[150] Cattārome bhikkhave sārā katame cattāro sīlasāro
samādhisāro paññāsāro vimuttisāro ime kho bhikkhave cattāro sārāti.
Ābhāvaggo pañcamo.
Tatiyo paṇṇāsako niṭṭhito.
[4]-
1 Po. Ma. Yu. taṁ. 2 Ma. samuddaṁ. 3 ma mantabhāsā. 4 Ma. Yu.
tassuddānaṁ
ābhā pabhā ca ālokā obhāsā ceva pajjotā
dve kālā caritā dve ca honti sārena te dasāti.
Catutthapaṇṇāsako
indriyavaggo paṭhamo

[151] Cattārīmāni bhikkhave indriyāni katamāni cattāri
saddhindriyaṁ viriyindriyaṁ samādhindriyaṁ paññindriyaṁ 1 imāni kho bhikkhave
cattāri indriyānīti.

[152] Cattārīmāni bhikkhave balāni katamāni cattāri saddhābalaṁ
viriyabalaṁ samādhibalaṁ paññābalaṁ 2 imāni kho bhikkhave cattāri
balānīti.

[153] Cattārīmāni bhikkhave balāni katamāni cattāri paññābalaṁ
viriyabalaṁ anavajjabalaṁ saṅgāhakabalaṁ 3 imāni kho bhikkhave
cattāri balānīti.

[154] Cattārīmāni bhikkhave balāni katamāni cattāri satibalaṁ
samādhibalaṁ anavajjabalaṁ saṅgāhakabalaṁ imāni kho bhikkhave cattāri
balānīti.

[155] Cattārīmāni bhikkhave balāni katamāni cattāri paṭisaṅkhānabalaṁ
bhāvanābalaṁ anavajjabalaṁ saṅgāhakabalaṁ imāni kho bhikkhave
cattāri balānīti.

[156] Cattārīmāni bhikkhave kappassa asaṅkheyyāni katamāni
cattāri yadā bhikkhave kappo saṁvaṭṭo 4 tiṭṭhati 5 taṁ na sukaraṁ
1 Ma. Yu. satindriyaṁ. 2 Ma. Yu. satibalaṁ. 3 Ma. saṅgahabalaṁ. Yu. saṅgāhabalaṁ.
Yu. saṁvaṭṭati. 5 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi.
Saṅkhātuṁ ettakāni vassānīti vā ettakāni vassasatānīti vā
ettakāni vassasahassānīti vā ettakāni vassasatasahassānīti vā yadā
bhikkhave kappo saṁvaṭṭaṭṭhāyī 1 tiṭṭhati taṁ na sukaraṁ saṅkhātuṁ ettakāni
vassānīti vā ettakāni vassasatānīti vā ettakāni vassasahassānīti
vā ettakāni vassasatasahassānīti vā yadā bhikkhave kappo vivaṭṭo 2
tiṭṭhati taṁ na sukaraṁ saṅkhātuṁ ettakāni vassānīti vā ettakāni
vassasatānīti vā ettakāni vassasahassānīti vā ettakāni vassasatasahassānīti
vā yadā bhikkhave kappo vivaṭṭaṭṭhāyī 3 tiṭṭhati taṁ na
sukaraṁ saṅkhātuṁ ettakāni vassānīti vā ettakāni vassasatānīti vā
ettakāni vassasahassānīti vā ettakāni vassasatasahassānīti vā
imāni kho bhikkhave cattāri kappassa asaṅkheyyānīti.

