[100] Athakho potaliyo paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ
vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho potaliyaṁ paribbājakaṁ
bhagavā etadavoca cattārome potaliya puggalā santo saṁvijjamānā
lokasmiṁ katame cattāro idha potaliya ekacco puggalo avaṇṇārahassa
avaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena no ca kho
vaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena idha pana
potaliya ekacco puggalo vaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ
tacchaṁ kālena no ca kho avaṇṇārahassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti
bhūtaṁ tacchaṁ kālena idha pana potaliya ekacco puggalo neva
avaṇṇārahassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena nopi 1
vaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena idha pana
potaliya ekacco puggalo avaṇṇārahassa ca avaṇṇaṁ bhāsitā hoti
bhūtaṁ tacchaṁ kālena vaṇṇārahassa ca vaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ
tacchaṁ kālena. Ime kho potaliya cattāro puggalā santo saṁvijjamānā
lokasmiṁ imesaṁ kho potaliya catunnaṁ puggalānaṁ katamo te puggalo
khamati abhikkantataro ca paṇītataro cāti. Cattārome bho gotama
1 Ma. no ca. ito paraṁ īdisameva.
Puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ katame cattāro idha bho
gotama ekacco puggalo avaṇṇārahassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ
tacchaṁ kālena no ca kho vaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ
tacchaṁ kālena idha pana bho gotama ekacco puggalo vaṇṇārahassa
vaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena no ca kho avaṇṇārahassa
avaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena idha pana bho gotama
ekacco puggalo neva avaṇṇārahassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ
tacchaṁ kālena nopi vaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ
kālena idha pana bho gotama ekacco puggalo avaṇṇārahassa ca
avaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena vaṇṇārahassa ca vaṇṇaṁ
bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena. Ime kho bho gotama cattāro
puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ imesaṁ kho bho gotama catunnaṁ
puggalānaṁ yvāyaṁ puggalo neva avaṇṇārahassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti
bhūtaṁ tacchaṁ kālena nopi vaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ
tacchaṁ kālena ayaṁ me puggalo khamati imesaṁ catunnaṁ puggalānaṁ
abhikkantataro ca paṇītataro ca taṁ kissa hetu abhikkantā hesā
bho gotama yadidaṁ upekkhāti. Cattārome potaliya puggalā santo
saṁvijjamānā lokasmiṁ katame cattāro .pe. Ime kho potaliya
cattāro puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ imesaṁ kho potaliya
catunnaṁ puggalānaṁ yvāyaṁ puggalo avaṇṇārahassa ca avaṇṇaṁ bhāsitā
Hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena vaṇṇārahassa ca vaṇṇaṁ bhāsitā hoti
bhūtaṁ tacchaṁ kālena ayaṁ imesaṁ catunnaṁ puggalānaṁ abhikkantataro ca
paṇītataro ca taṁ kissa hetu abhikkantā hesā potaliya yadidaṁ
tatra 1 tatra kālaññutāti. Cattārome bho gotama puggalā santo
saṁvijjamānā lokasmiṁ katame cattāro idha bho gotama ekacco
puggalo avaṇṇārahassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena
no ca kho vaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena
idha pana bho gotama ekacco puggalo vaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsitā
hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena no ca kho avaṇṇārahassa avaṇṇaṁ
bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena idha pana bho gotama ekacco
puggalo neva avaṇṇārahassa avaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena
nopi vaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena idha
pana bho gotama ekacco puggalo avaṇṇārahassa ca avaṇṇaṁ bhāsitā
hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena vaṇṇārahassa ca vaṇṇaṁ bhāsitā hoti
bhūtaṁ tacchaṁ kālena ime kho bho gotama cattāro puggalā santo
saṁvijjamānā lokasmiṁ imesaṁ kho bho gotama catunnaṁ puggalānaṁ yvāyaṁ
puggalo avaṇṇārahassa ca avaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena
vaṇṇārahassa ca vaṇṇaṁ bhāsitā hoti bhūtaṁ tacchaṁ kālena ayaṁ me
puggalo khamati imesaṁ catunnaṁ puggalānaṁ abhikkantataro ca paṇītataro
ca taṁ kissa hetu abhikkantā hesā bho gotama yadidaṁ tatra
1 Ma. Yu. tattha tattha.
Tatra kālaññutā abhikkantaṁ bho gotama abhikkantaṁ bho gotama
seyyathāpi bho gotama nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā
vivareyya mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya andhakāre vā telappajjotaṁ
dhāreyya cakkhumanto rūpāni dakkhantīti evamevaṁ bhotā gotamena
anekapariyāyena dhammo pakāsito esāhaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi
dhammañca bhikkhusaṅghañca upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge
pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatanti.
Asuravaggo pañcamo.
Tassuddānaṁ
asuro tayo samādhī chalāvātena pañcamaṁ
rāgānaṁ santi attahitāya sikkhā potaliyena cāti.
Dutiyo paṇṇāsako niṭṭhito.
----------------
Tatiyapaṇṇāsako
valāhakavaggo paṭhamo

