītassa uṇhassa
jighacchāya pipāsāya ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassānaṁ duruttānaṁ
durāgatānaṁ vacanapathānaṁ uppannānaṁ sārīrikānaṁ vedanānaṁ dukkhānaṁ tibbānaṁ
kharānaṁ kaṭukānaṁ asātānaṁ amanāpānaṁ pāṇaharānaṁ adhivāsakajātiko hoti
evaṁ kho bhikkhave bhikkhu khantā hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu gantā
hoti idha bhikkhave bhikkhu yā sā disā agatapubbā iminā dīghena
addhunā yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo
nirodho nibbānaṁ taṁ khippaññeva gantā hoti evaṁ kho bhikkhave
1 Yu. ayaṁ pāṭho natthi.
Bhikkhu gantā hoti. Imehi kho bhikkhave pañcahi dhammehi samannāgato
bhikkhu āhuneyyo hoti pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo
anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassāti.
Rājavaggo catuttho.
Tassuddānaṁ
cakkānuvattanā rājā yassaṁ disaṁ dve ca 1 patthanā
appaṁ supati bhattādā 2 akkhamo sotavena 3 cāti.
------------
Tikaṇḍakīvaggo pañcamo

[141] Pañcime bhikkhave puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ
katame pañca datvā avajānāti saṁvāsena avajānāti ādeyyamukho 4
hoti loḷo hoti mando momūho hoti. Kathañca bhikkhave
puggalo datvā avajānāti idha bhikkhave puggalo puggalassa deti
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ tassa evaṁ hoti
ahaṁ demi ayaṁ paṭiggaṇhātīti tamenaṁ datvā avajānāti evaṁ
kho bhikkhave puggalo datvā avajānāti. Kathañca bhikkhave puggalo
saṁvāsena avajānāti idha bhikkhave puggalo puggalena saddhiṁ saṁvasati
dve vā tīṇi vā vassāni tamenaṁ saṁvāsena avajānāti evaṁ kho
bhikkhave puggalo saṁvāsena avajānāti. Kathañca bhikkhave puggalo
1 Ma. ceva. 2 Ma. bhattādo. 3 Ma. akkhamo ca sotena cāti. yu ... sotarā
cāti. 4 Po. Ma. ādheyyamukho. Yu. ādiya ... Sī. ādīya ....
Ādeyyamukho hoti idha bhikkhave ekacco puggalo parassa vaṇṇe
vā avaṇṇe vā bhāsiyamāne taṁ khippaññeva adhimuccito 1 hoti evaṁ
kho bhikkhave puggalo ādeyyamukho hoti. Kathañca bhikkhave puggalo
loḷo 2 hoti idha bhikkhave ekacco puggalo ittarasaddho hoti
ittarabhatti 3 ittarapemo ittarapasādo evaṁ kho bhikkhave puggalo
loḷo hoti. Kathañca bhikkhave puggalo mando momūho hoti idha
bhikkhave ekacco puggalo kusalākusale dhamme na jānāti sāvajjānavajje
dhamme na jānāti hīnapaṇīte dhamme na jānāti kaṇhasukkasappaṭibhāge
dhamme na jānāti evaṁ kho bhikkhave puggalo mando
momūho hoti. Ime kho bhikkhave pañca puggalā santo saṁvijjamānā
lokasminti.

