[120] Cattārīmāni bhikkhave bhayāni katamāni cattāri aggibhayaṁ
udakabhayaṁ rājabhayaṁ corabhayaṁ imāni kho bhikkhave cattāri bhayānīti.
Kesīvaggo dutiyo.
Tassuddānaṁ
kesī javo patodo ca nāgaṭhānena pañcamaṁ
apamādo ca ārakkho vejanīyañca dve bhayāti.
-----------
Bhayavaggo tatiyo

[121] Cattārīmāni bhikkhave bhayāni katamāni cattāri
attānuvādabhayaṁ parānuvādabhayaṁ daṇḍabhayaṁ duggatibhayaṁ. Katamañca bhikkhave
attānuvādabhayaṁ idha bhikkhave ekacco iti paṭisañcikkhati ahañceva
Kho pana kāyena duccaritaṁ careyyaṁ vācāya duccaritaṁ careyyaṁ manasā
duccaritaṁ careyyaṁ kiñca 1 maṁ attā sīlato na upavadeyyāti
so attānuvādabhayassa bhīto kāyaduccaritaṁ pahāya kāyasucaritaṁ bhāveti
vacīduccaritaṁ pahāya vacīsucaritaṁ bhāveti manoduccaritaṁ pahāya
manosucaritaṁ bhāveti suddhaṁ attānaṁ pariharati idaṁ vuccati
bhikkhave attānuvādabhayaṁ. Katamañca bhikkhave parānuvādabhayaṁ idha
bhikkhave ekacco iti paṭisañcikkhati ahañceva kho pana kāyena
duccaritaṁ careyyaṁ vācāya duccaritaṁ careyyaṁ manasā duccaritaṁ careyyaṁ
kiñca maṁ pare sīlato na upavadeyyunti so parānuvādabhayassa bhīto
kāyaduccaritaṁ pahāya kāyasucaritaṁ bhāveti vacīduccaritaṁ pahāya vacīsucaritaṁ
bhāveti manoduccaritaṁ pahāya manosucaritaṁ bhāveti suddhaṁ attānaṁ
pariharati idaṁ vuccati bhikkhave parānuvādabhayaṁ. Katamañca bhikkhave
daṇḍabhayaṁ idha bhikkhave ekacco passati coraṁ āgucāriṁ rājāno
gahetvā vividhā kammakāraṇā karonte kasāhipi tāḷente vettehipi
tāḷente aḍḍhadaṇḍakehipi tāḷente hatthampi chindante pādampi
chindante hatthapādampi chindante kaṇṇampi chindante nāsampi
chindante kaṇṇanāsampi chindante bilaṅgathālikampi karonte saṅkhamuṇḍikampi
karonte rāhumukhampi karonte jotimālikampi karonte hatthappajjotikampi
karonte erakavaṭṭikampi karonte cirakavāsikampi karonte
eṇeyyakampi karonte balisamaṁsikampi karonte kahāpaṇakampi karonte
1 Po. kinti maṁ. Ma. kiñca taṁ yaṁ maṁ. Yu. kiñca taṁ kammaṁ.
Khārāpaṭicchakampi 1 karonte palighaparivattakampi karonte palālapiṭhakampi
karonte tattenapi telena osiñcante sunakhehipi khādāpente
jīvantampi sūle uttāsente asināpi sīsaṁ chindante tassa evaṁ hoti
yathārūpānaṁ kho pāpakānaṁ kammānaṁ hetu coraṁ āgucāriṁ rājāno gahetvā
vividhā kammakāraṇā karonti kasāhipi tāḷenti .pe. Asināpi sīsaṁ
chindanti ahañceva kho pana evarūpaṁ pāpakammaṁ kareyyaṁ mampi
rājāno gahetvā evarūpā vividhā kammakāraṇā kareyyuṁ kasāhipi
tāḷeyyuṁ .pe. Asināpi sīsaṁ chindeyyunti so daṇḍabhayassa
