[125] Pañcime bhikkhave dhammā anāyussā katame pañca
asappāyakārī hoti sappāye mattaṁ na jānāti apariṇatabhojī ca
hoti akālacārī ca abrahmacārī ca ime kho bhikkhave pañca
dhammā anāyussā 2 . Pañcime bhikkhave dhammā āyussā katame pañca
sappāyakārī hoti sappāye mattaṁ jānāti pariṇatabhojī ca hoti
kālacārī ca brahmacārī ca ime kho bhikkhave pañca dhammā
āyussāti.
[126] Pañcime bhikkhave dhammā anāyussā katame pañca
asappāyakārī hoti sappāye mattaṁ na jānāti apariṇatabhojī ca
hoti dussīlo ca pāpamitto ca ime kho bhikkhave pañca
dhammā anāyussā 2 . Pañcime bhikkhave dhammā āyussā katame
1 Po. ..ṭunti. 2 Po. anāyussāti.
Pañca sappāyakārī hoti sappāye mattaṁ jānāti pariṇatabhojī
ca hoti sīlavā ca kalyāṇamitto ca ime kho bhikkhave pañca
dhammā āyussāti.
[127] Pañcahi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu nālaṁ
saṅghamhāvapakāsituṁ katamehi pañcahi idha bhikkhave bhikkhu asantuṭṭho
hoti itarītarena cīvarena asantuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena
asantuṭṭho hoti itarītarena senāsanena asantuṭṭho hoti
itarītarena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena kāmasaṅkappabahulo ca viharati
imehi kho bhikkhave pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu nālaṁ
saṅghamhāvapakāsituṁ 1 . Pañcahi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu alaṁ
saṅghamhāvapakāsituṁ katamehi pañcahi idha bhikkhave bhikkhu santuṭṭho
hoti itarītarena cīvarena santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena
santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena santuṭṭho hoti
itarītarena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena nekkhammasaṅkappabahulo ca
viharati imehi kho bhikkhave pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu
alaṁ saṅghamhāvapakāsitunti.
[128] Pañcimāni bhikkhave samaṇadukkhāni katamāni pañca
idha bhikkhave bhikkhu asantuṭṭho hoti itarītarena cīvarena asantuṭṭho
hoti itarītarena piṇḍapātena asantuṭṭho hoti itarītarena
senāsanena asantuṭṭho hoti itarītarena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena
1 Po. ...situnti.
Anabhirato ca brahmacariyaṁ carati imāni kho bhikkhave pañca
samaṇadukkhāni 1 . Pañcimāni bhikkhave samaṇasukhāni katamāni pañca idha
bhikkhave bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena santuṭṭho hoti
itarītarena piṇḍapātena santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena
santuṭṭho hoti itarītarena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena abhirato ca
brahmacariyaṁ carati imāni kho bhikkhave pañca samaṇasukhānīti.
[129] Pañcime bhikkhave āpāyikā nerayikā parikuppā
atekicchā katame pañca mātā jīvitā voropitā hoti pitā
jīvitā voropito hoti arahā 2 jīvitā voropito hoti
tathāgatassa duṭṭhena cittena lohitaṁ uppāditaṁ hoti saṅgho bhinno hoti
ime kho bhikkhave pañca āpāyikā nerayikā parikuppā atekicchāti.
[130] Pañcimāni bhikkhave byasanāni katamāni pañca
ñātibyasanaṁ bhogabyasanaṁ rogabyasanaṁ sīlabyasanaṁ diṭṭhibyasanaṁ na bhikkhave
sattā ñātibyasanahetu vā bhogabyasanahetu vā rogabyasanahetu vā
kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjanti
sīlabyasanahetu vā bhikkhave sattā diṭṭhibyasanahetu vā kāyassa bhedā
parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjanti imāni kho
bhikkhave pañca byasanāni 1 . Pañcimā bhikkhave sampadā katamā pañca
ñātisampadā bhogasampadā ārogyasampadā sīlasampadā diṭṭhisampadā
na bhikkhave sattā ñātisampadāhetu vā bhogasampadāhetu vā
1 Po. ..ṇīti. 2 Po. Ma. Yu. arahaṁ.
Ārogyasampadāhetu vā kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ
upapajjanti sīlasampadāhetu vā bhikkhave sattā diṭṭhisampadāhetu vā
kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti imā
kho bhikkhave pañca sampadāti.
Gilānavaggo tatiyo.