[157] Dveme bhikkhave rogā katame dve kāyiko ca rogo
cetasiko ca rogo dissanti bhikkhave sattā kāyikena rogena ekaṁpi
vassaṁ arogaṁ 4 paṭijānamānā dvepi vassāni arogaṁ paṭijānamānā
tīṇipi vassāni arogaṁ paṭijānamānā cattāripi vassāni arogaṁ
paṭijānamānā pañcapi vassāni arogaṁ paṭijānamānā dasapi vassāni
arogaṁ paṭijānamānā vīsaṁpi vassāni arogaṁ paṭijānamānā tiṁsaṁpi
vassāni arogaṁ paṭijānamānā cattāḷīsaṁpi vassāni arogaṁ paṭijānamānā
paññāsaṁpi vassāni arogaṁ paṭijānamānā vassasataṁpi bhiyyopi arogaṁ
1 Ma. Yu. saṁvaṭṭo. 2 Ma. Yu. vivaṭṭati. 3 Ma. Yu. vivaṭṭo. 4 Ma. Yu.
ārogyaṁ. ito paraṁ īdisameva.
Paṭijānamānā. Te bhikkhave sattā dullabhā 1 lokasmiṁ ye cetasikena
rogena muhuttampi arogaṁ paṭijānanti aññatra khīṇāsavehi.
Cattārome bhikkhave pabbajitassa rogā katame cattāro idha bhikkhave
bhikkhu mahiccho hoti vighātavā asantuṭṭho itarītaracīvarapiṇḍapāta-
senāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārena so mahiccho samāno vighātavā
asantuṭṭho itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārena
pāpikaṁ icchaṁ paṇidahati anavaññapaṭilābhāya 2 lābhasakkārasilokapaṭilābhāya
so uṭṭhahati ghaṭati vāyamati anavaññapaṭilābhāya lābhasakkārasilokapaṭilābhāya
so saṅkhāya kulāni upasaṅkamati saṅkhāya nisīdati saṅkhāya
dhammaṁ bhāsati saṅkhāya uccārapassāvaṁ sandhāreti ime kho bhikkhave
cattāro pabbajitassa rogā. Tasmātiha bhikkhave evaṁ sikkhitabbaṁ
na mahicchā bhavissāma vighātacittā 3 asantuṭṭhā itarītaracīvarapiṇḍapāta-
senāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārena na pāpikaṁ icchaṁ paṇidahissāma
anavaññapaṭilābhāya lābhasakkārasilokapaṭilābhāya na uṭṭhahissāma na
ghaṭayissāma na vāyamissāma anavaññapaṭilābhāya lābhasakkārasilokapaṭilābhāya
khamā bhavissāma sītassa uṇhassa jighacchāya pipāsāya
ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassānaṁ duruttānaṁ durāgatānaṁ vacanapathānaṁ uppannānaṁ
sārīrikānaṁ vedanānaṁ dukkhānaṁ tibbānaṁ kharānaṁ kaṭukānaṁ asātānaṁ
amanāpānaṁ pāṇaharānaṁ adhivāsakajātikā bhavissāmāti evaṁ hi vo
1 Po. Ma. sdullabhā. 2 Po. anavajjaññapaṭilābhāya. ito paraṁ īdisameva.
3 Ma. Yu. vighātavanto.
Bhikkhave sikkhitabbanti.

[158] Tatra kho āyasmā sārīputto bhikkhū āmantesi āvuso
bhikkhavoti. Āvusoti kho te bhikkhū āyasmato sārīputtassa
paccassosuṁ. Āyasmā sārīputto etadavoca yo hi koci āvuso
bhikkhu vā bhikkhunī vā cattāro dhamme attani samanupassati niṭṭhamettha
gantabbaṁ parihāyāmi kusalehi dhammehi parihānametaṁ vuttaṁ
bhagavatā katame cattāro rāgavepullataṁ 1 dosavepullataṁ mohavepullataṁ
gambhīresu kho panassa ṭhānāṭhānesu paññācakkhuṁ nakkamati yo hi
koci āvuso bhikkhu vā bhikkhunī vā ime cattāro dhamme attani
samanupassati niṭṭhamettha gantabbaṁ parihāyāmi kusalehi dhammehi
parihānametaṁ vuttaṁ bhagavatā yo hi koci āvuso bhikkhu vā bhikkhunī
vā cattāro dhamme attani samanupassati niṭṭhamettha gantabbaṁ na
parihāyāmi kusalehi dhammehi aparihānametaṁ vuttaṁ bhagavatā katame
cattāro rāgatanuttaṁ dosatanuttaṁ mohatanuttaṁ gambhīresu kho panassa
ṭhānāṭhānesu paññācakkhuṁ kamati yo hi koci āvuso bhikkhu vā
bhikkhunī vā ime cattāro dhamme attani samanupassati niṭṭhamettha
gantabbaṁ na parihāyāmi kusalehi dhammehi aparihānametaṁ vuttaṁ
bhagavatāti.