bhīto na paresaṁ pābhaṭaṁ palumpanto 2 carati idaṁ vuccati bhikkhave
daṇḍabhayaṁ. Katamañca bhikkhave duggatibhayaṁ idha bhikkhave ekacco iti
paṭisañcikkhati kāyaduccaritassa kho pāpako vipāko abhisamparāyaṁ
vacīduccaritassa pāpako vipāko abhisamparāyaṁ manoduccaritassa pāpako
vipāko abhisamparāyaṁ ahañceva kho pana kāyena duccaritaṁ careyyaṁ
vācāya duccaritaṁ careyyaṁ manasā duccaritaṁ careyyaṁ kiñca taṁ yenāhaṁ
kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyyanti
so duggatibhayassa bhīto kāyaduccaritaṁ pahāya kāyasucaritaṁ bhāveti
vacīduccaritaṁ pahāya vacīsucaritaṁ bhāveti manoduccaritaṁ pahāya manosucaritaṁ
bhāveti suddhaṁ attānaṁ pariharati idaṁ vuccati bhikkhave duggatibhayaṁ.
Imāni kho bhikkhave cattāri bhayānīti.

[122] Cattārīmāni bhikkhave bhayāni udakorohantassa 3 pāṭikaṅkhitabbāni
1 Ma. Yu. khārāpaṭacchikampi. 2 Po. vilumpanto. 3 udakorohantepi.
Katamāni cattāri ūmibhayaṁ kumbhīlabhayaṁ āvaṭṭabhayaṁ susukābhayaṁ
imāni kho bhikkhave cattāri bhayāni udakorohantassa pāṭikaṅkhitabbāni.
Evameva kho bhikkhave cattārīmāni bhayāni idhekaccassa 1 kulaputtassa imasmiṁ
dhammavinaye saddhā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito pāṭikaṅkhitabbāni
katamāni cattāri ūmibhayaṁ kumbhīlabhayaṁ āvaṭṭabhayaṁ susukābhayaṁ. Katamañca
bhikkhave ūmibhayaṁ idha bhikkhave ekacco kulaputto saddhā agārasmā
anagāriyaṁ pabbajito hoti otiṇṇomhi jātiyā jarāmaraṇena sokehi
paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi dukkhotiṇṇo dukkhapareto
appevanāma imassa kevalassa dukkhakkhandhassa antakiriyā paññāyethāti
tamenaṁ tathāpabbajitaṁ samānaṁ sabrahmacārī ovadanti anusāsanti evante
abhikkamitabbaṁ evante paṭikkamitabbaṁ evante āloketabbaṁ evante
viloketabbaṁ evante sammiñjitabbaṁ evante pasāretabbaṁ evante
saṅghāṭipattacīvaraṁ dhāretabbanti tassa evaṁ hoti mayaṁ kho pubbe
agāriyabhūtā samānā aññe ovadāmapi anusāsāmapi ime pana
amhākaṁ puttamattā maññe nattamattā maññe ovaditabbaṁ anusāsitabbaṁ
maññantīti so kupito anattamano sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati
ayaṁ vuccati bhikkhave bhikkhu ūmibhayassa bhīto sikkhaṁ paccakkhāya
hīnāyāvatto ūmibhayanti kho bhikkhave kodhūpāyāsassetaṁ adhivacanaṁ idaṁ
vuccati bhikkhave ūmibhayaṁ. Katamañca bhikkhave kumbhīlabhayaṁ idha bhikkhave
ekacco kulaputto saddhā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito hoti
1 idhekacce puggale ... pabbajitetipi.