Tassuddānaṁ
gilāno 1 satipaṭṭhānaṁ dvepaṭṭhānā duvāyusā
avappakāsadukkhāni parikuppo ca sampadāti 2 .
------------
Rājavaggo catuttho
[131] Pañcahi bhikkhave aṅgehi samannāgato rājā cakkavattī
dhammeneva cakkaṁ pavatteti taṁ hoti cakkaṁ appaṭivattiyaṁ kenaci
manussabhūtena paccatthikena pāṇinā katamehi pañcahi idha bhikkhave
rājā cakkavattī atthaññū ca hoti dhammaññū ca mattaññū ca
kālaññū ca parisaññū ca imehi kho bhikkhave pañcahi aṅgehi
samannāgato rājā cakkavattī dhammeneva cakkaṁ pavatteti taṁ hoti
cakkaṁ appaṭivattiyaṁ kenaci manussabhūtena paccatthikena pāṇinā
evameva kho bhikkhave pañcahi dhammehi samannāgato tathāgato arahaṁ
sammāsambuddho dhammeneva anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavatteti taṁ hoti
cakkaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena
1 Ma. gilāno satisūpaṭṭhi dve upaṭṭhākā. 2 Ma. apakāsasamaṇasukhā parikuppaṁ
byasanena cāti. 2 Po. gilāno satipaṭṭhāno dupaṭṭhānasupaṭṭhānaṁ
dve anāyussā byasanakā samaṇadukkhā parikuppā
byasanena sampadā cāti.
Vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ katamehi pañcahi idha
bhikkhave tathāgato arahaṁ sammāsambuddho atthaññū dhammaññū
mattaññū kālaññū parisaññū imehi kho bhikkhave pañcahi dhammehi
samannāgato tathāgato arahaṁ sammāsambuddho dhammeneva anuttaraṁ
dhammacakkaṁ pavatteti taṁ hoti cakkaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā
brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā
lokasminti.
[132] Pañcahi bhikkhave aṅgehi samannāgato rañño cakkavattissa
jeṭṭho putto pitarā pavattitaṁ cakkaṁ dhammeneva anupavatteti
taṁ hoti cakkaṁ appaṭivattiyaṁ kenaci manussabhūtena paccatthikena
pāṇinā katamehi pañcahi idha bhikkhave rañño cakkavattissa jeṭṭho
putto atthaññū ca hoti dhammaññū ca mattaññū ca kālaññū ca
parisaññū ca imehi kho bhikkhave pañcahi aṅgehi samannāgato
rañño cakkavattissa jeṭṭho putto pitarā pavattitaṁ cakkaṁ dhammeneva
anupavatteti taṁ hoti cakkaṁ appaṭivattiyaṁ kenaci manussabhūtena
paccatthikena pāṇinā evameva kho bhikkhave pañcahi dhammehi
samannāgato sārīputto tathāgatena anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ
sammadeva anupavatteti taṁ hoti cakkaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā
brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ
katamehi pañcahi idha bhikkhave sārīputto atthaññū dhammaññū
Mattaññū kālaññū parisaññū imehi kho bhikkhave pañcahi dhammehi
samannāgato sārīputto tathāgatena anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ
sammadeva anupavatteti taṁ hoti cakkaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā
brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā
lokasminti.
[133] Yopi kho 1 bhikkhave rājā cakkavattī dhammiko dhammarājā
sopi na arājakaṁ cakkaṁ pavattetīti 2 evaṁ vutte aññataro bhikkhu
bhagavantaṁ etadavoca ko pana bhante rañño cakkavattissa dhammikassa
dhammarañño rājāti dhammo bhikkhūti bhagavā avoca idha bhikkhu
rājā cakkavattī dhammiko dhammarājā dhammaññeva nissāya dhammaṁ
sakkaronto dhammaṁ garukaronto 3 dhammaṁ apacāyamāno dhammaddhajo dhammaketu
dhammādhipateyyo dhammikaṁ rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidahati antojanasmiṁ. Puna
caparaṁ bhikkhu rājā cakkavattī dhammiko dhammarājā .pe. Dhammādhipateyyo
dhammikaṁ rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidahati khattiyesu anuyantesu balakāyasmiṁ
brāhmaṇagahapatikesu negamajānapadesu samaṇabrāhmaṇesu migapakkhīsu sa
kho so bhikkhu rājā cakkavattī dhammiko dhammarājā .pe.