[142] Pañcime bhikkhave puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ
katame pañca idha bhikkhave ekacco puggalo ārabhati ca vippaṭisārī
ca hoti tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ nappajānāti
yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti
idha pana bhikkhave ekacco puggalo ārabhati na vippaṭisārī hoti
tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ nappajānāti yatthassa
te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti idha
pana bhikkhave ekacco puggalo na ārabhati vippaṭisārī hoti tañca
1 Po. amucchito. Ma. Yu. amuccitā. 2 Ma. Yu. lolo. 3 Ma. Yu. ittarabhattī.
Cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ nappajānāti yatthassa te uppannā
pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti idha pana
bhikkhave ekacco puggalo na ārabhati na vippaṭisārī hoti tañca
cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ nappajānāti yatthassa te
uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti idha pana
bhikkhave ekacco puggalo na ārabhati na vippaṭisārī hoti tañca
cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ pajānāti yatthassa te uppannā
pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Tatra bhikkhave yvāyaṁ
puggalo ārabhati ca vippaṭisārī ca hoti tañca cetovimuttiṁ
paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā
akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti so evamassa vacanīyo
āyasmato kho ārabhajā 1 āsavā saṁvijjanti vippaṭisārajā āsavā
pavaḍḍhanti sādhuvatāyasmā ārabhaje 1 āsave pahāya vippaṭisāraje āsave
paṭivinodetvā cittaṁ paññañca bhāvetu 2 evamāyasmā amunā pañcamena
puggalena samasamo bhavissatīti tatra bhikkhave yvāyaṁ puggalo
ārabhati na vippaṭisārī hoti tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ
yathābhūtaṁ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā
aparisesā nirujjhanti so evamassa vacanīyo āyasmato kho
ārabhajā āsavā saṁvijjanti vippaṭisārajā āsavā nappavaḍḍhanti
sādhuvatāyasmā ārabhaje āsave pahāya cittaṁ paññañca bhāvetu 2
1 Po. Yu. ārabbhajā. Ma. ārambhajā. 2 Yu. bhavetuṁ.
Evamāyasmā amunā pañcamena puggalena samasamo bhavissatīti. Tatra
bhikkhave yvāyaṁ puggalo na ārabhati vippaṭisārī hoti tañca cetovimuttiṁ
paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ nappajānāti yatthassa te uppannā
pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti so evamassa vacanīyo
āyasmato kho ārabhajā āsavā na saṁvijjanti vippaṭisārajā āsavā
pavaḍḍhanti sādhuvatāyasmā vippaṭisāraje āsave paṭivinodetvā
cittaṁ paññañca bhāvetu evamāyasmā amunā pañcamena puggalena
samasamo bhavissatīti. Tatra bhikkhave yvāyaṁ puggalo na ārabhati na
vippaṭisārī hoti tañca cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ yathābhūtaṁ
nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā
nirujjhanti so evamassa vacanīyo āyasmato kho ārabhajā āsavā
na saṁvijjanti vippaṭisārajā āsavā nappavaḍḍhanti sādhuvatāyasmā
cittaṁ paññañca bhāvetu evamāyasmā amunā pañcamena puggalena
samasamo bhavissatīti. Iti kho bhikkhave ime cattāro puggalā
amunā pañcamena puggalena evaṁ ovadiyamānā evaṁ anusāsiyamānā
anupubbena āsavānaṁ khayaṁ pāpuṇantīti.

[143] Ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane
kūṭāgārasālāyaṁ. Athakho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya
velāliṁ 1 piṇḍāya pāvisi. Tena kho pana samayena pañcamattānaṁ
licchavisatānaṁ sārandade cetiye sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ayamantarā
1 Po. vesāliyaṁ.
Kathā udapādi pañcannaṁ ratanānaṁ pātubhāvo dullabho lokasmiṁ
katamesaṁ pañcannaṁ hatthiratanassa pātubhāvo dullabho lokasmiṁ assaratanassa
pātubhāvo dullabho lokasmiṁ maṇiratanassa pātubhāvo dullabho
lokasmiṁ itthīratanassa pātubhāvo dullabho lokasmiṁ gahapatiratanassa
pātubhāvo dullabho lokasmiṁ imesaṁ pañcannaṁ ratanānaṁ pātubhāvo
dullabho lokasminti. Athakho te licchavī magge purisaṁ pesesuṁ 1 yadā
tvaṁ ambho purisa passeyyāsi bhagavantaṁ āgacchantaṁ 2 atha amhākaṁ
āroceyyāsīti. Addasā kho so puriso bhagavantaṁ dūratova
āgacchantaṁ disvāna yena te licchavī tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
te licchavī etadavoca ayaṁ so bhagavā āgacchati 3 arahaṁ sammāsambuddho
yassadāni kālaṁ maññathāti. Athakho te licchavī yena
bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ
aṭṭhaṁsu ekamantaṁ ṭhitā kho te licchavī bhagavantaṁ etadavocuṁ
sādhu bhante bhagavā 4 yena sārandadaṁ cetiyaṁ tenupasaṅkamatu anukampaṁ
upādāyāti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena athakho bhagavā yena
sārandadaṁ cetiyaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā paññatte āsane
nisīdi nisajja kho bhagavā te licchavī etadavoca kāya nuttha licchavī
etarahi kathāya sannisinnā kā ca pana vo antarā kathā vippakatāti.
Idha bhante amhākaṁ sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ayamantarā
kathā udapādi pañcannaṁ ratanānaṁ pātubhāvo dullabho lokasmiṁ katamesaṁ
1 Ma. Yu. ṭhapesuṁ. 2 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 3 Ma. gacchati. 4 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Pañcannaṁ hatthiratanassa pātubhāvo dullabho lokasmiṁ assaratanassa ...