Otiṇṇomhi jātiyā jarāmaraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi
upāyāsehi dukkhotiṇṇo dukkhapareto appevanāma imassa kevalassa
dukkhakkhandhassa antakiriyā paññāyethāti tamenaṁ tathāpabbajitaṁ samānaṁ
sabrahmacārī ovadanti anusāsanti idante khāditabbaṁ idante na
khāditabbaṁ idante bhuñjitabbaṁ idante na bhuñjitabbaṁ idante
sāyitabbaṁ idante na sāyitabbaṁ idante pātabbaṁ idante na
pātabbaṁ kappiyante khāditabbaṁ akappiyante na khāditabbaṁ kappiyante
bhuñjitabbaṁ akappiyante na bhuñjitabbaṁ kappiyante sāyitabbaṁ
akappiyante na sāyitabbaṁ kappiyante pātabbaṁ akappiyante na
pātabbaṁ kāle te khāditabbaṁ vikāle te na khāditabbaṁ kāle
te bhuñjitabbaṁ vikāle te na bhuñjitabbaṁ kāle te sāyitabbaṁ
vikāle te na sāyitabbaṁ kāle te pātabbaṁ vikāle te na
pātabbanti tassa evaṁ hoti mayaṁ kho pubbe agāriyabhūtā samānā
yaṁ icchāma taṁ khādāma yaṁ na icchāma na taṁ khādāma yaṁ icchāma
taṁ bhuñjāma yaṁ na icchāma na taṁ bhuñjāma yaṁ icchāma taṁ sāyāma
yaṁ na icchāma na taṁ sāyāma yaṁ icchāma taṁ pivāma 1 yaṁ na
icchāma na taṁ pivāma 2 kappiyaṁpi khādāma akappiyaṁpi khādāma
kappiyaṁpi bhuñjāma akappiyaṁpi bhuñjāma kappiyaṁpi sāyāma akappiyaṁpi
sāyāma kappiyaṁpi pivāma akappiyaṁpi pivāma kālepi khādāma
vikālepi khādāma kālepi bhuñjāma vikālepi bhuñjāma kālepi
1-2 Yu. pipāma. ito paraṁ īdisameva.
Sāyāma vikālepi sāyāma kālepi pivāma vikālepi pivāma yaṁpi
no saddhā gahapatikā divā vikāle paṇītaṁ khādanīyaṁ vā bhojanīyaṁ vā
denti tatrāpīme mukhāvaraṇaṁ maññe karontīti so kupito 1 anattamano 1
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati ayaṁ vuccati bhikkhave bhikkhu
kumbhīlabhayassa bhīto sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvatto kumbhīlabhayanti kho
bhikkhave odarikattassetaṁ adhivacanaṁ idaṁ vuccati bhikkhave kumbhīlabhayaṁ.