Dhammādhipateyyo dhammikaṁ rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidahitvā antojanasmiṁ
dhammikaṁ rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidahitvā khattiyesu anuyantesu balakāyasmiṁ
brāhmaṇagahapatikesu negamajānapadesu samaṇabrāhmaṇesu migapakkhīsu
dhammeneva cakkaṁ pavatteti taṁ hoti cakkaṁ appaṭivattiyaṁ kenaci manussabhūtena
1 Po. yoni kho so. Ma. yopi so. 2 Ma. vattetīti. 3 Ma. garuṁ karonto.
Paccatthikena pāṇinā evameva kho bhikkhu tathāgato arahaṁ sammāsambuddho
dhammiko dhammarājā dhammaññeva nissāya dhammaṁ sakkaronto dhammaṁ
garukaronto dhammaṁ apacāyamāno dhammaddhajo dhammaketu dhammādhipateyyo
dhammikaṁ rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidahati bhikkhūsu evarūpaṁ kāyakammaṁ
sevitabbaṁ evarūpaṁ kāyakammaṁ na sevitabbaṁ evarūpaṁ vacīkammaṁ sevitabbaṁ
evarūpaṁ vacīkammaṁ na sevitabbaṁ evarūpaṁ manokammaṁ sevitabbaṁ evarūpaṁ
manokammaṁ na sevitabbaṁ evarūpo ājīvo sevitabbo evarūpo ājīvo
na sevitabbo evarūpo gāmanigamo sevitabbo evarūpo gāmanigamo na
sevitabboti. Puna caparaṁ bhikkhu tathāgato arahaṁ sammāsambuddho dhammiko
dhammarājā .pe. Dhammādhipateyyo dhammikaṁ rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidahati
[1]- Bhikkhunīsu ... Upāsakesu ... Upāsikāsu evarūpaṁ kāyakammaṁ sevitabbaṁ
evarūpaṁ kāyakammaṁ na sevitabbaṁ .pe. Evarūpo gāmanigamo sevitabbo
evarūpo gāmanigamo na sevitabboti sa kho so bhikkhu tathāgato
arahaṁ sammāsambuddho dhammiko dhammarājā .pe. Dhammādhipateyyo dhammikaṁ
rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidahitvā bhikkhūsu dhammikaṁ rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidahitvā
bhikkhunīsu ... Upāsakesu ... Upāsikāsu dhammeneva anuttaraṁ dhammacakkaṁ
pavatteti taṁ hoti cakkaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena
vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasminti.
[134] Pañcahi bhikkhave aṅgehi samannāgato rājā khattiyo
muddhābhisitto yassaṁ yassaṁ disāyaṁ viharati sakasmiṁyeva vijite viharati
1 Yu. bhikkhūsu.
Katamehi pañcahi idha bhikkhave rājā khattiyo muddhābhisitto ubhato
sujāto hoti mātito ca pitito ca saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā
pitāmahayugā akkhitto anupakuṭṭho jātivādena aḍḍho hoti mahaddhano
mahābhogo paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro balavā kho pana hoti caturaṅginiyā
senāya samannāgato assavāya ovādapaṭikārāya 1 parināyako kho panassa
hoti paṇḍito byatto medhāvī paṭibalo atītānāgatapaccuppanne atthe
cintetuṁ tassime cattāro dhammā yasaṁ paripācenti. So iminā
yasapañcamena 2 dhammena samannāgato yassaṁ yassaṁ disāyaṁ viharati sakasmiṁyeva
vijite viharati taṁ kissa hetu evañhetaṁ bhikkhave hoti vijitāvīnaṁ
evameva kho bhikkhave pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu yassaṁ yassaṁ
disāyaṁ viharati vimuttacittova viharati katamehi pañcahi idha
bhikkhave bhikkhu sīlavā hoti .pe. Sikkhati sikkhāpadesu rājāva
khattiyo muddhābhisitto jātisampanno bahussuto hoti .pe. Diṭṭhiyā
suppaṭividdhā rājāva khattiyo muddhābhisitto aḍḍho mahaddhano
mahābhogo paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro āraddhaviriyo viharati akusalānaṁ
dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo
anikkhittadhuro kusalesu dhammesu rājāva khattiyo muddhābhisitto
balasampanno paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato
ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā rājāva khattiyo
muddhābhisitto parināyakasampanno tassime cattāro dhammā vimuttiṁ
1 Ma. Yu. ovādapaṭikarāya. 2 Po. yasopañcamena.
Paripācenti. So iminā vimuttipañcamena dhammena samannāgato yassaṁ
yassaṁ disāyaṁ viharati vimuttacittova viharati taṁ kissa hetu
evañhetaṁ bhikkhave hoti vimuttacittānanti.