[101] Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa
ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi bhikkhavoti.
Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca cattārome
bhikkhave valāhakā katame cattāro gajjitā no vassitā vassitā
no gajjitā neva gajjitā no vassitā gajjitā ca vassitā ca
ime kho bhikkhave cattāro valāhakā. Evameva kho bhikkhave cattārome
valāhakūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ katame cattāro
gajjitā no vassitā vassitā no gajjitā neva gajjitā no
vassitā gajjitā ca vassitā ca. Kathañca bhikkhave puggalo gajjitā
hoti no vassitā idha bhikkhave ekacco puggalo bhāsitā hoti
no kattā evaṁ kho bhikkhave puggalo gajjitā hoti no vassitā
seyyathāpi so bhikkhave valāhako gajjitā no vassitā tathūpamāhaṁ
bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca bhikkhave puggalo vassitā hoti
no gajjitā idha bhikkhave ekacco puggalo kattā hoti no
bhāsitā evaṁ kho bhikkhave puggalo vassitā hoti no gajjitā
seyyathāpi so bhikkhave valāhako vassitā no gajjitā tathūpamāhaṁ
Bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca bhikkhave puggalo neva gajjitā
hoti no vassitā idha bhikkhave ekacco puggalo neva bhāsitā
hoti no kattā evaṁ kho bhikkhave puggalo neva gajjitā hoti
no vassitā seyyathāpi so bhikkhave valāhako neva gajjitā no
vassitā tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca bhikkhave
puggalo gajjitā ca hoti vassitā ca idha bhikkhave ekacco puggalo
bhāsitā ca hoti kattā ca evaṁ kho bhikkhave puggalo gajjitā ca
hoti vassitā ca seyyathāpi so bhikkhave valāhako gajjitā ca [1]-
vassitā ca tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Ime kho
bhikkhave cattāro valāhakūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasminti.

[102] Cattārome bhikkhave valāhakā katame cattāro gajjitā
no vassitā vassitā no gajjitā neva gajjitā no vassitā
gajjitā ca vassitā ca ime kho bhikkhave cattāro valāhakā.
Evameva kho bhikkhave cattārome valāhakūpamā puggalā santo saṁvijjamānā
lokasmiṁ katame cattāro gajjitā no vassitā vassitā no
gajjitā neva gajjitā no vassitā gajjitā ca vassitā ca.
Kathañca bhikkhave puggalo gajjitā hoti no vassitā idha bhikkhave
ekacco puggalo dhammaṁ pariyāpuṇāti suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ
udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ so idaṁ dukkhanti
yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ
1 Yu. hoti.
Dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti
yathābhūtaṁ nappajānāti evaṁ kho bhikkhave puggalo gajjitā hoti no
vassitā seyyathāpi so bhikkhave valāhako gajjitā no vassitā
tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca bhikkhave puggalo
vassitā hoti no gajjitā idha bhikkhave ekacco puggalo neva
dhammaṁ pariyāpuṇāti suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ
jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ so idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ pajānāti
ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ
pajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti evaṁ
kho bhikkhave puggalo vassitā hoti no gajjitā seyyathāpi so
bhikkhave valāhako vassitā no gajjitā tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ
vadāmi. Kathañca bhikkhave puggalo neva gajjitā hoti no vassitā
idha bhikkhave ekacco puggalo dhammaṁ na pariyāpuṇāti suttaṁ geyyaṁ
veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ so
idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ
nappajānāti ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ
dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ nappajānāti evaṁ kho bhikkhave
puggalo neva gajjitā hoti no vassitā seyyathāpi so bhikkhave
valāhako neva gajjitā no vassitā tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ
puggalaṁ vadāmi. Kathañca bhikkhave puggalo gajjitā ca hoti vassitā
Ca idha bhikkhave ekacco puggalo dhammaṁ pariyāpuṇāti suttaṁ geyyaṁ
veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ so
idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti
ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti
yathābhūtaṁ pajānāti evaṁ kho bhikkhave puggalo gajjitā ca hoti
vassitā ca seyyathāpi so bhikkhave valāhako gajjitā ca [1]- vassitā
ca tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Ime kho bhikkhave
cattāro valāhakūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasminti.