Katamañca bhikkhave āvaṭṭabhayaṁ idha bhikkhave ekacco kulaputto saddhā
agārasmā anagāriyaṁ pabbajito hoti otiṇṇomhi jātiyā
jarāmaraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi
dukkhotiṇṇo dukkhapareto appevanāma imassa kevalassa dukkhakkhandhassa
antakiriyā paññāyethāti so evaṁ pabbajito samāno pubbaṇhasamayaṁ
nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya pāvisi 2
arakkhiteneva kāyena arakkhitāya vācāya arakkhitena cittena anupaṭṭhitāya
satiyā asaṁvutehi indriyehi so tattha passati gahapatiṁ vā gahapatiputtaṁ
vā pañcahi kāmaguṇehi samappitaṁ samaṅgibhūtaṁ paricārayamānaṁ tassa
evaṁ hoti mayaṁ kho pubbe agāriyabhūtā samānā pañcahi kāmaguṇehi
samappitā samaṅgibhūtā paricārayimhā saṁvijjante kho pana me kule
bhogā sakkā bhoge ca bhuñjituṁ puññāni ca kātuṁ yannūnāhaṁ
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjeyyaṁ puññāni ca
1 Yu. ime pāṭhā natthi. 2 Ma. Yu. pavisati.
Kareyyanti so sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati ayaṁ vuccati bhikkhave
bhikkhu āvaṭṭabhayassa bhīto sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvatto āvaṭṭabhayanti
kho bhikkhave pañcannaṁ kāmaguṇānaṁ adhivacanaṁ idaṁ vuccati bhikkhave
āvaṭṭabhayaṁ. Katamañca bhikkhave susukābhayaṁ idha bhikkhave ekacco
kulaputto saddhā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito hoti otiṇṇomhi
jātiyā jarāmaraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi
dukkhotiṇṇo dukkhapareto appevanāma imassa kevalassa dukkhakkhandhassa
antakiriyā paññāyethāti so evaṁ pabbajito samāno pubbaṇhasamayaṁ
nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya
pāvisi 1 arakkhiteneva kāyena arakkhitāya vācāya arakkhitena cittena
anupaṭṭhitāya satiyā asaṁvutehi indriyehi so tattha passati mātugāmaṁ
dunnivatthaṁ vā duppārutaṁ vā tassa mātugāmaṁ disvā dunnivatthaṁ vā
duppārutaṁ vā rāgo cittaṁ anuddhaṁseti so rāgānuddhaṁsena cittena
sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattati ayaṁ vuccati bhikkhave bhikkhu susukābhayassa
bhīto sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvatto susukābhayanti kho bhikkhave
mātugāmassetaṁ adhivacanaṁ idaṁ vuccati bhikkhave susukābhayaṁ. Imāni
kho bhikkhave cattāri bhayāni idhekaccassa kulaputtassa imasmiṁ dhammavinaye
saddhā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito pāṭikaṅkhitabbānīti.

[123] Cattārome bhikkhave puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ
1 Ma. Yu. pavisati.
Katame cattāro idha bhikkhave ekacco puggalo vivicceva kāmehi
vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ
jhānaṁ upasampajja viharati so tadassādeti taṁ nikāmeti tena ca
vittiṁ āpajjati tattha ṭhito tadadhimutto tabbahulavihārī aparihīno
kālaṁ kurumāno brahmakāyikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjati brahmakāyikānaṁ
bhikkhave devānaṁ kappo āyuppamāṇaṁ tattha puthujjano yāvatāyukaṁ
ṭhatvā yāvatakaṁ tesaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ taṁ sabbaṁ khepetvā
nirayaṁpi gacchati tiracchānayoniṁpi gacchati pittivisayaṁpi gacchati bhagavato
pana sāvako tattha yāvatāyukaṁ ṭhatvā yāvatakaṁ tesaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ
taṁ sabbaṁ khepetvā tasmiṁyeva bhave parinibbāyati ayaṁ kho
bhikkhave viseso ayaṁ adhippāyaso idaṁ nānākaraṇaṁ sutavato ariyasāvakassa
assutavatā puthujjanena yadidaṁ gatiyā 1 upapattiyā sati. Puna
caparaṁ bhikkhave idhekacco puggalo vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ
sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ
jhānaṁ upasampajja viharati so tadassādeti taṁ nikāmeti tena ca
vittiṁ āpajjati tattha ṭhito tadadhimutto tabbahulavihārī aparihīno
kālaṁ kurumāno ābhassarānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjati ābhassarānaṁ
bhikkhave devānaṁ dve kappā āyuppamāṇaṁ tattha puthujjano yāvatāyukaṁ
ṭhatvā yāvatakaṁ tesaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ taṁ sabbaṁ khepetvā