Maṇiratanassa ... Itthīratanassa ... Gahapatiratanassa pātubhāvo
dullabho lokasmiṁ imesaṁ pañcannaṁ ratanānaṁ pātubhāvo dullabho
lokasminti. Kāmādhimuttānaṁ vata vo 1 licchavī 2 kāmaññeva ārabbha
antarā kathā udapādi pañcannaṁ licchavī ratanānaṁ pātubhāvo dullabho
lokasmiṁ katamesaṁ pañcannaṁ tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa
pātubhāvo dullabho lokasmiṁ tathāgatappaveditassa dhammavinayassa desitā 3
puggalo dullabho lokasmiṁ tathāgatappaveditassa dhammavinayassa [4]- viññātā
puggalo dullabho lokasmiṁ tathāgatappaveditassa dhammavinayassa
desitassa viññātā 5 dhammānudhammapaṭipanno puggalo dullabho lokasmiṁ
kataññukatavedī puggalo dullabho lokasmiṁ imesaṁ kho licchavī pañcannaṁ
ratanānaṁ pātubhāvo dullabho lokasminti.

[144] Ekaṁ samayaṁ bhagavā sākete viharati tikaṇḍakivane.
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū
bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca sādhu bhikkhave bhikkhu
kālena kālaṁ appaṭikkūle paṭikkūlasaññī vihareyya sādhu bhikkhave
bhikkhu kālena kālaṁ paṭikkūle appaṭikkūlasaññī vihareyya sādhu bhikkhave
bhikkhu kālena kālaṁ appaṭikkūle ca paṭikkūle ca paṭikkūlasaññī
vihareyya sādhu bhikkhave bhikkhu kālena kālaṁ paṭikkūle ca appaṭikkūle ca
1 Po. Ma. Yu. bho. 2 Ma. Yu. licchavīnaṁ. 3 Ma. Yu. desetā. 4 Ma. Yu.
desitassa. 5 Yu. viññātassa.
Appaṭikkūlasaññī vihareyya sādhu bhikkhave bhikkhu kālena kālaṁ
appaṭikkūlañca paṭikkūlañca tadubhayaṁ abhinivajjetvā upekkhako
vihareyya sato sampajāno. Kiñca 1 bhikkhave bhikkhu atthavasaṁ paṭicca
appaṭikkūle paṭikkūlasaññī vihareyya mā me rajanīyesu dhammesu
rāgo udapādīti idaṁ kho bhikkhave bhikkhu atthavasaṁ paṭicca appaṭikkūle
paṭikkūlasaññī vihareyya. Kiñca bhikkhave bhikkhu atthavasaṁ
paṭicca paṭikkūle appaṭikkūlasaññī vihareyya mā me dosanīyesu
dhammesu doso udapādīti idaṁ kho bhikkhave bhikkhu atthavasaṁ paṭicca
paṭikkūle appaṭikkūlasaññī vihareyya. Kiñca bhikkhave bhikkhu atthavasaṁ
paṭicca appaṭikkūle ca paṭikkūle ca paṭikkūlasaññī vihareyya mā
me rajanīyesu dhammesu rāgo udapādi mā me dosanīyesu dhammesu
doso udapādīti idaṁ kho bhikkhave bhikkhu atthavasaṁ paṭicca appaṭikkūle
ca paṭikkūle ca paṭikkūlasaññī vihareyya. Kiñca bhikkhave
bhikkhu atthavasaṁ paṭicca paṭikkūle ca appaṭikkūle ca appaṭikkūlasaññī
vihareyya mā me dosanīyesu dhammesu doso udapādi mā me
rajanīyesu dhammesu rāgo udapādīti idaṁ kho bhikkhave bhikkhu atthavasaṁ
paṭicca paṭikkūle ca appaṭikkūle ca appaṭikkūlasaññī vihareyya.
Kiñca bhikkhave bhikkhu atthavasaṁ paṭicca appaṭikkūlañca paṭikkūlañca
tadubhayaṁ abhinivajjetvā upekkhako vihareyya sato sampajāno mā
1 Po. Yu. kathañca. aparaṁpi īdisameva.
Me kvacini 1 katthaci kiñcina 2 rajanīyesu dhammesu rāgo udapādi mā
me kvacini katthaci kiñcina dosanīyesu dhammesu doso udapādi mā
me kvacini katthaci kiñcina mohanīyesu dhammesu moho udapādīti
idaṁ kho bhikkhave bhikkhu atthavasaṁ paṭicca appaṭikkūlañca paṭikkūlañca
tadubhayaṁ abhinivajjetvā upekkhako vihareyya sato sampajānoti.