[159] Ekaṁ samayaṁ āyasmā ānando kosambiyaṁ viharati
1 Ma. rāgavepullattaṁ ... mohavepullattaṁ.
Ghositārāme. Athakho aññatarā bhikkhunī aññataraṁ purisaṁ āmantesi
ehi tvaṁ ambho purisa yena ayyo ānando tenupasaṅkama
upasaṅkamitvā mama vacanena ayyassa ānandassa pāde sirasā vanda
itthannāmā bhante bhikkhunī ābādhikinī dukkhitā bāḷhagilānā sā 1
ayyassa 2 ānandassa pāde sirasā vandatīti evañca vadehi sādhu
kira bhante ayyo ānando yena bhikkhunūpassayo yena sā bhikkhunī
tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyāti. Evaṁ ayyeti kho so puriso
tassā bhikkhuniyā paṭissuṇitvā yenāyasmā ānando tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi
ekamantaṁ nisinno kho so puriso āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca
itthannāmā bhante bhikkhunī ābādhikinī dukkhitā bāḷhagilānā sā ayyassa
ānandassa pāde sirasā vandati evañca vadeti sādhu kira bhante
ayyo 3 ānando yena bhikkhunūpassayo yena sā bhikkhunī tenupasaṅkamatu
anukampaṁ upādāyāti. Adhivāsesi kho āyasmā ānando tuṇhībhāvena.
Athakho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṁ 4 nivāsetvā
pattacīvaramādāya yena bhikkhunūpassayo tenupasaṅkami. Addasā kho
sā bhikkhunī āyasmantaṁ ānandaṁ dūratova āgacchantaṁ disvā sasīsaṁ
pārupitvā mañcake nipajji. Athakho āyasmā ānando yena sā
bhikkhunī tenupasaṅkami upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
1 Yu. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Ma. āyasmato. ito paraṁ īdisameva.
3 Po. Ma. āyasmā. 4 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi.
Nisajja kho āyasmā ānando taṁ bhikkhuniṁ etadavoca āhārasambhūto
ayaṁ bhagini kāyo āhāraṁ nissāya āhāro pahātabbo taṇhāsambhūto
ayaṁ bhagini kāyo taṇhaṁ nissāya taṇhā pahātabbā
mānasambhūto ayaṁ bhagini kāyo mānaṁ nissāya māno pahātabbo
methunasambhūto ayaṁ bhagini kāyo methuno pahātabbo 1 methuno 2
setughāto vutto bhagavatā. Āhārasambhūto ayaṁ bhagini kāyo āhāraṁ
nissāya āhāro pahātabboti iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca
vuttaṁ idha bhagini bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti neva
davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya yāvadeva imassa
kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya iti
purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṁ na uppādessāmi yātrā
ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cāti so aparena
samayena āhāraṁ nissāya āhāraṁ pajahati āhārasambhūto ayaṁ bhagini
kāyo āhāraṁ nissāya āhāro pahātabboti iti yantaṁ vuttaṁ
idametaṁ paṭicca vuttaṁ. Taṇhāsambhūto ayaṁ bhagini kāyo taṇhaṁ
nissāya taṇhā pahātabbāti iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca
vuttaṁ idha bhagini bhikkhu suṇāti itthannāmo kira bhikkhu āsavānaṁ
khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā
sacchikatvā upasampajja viharatīti tassa evaṁ hoti kadāssu 3 nāma
1 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Ma. methune ca. Yu. methuno ca.
3 Ma. Yu. kudāssu nāma.
Ahaṁpi āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme
sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissāmīti so aparena samayena
taṇhaṁ nissāya taṇhaṁ pajahati taṇhāsambhūto ayaṁ bhagini kāyo taṇhaṁ
nissāya taṇhā pahātabbāti iti yantaṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca
vuttaṁ. Mānasambhūto ayaṁ bhagini kāyo mānaṁ nissāya māno
pahātabboti iti kho panetaṁ vuttaṁ kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ idha bhagini
bhikkhu suṇāti itthannāmo kira bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ
cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā
upasampajja viharatīti tassa evaṁ hoti so hi nāma āyasmā
āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme
sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati kimaṅgaṁ panāhanti
so aparena samayena mānaṁ nissāya mānaṁ pajahati mānasambhūto ayaṁ
bhagini kāyo mānaṁ nissāya māno pahātabboti iti yantaṁ vuttaṁ
idametaṁ paṭicca vuttaṁ. Methunasambhūto ayaṁ bhagini kāyo methuno
pahātabbo methuno setughāto vutto bhagavatāti. Athakho sā bhikkhunī
mañcakā vuṭṭhahitvā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā āyasmato ānandassa
pādesu sirasā nipatitvā āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca accayo
maṁ bhante accagamā yathābālaṁ yathāmūḷhaṁ yathāakusalaṁ yāhaṁ evamakāsiṁ
tassā me bhante ayyo ānando accayaṁ accayato paṭiggaṇhātu
Āyatiṁ saṁvarāyāti. Taggha taṁ 1 bhagini accayo accagamā yathābālaṁ
yathāmūḷhaṁ yathāakusalaṁ yā tvaṁ evamakāsi yato ca kho tvaṁ
bhagini accayaṁ accayato disvā yathādhammaṁ paṭikarosi tante mayaṁ
paṭiggaṇhāma vuḍḍhihesā bhagini ariyassa vinaye yā 2 accayaṁ
accayato disvā yathādhammaṁ paṭikaroti āyatiṁ saṁvaraṁ āpajjatīti.