nirayaṁpi gacchati tiracchānayoniṁpi gacchati pittivisayaṁpi gacchati bhagavato
1 Po. cutiyā upapattiyāti. ito paraṁ īdisameva.
Pana sāvako tattha yāvatāyukaṁ ṭhatvā yāvatakaṁ tesaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ
taṁ sabbaṁ khepetvā tasmiṁyeva bhave parinibbāyati ayaṁ kho
bhikkhave viseso ayaṁ adhippāyaso idaṁ nānākaraṇaṁ sutavato ariyasāvakassa
assutavatā puthujjanena yadidaṁ gatiyā upapattiyā sati. Puna
caparaṁ bhikkhave idhekacco puggalo pītiyā ca virāgā upekkhako ca
viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti yantaṁ ariyā
ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja
viharati so tadassādeti taṁ nikāmeti tena ca vittiṁ āpajjati
tattha ṭhito tadadhimutto tabbahulavihārī aparihīno kālaṁ kurumāno
subhakiṇhānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjati subhakiṇhānaṁ bhikkhave devānaṁ
cattāro kappā āyuppamāṇaṁ tattha puthujjano yāvatāyukaṁ ṭhatvā
yāvatakaṁ tesaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ taṁ sabbaṁ khepetvā nirayaṁpi gacchati
tiracchānayoniṁpi gacchati pittivisayaṁpi gacchati bhagavato pana sāvako
tattha yāvatāyukaṁ ṭhatvā yāvatakaṁ tesaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ taṁ
sabbaṁ khepetvā tasmiṁyeva bhave parinibbāyati ayaṁ kho bhikkhave viseso
ayaṁ adhippāyaso idaṁ nānākaraṇaṁ sutavato ariyasāvakassa assutavatā
puthujjanena yadidaṁ gatiyā upapattiyā sati. Puna caparaṁ bhikkhave
idhekacco puggalo sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva
somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ
jhānaṁ upasampajja viharati so tadassādeti taṁ nikāmeti tena ca
Vittiṁ āpajjati tattha ṭhito tadadhimutto tabbahulavihārī aparihīno
kālaṁ kurumāno vehapphalānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjati vehapphalānaṁ
bhikkhave devānaṁ pañca kappasatāni āyuppamāṇaṁ tattha puthujjano
yāvatāyukaṁ ṭhatvā yāvatakaṁ tesaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ taṁ sabbaṁ
khepetvā nirayaṁpi gacchati tiracchānayoniṁpi gacchati pittivisayaṁpi gacchati
bhagavato pana sāvako tattha yāvatāyukaṁ ṭhatvā yāvatakaṁ tesaṁ devānaṁ
āyuppamāṇaṁ taṁ sabbaṁ khepetvā tasmiṁyeva bhave parinibbāyati ayaṁ
kho bhikkhave viseso ayaṁ adhippāyaso idaṁ nānākaraṇaṁ sutavato
ariyasāvakassa assutavatā puthujjanena yadidaṁ gatiyā upapattiyā sati.
Ime kho bhikkhave cattāro puggalā santo saṁvijjamānā lokasminti.

[124] Cattārome bhikkhave puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ
katame cattāro idha bhikkhave ekacco puggalo vivicceva kāmehi
vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ
jhānaṁ upasampajja viharati so yadeva tattha hoti rūpagataṁ vedanāgataṁ
saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ te dhamme aniccato dukkhato
rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato
anattato samanupassati so kāyassa bhedā parammaraṇā suddhāvāsānaṁ
devānaṁ sahabyataṁ upapajjati ayaṁ kho bhikkhave upapatti asādhāraṇā
puthujjanehi. Puna caparaṁ bhikkhave idhekacco puggalo vitakkavicārānaṁ
vūpasamā .pe. Dutiyaṁ jhānaṁ .pe. Tatiyaṁ jhānaṁ .pe. Catutthaṁ
Jhānaṁ upasampajja viharati so yadeva tattha hoti rūpagataṁ vedanāgataṁ
saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ te dhamme aniccato dukkhato
rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato
anattato samanupassati so kāyassa bhedā parammaraṇā suddhāvāsānaṁ
devānaṁ sahabyataṁ upapajjati ayaṁ kho bhikkhave upapatti asādhāraṇā
puthujjanehi. Ime kho bhikkhave cattāro puggalā santo saṁvijjamānā
lokasminti.

[125] Cattārome bhikkhave puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ
katame cattāro idha bhikkhave ekacco puggalo mettāsahagatena
cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā
catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ
mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena
abyāpajjhena pharitvā viharati so tadassādeti taṁ nikāmeti tena
ca vittiṁ āpajjati tattha ṭhito tadadhimutto tabbahulavihārī aparihīno
kālaṁ kurumāno brahmakāyikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjati brahmakāyikānaṁ
bhikkhave devānaṁ kappo āyuppamāṇaṁ tattha puthujjano
yāvatāyukaṁ ṭhatvā yāvatakaṁ tesaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ taṁ sabbaṁ
khepetvā nirayaṁpi gacchati tiracchānayoniṁpi gacchati pittivisayaṁpi gacchati
bhagavato pana sāvako tattha yāvatāyukaṁ ṭhatvā yāvatakaṁ tesaṁ devānaṁ
āyuppamāṇaṁ taṁ sabbaṁ khepetvā tasmiṁyeva bhave parinibbāyati ayaṁ
Kho bhikkhave viseso ayaṁ adhippāyaso idaṁ nānākaraṇaṁ sutavato ariyasāvakassa
assutavatā puthujjanena yadidaṁ gatiyā upapattiyā sati.
Puna caparaṁ bhikkhave idhekacco puggalo karuṇāsahagatena cetasā ekaṁ
disaṁ pharitvā viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti
uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ karuṇāsahagatena
cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena
pharitvā viharati so tadassādeti taṁ nikāmeti tena ca vittiṁ āpajjati
tattha ṭhito tadadhimutto tabbahulavihārī aparihīno kālaṁ kurumāno ābhassarānaṁ
devānaṁ sahabyataṁ upapajjati ābhassarānaṁ bhikkhave devānaṁ dve
kappā āyuppamāṇaṁ tattha puthujjano yāvatāyukaṁ ṭhatvā yāvatakaṁ
tesaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ taṁ sabbaṁ khepetvā nirayaṁpi gacchati
tiracchānayoniṁpi gacchati pittivisayaṁpi gacchati bhagavato pana sāvako
tattha yāvatāyukaṁ ṭhatvā yāvatakaṁ tesaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ taṁ
sabbaṁ khepetvā tasmiṁyeva bhave parinibbāyati ayaṁ kho bhikkhave viseso
ayaṁ adhippāyaso idaṁ nānākaraṇaṁ sutavato ariyasāvakassa assutavatā
puthujjanena yadidaṁ gatiyā upapattiyā sati. Puna caparaṁ bhikkhave
idhekacco puggalo muditāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati
tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi
sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ muditāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena
appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā viharati so
Tadassādeti taṁ nikāmeti tena ca vittiṁ āpajjati tattha ṭhito
tadadhimutto tabbahulavihārī aparihīno kālaṁ kurumāno subhakiṇhānaṁ devānaṁ
sahabyataṁ upapajjati subhakiṇhānaṁ bhikkhave devānaṁ cattāro kappā
āyuppamāṇaṁ tattha puthujjano yāvatāyukaṁ ṭhatvā yāvatakaṁ tesaṁ
devānaṁ āyuppamāṇaṁ taṁ sabbaṁ khepetvā nirayaṁpi gacchati tiracchānayoniṁpi
gacchati pittivisayaṁpi gacchati bhagavato pana sāvako tattha
yāvatāyukaṁ ṭhatvā yāvatakaṁ tesaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ taṁ sabbaṁ
khepetvā tasmiṁyeva bhave parinibbāyati ayaṁ kho bhikkhave viseso
ayaṁ adhippāyaso idaṁ nānākaraṇaṁ sutavato ariyasāvakassa assutavatā
puthujjanena yadidaṁ gatiyā upapattiyā sati. Puna caparaṁ bhikkhave
idhekacco puggalo upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati
tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi
sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena
mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā viharati so
tadassādeti taṁ nikāmeti tena ca vittiṁ āpajjati tattha ṭhito
tadadhimutto tabbahulavihārī aparihīno kālaṁ kurumāno vehapphalānaṁ devānaṁ
sahabyataṁ upapajjati vehapphalānaṁ bhikkhave devānaṁ pañca kappasatāni
āyuppamāṇaṁ tattha puthujjano yāvatāyukaṁ ṭhatvā yāvatakaṁ tesaṁ
devānaṁ āyuppamāṇaṁ taṁ sabbaṁ khepetvā nirayaṁpi gacchati tiracchānayoniṁpi
gacchati pittivisayaṁpi gacchati bhagavato pana sāvako tattha yāvatāyukaṁ
Ṭhatvā yāvatakaṁ tesaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ taṁ sabbaṁ khepetvā
tasmiṁyeva bhave parinibbāyati ayaṁ kho bhikkhave viseso ayaṁ adhippāyaso
idaṁ nānākaraṇaṁ sutavato ariyasāvakassa assutavatā puthujjanena yadidaṁ
gatiyā upapattiyā sati. Ime kho bhikkhave cattāro puggalā santo
saṁvijjamānā lokasminti.

[126] Cattārome bhikkhave puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ
katame cattāro idha bhikkhave ekacco puggalo mettāsahagatena
cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā
catutthaṁ iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ
mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena
abyāpajjhena pharitvā viharati so yadeva tattha hoti rūpagataṁ vedanāgataṁ
saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ te dhamme aniccato dukkhato
rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato
anattato samanupassati so kāyassa bhedā parammaraṇā suddhāvāsānaṁ
devānaṁ sahabyataṁ upapajjati ayaṁ kho bhikkhave upapatti asādhāraṇā
puthujjanehi. Puna caparaṁ bhikkhave idhekacco *- puggalo karuṇāsahagatena
cetasā .... Muditāsahagatena cetasā .... Upekkhāsahagatena cetasā
ekaṁ disaṁ pharitvā viharati tathā dutiyaṁ tathā tatiyaṁ tathā catutthaṁ iti
uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena
cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā
* mīkārkkhag dhidhekacco peḌna idhekacco
Viharati so yadeva tattha hoti rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ
saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato
sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassati
so kāyassa bhedā parammaraṇā suddhāvāsānaṁ devānaṁ sahabyataṁ
upapajjati ayaṁ kho bhikkhave upapatti asādhāraṇā puthujjanehi.
Ime kho bhikkhave cattāro puggalā santo saṁvijjamānā lokasminti.

[127] Tathāgatassa bhikkhave arahato sammāsambuddhassa pātubhāvā
cattāro acchariyā abbhutadhammā pātubhavanti katame cattāro yadā
bhikkhave bodhisatto tusitā kāyā cavitvā sato sampajāno mātu kucchiṁ 1
okkamati atha sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā
pajāya sadevamanussāya appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati
atikkammeva devānaṁ devānubhāvaṁ yāpi tā lokantarikā aghā asaṁvutā
andhakārā andhakāratimisā yatthapimesaṁ candimasuriyānaṁ evaṁmahiddhikānaṁ
evaṁmahānubhāvānaṁ ābhā nānubhonti tatthapi appamāṇo uḷāro
obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṁ devānubhāvaṁ yepi tattha
sattā upapannā tepi tenobhāsena aññamaññaṁ sañjānanti 2
aññepi kira bho santi sattā idhūpapannāti tathāgatassa bhikkhave arahato
sammāsambuddhassa pātubhāvā ayaṁ paṭhamo acchariyo abbhutadhammo
pātubhavati. Puna caparaṁ bhikkhave yadā bodhisatto sato sampajāno mātu
kucchismā nikkhamati .pe. Tathāgatassa bhikkhave arahato sammāsambuddhassa
1 Yu. kucchiyaṁ. 2 Po. sañjāniṁsu.
Pātubhāvā ayaṁ dutiyo acchariyo abbhutadhammo pātubhavati.
Puna caparaṁ bhikkhave yadā tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhati
.pe. Tathāgatassa bhikkhave arahato sammāsambuddhassa pātubhāvā
ayaṁ tatiyo acchariyo abbhutadhammo pātubhavati. Puna caparaṁ bhikkhave
yadā tathāgato anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavatteti atha sadevake loke
samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya appamāṇo
uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṁ devānubhāvaṁ
yāpi tā lokantarikā aghā asaṁvutā andhakārā andhakāratimisā yatthimesaṁ
candimasuriyānaṁ evaṁmahiddhikānaṁ evaṁmahānubhāvānaṁ ābhā nānubhonti
tatthapi appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva
devānaṁ devānubhāvaṁ yepi tattha sattā upapannā tepi tenobhāsena
aññamaññaṁ sañjānanti aññepi kira bho santi sattā idhūpapannāti
tathāgatassa bhikkhave arahato sammāsambuddhassa pātubhāvā
ayaṁ catuttho acchariyo abbhutadhammo pātubhavati. Tathāgatassa bhikkhave
arahato sammāsambuddhassa pātubhāvā ime cattāro acchariyā abbhutadhammā
pātubhavantīti.

[128] Tathāgatassa bhikkhave arahato sammāsambuddhassa pātubhāvā
cattāro acchariyā abbhutadhammā pātubhavanti katame cattāro
ālayārāmā bhikkhave pajā ālayaratā ālayasammuditā sā tathāgatena
anālaye dhamme desiyamāne sussuti 1 sotaṁ odahati aññācittaṁ upaṭṭhapeti
1 Po. Ma. sussūsati. Yu. sussūyati. ito paraṁ īdisameva.
Tathāgatassa bhikkhave arahato sammāsambuddhassa pātubhāvā ayaṁ
paṭhamo acchariyo abbhutadhammo pātubhavati. Mānārāmā bhikkhave pajā
mānaratā mānasammuditā sā tathāgatena mānavinaye dhamme desiyamāne
sussuti sotaṁ odahati aññācittaṁ upaṭṭhapeti tathāgatassa bhikkhave
arahato sammāsambuddhassa pātubhāvā ayaṁ dutiyo acchariyo abbhutadhammo
pātubhavati. Anupasamārāmā bhikkhave pajā anupasamaratā anupasamasammuditā
sā tathāgatena opasamike dhamme desiyamāne sussuti sotaṁ
odahati aññācittaṁ upaṭṭhapeti tathāgatassa bhikkhave arahato
sammāsambuddhassa pātubhāvā ayaṁ tatiyo acchariyo abbhutadhammo pātubhavati.
Avijjāgatā bhikkhave pajā andhabhūtā pariyonaddhā sā tathāgatena
avijjāvinaye dhamme desiyamāne sussuti sotaṁ odahati aññācittaṁ
upaṭṭhapeti tathāgatassa bhikkhave arahato sammāsambuddhassa
pātubhāvā ayaṁ catuttho acchariyo abbhutadhammo pātubhavati. Tathāgatassa
bhikkhave arahato sammāsambuddhassa pātubhāvā ime cattāro acchariyā
abbhutadhammā pātubhavantīti.

[129] Cattārome bhikkhave acchariyā abbhutadhammā ānande
katame cattāro sace bhikkhave bhikkhuparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati
dassanenapi sā attamanā hoti tattha ce ānando
dhammaṁ bhāsati bhāsitenapi sā attamanā hoti atittāva bhikkhave
bhikkhuparisā hoti atha ānando tuṇhī bhavati. Sace bhikkhunīparisā
Ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati dassanenapi sā attamanā hoti
tattha ce ānando dhammaṁ bhāsati bhāsitenapi sā attamanā hoti
atittāva bhikkhave bhikkhunīparisā hoti atha ānando tuṇhī bhavati.
Sace bhikkhave upāsakaparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati dassanenapi
sā attamanā hoti tattha ce ānando dhammaṁ bhāsati bhāsitenapi
sā attamanā hoti atittāva bhikkhave upāsakaparisā hoti atha
ānando tuṇhī bhavati. Sace bhikkhave upāsikāparisā ānandaṁ
dassanāya upasaṅkamati dassanenapi sā attamanā hoti tattha ce
ānando dhammaṁ bhāsati bhāsitenapi sā attamanā hoti atittāva
bhikkhave upāsikāparisā hoti atha ānando tuṇhī bhavati. Ime
kho bhikkhave cattāro acchariyā abbhutadhammā ānandeti.