[103] Cattārome bhikkhave kumbhā katame cattāro tuccho
pihito pūro vivaṭo tuccho vivaṭo pūro pihito ime kho
bhikkhave cattāro kumbhā. Evameva kho bhikkhave cattārome kumbhūpamā
puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ katame cattāro tuccho pihito
pūro vivaṭo tuccho vivaṭo pūro pihito. Kathañca bhikkhave
puggalo tuccho hoti pihito idha bhikkhave ekaccassa puggalassa
pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ sammiñjitaṁ pasāritaṁ
saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ so idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ
dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ
nappajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ nappajānāti evaṁ
kho bhikkhave puggalo tuccho hoti pihito seyyathāpi so bhikkhave
kumbho tuccho pihito tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca
1 Yu. hoti.
Bhikkhave puggalo pūro hoti vivaṭo idha bhikkhave ekaccassa puggalassa
na pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ sammiñjitaṁ
pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ so idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ pajānāti
ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ
pajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti evaṁ
kho bhikkhave puggalo pūro hoti vivaṭo seyyathāpi so bhikkhave
kumbho pūro vivaṭo tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca
bhikkhave puggalo tuccho hoti vivaṭo idha bhikkhave ekaccassa
puggalassa na pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ
sammiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ so idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ
nappajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ
dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti
yathābhūtaṁ nappajānāti evaṁ kho bhikkhave puggalo tuccho hoti vivaṭo
seyyathāpi so bhikkhave kumbho tuccho vivaṭo tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ
puggalaṁ vadāmi. Kathañca bhikkhave puggalo pūro hoti pihito idha
bhikkhave ekaccassa puggalassa pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ
ālokitaṁ vilokitaṁ sammiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ so
idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti
ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti
yathābhūtaṁ pajānāti evaṁ kho bhikkhave puggalo pūro hoti pihito
Seyyathāpi so bhikkhave kumbho pūro pihito tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ
puggalaṁ vadāmi. Ime kho bhikkhave cattāro kumbhūpamā puggalā
santo saṁvijjamānā lokasminti.

[104] Cattārome bhikkhave udakarahadā katame cattāro
uttāno gambhīrobhāso gambhīro uttānobhāso uttāno uttānobhāso
gambhīro gambhīrobhāso ime kho bhikkhave cattāro udakarahadā.
Evameva kho bhikkhave cattārome udakarahadūpamā puggalā
santo saṁvijjamānā lokasmiṁ katame cattāro uttāno gambhīrokāso
gambhīro uttānobhāso uttāno uttānobhāso gambhīro
gambhīrobhāso. Kathañca bhikkhave puggalo uttāno hoti gambhīrobhāso
idha bhikkhave ekaccassa puggalassa pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ
ālokitaṁ vilokitaṁ sammiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ so idaṁ
dukkhanti yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ nappajānāti
ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī
paṭipadāti yathābhūtaṁ nappajānāti evaṁ kho bhikkhave puggalo uttāno
hoti gambhīrobhāso seyyathāpi so bhikkhave udakarahado uttāno
gambhīrobhāso tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca
bhikkhave puggalo gambhīro hoti uttānobhāso idha bhikkhave ekaccassa
puggalassa na pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ
vilokitaṁ sammiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ so idaṁ dukkhanti
Yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ
dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti
yathābhūtaṁ pajānāti evaṁ kho bhikkhave puggalo gambhīro hoti
uttānobhāso seyyathāpi so bhikkhave udakarahado gambhīro uttānobhāso
tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca bhikkhave puggalo
uttāno hoti uttānobhāso idha bhikkhave ekaccassa puggalassa
na pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ sammiñjitaṁ
pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ so idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ nappajānāti
ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ dukkhanirodhoti
yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ
nappajānāti evaṁ kho bhikkhave puggalo uttāno hoti uttānobhāso
seyyathāpi so bhikkhave udakarahado uttāno uttānobhāso
tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca bhikkhave puggalo
gambhīro hoti gambhīrobhāso idha bhikkhave ekaccassa puggalassa
pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ sammiñjitaṁ
pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ so idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ pajānāti
ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ
pajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti evaṁ
kho bhikkhave puggalo gambhīro hoti gambhīrobhāso seyyathāpi so
bhikkhave udakarahado gambhīro gambhīrobhāso tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ
Puggalaṁ vadāmi. Ime kho bhikkhave cattāro udakarahadūpamā puggalā
santo saṁvijjamānā lokasminti.

[105] Cattārīmāni bhikkhave ambāni katamāni cattāri āmaṁ
pakkavaṇṇī 1 pakkaṁ āmavaṇṇī āmaṁ āmavaṇṇī pakkaṁ pakkavaṇṇī
imāni kho bhikkhave cattāri ambāni. Evameva kho bhikkhave cattārome
ambūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ katame cattāro āmo
pakkavaṇṇī pakko āmavaṇṇī āmo āmavaṇṇī pakko pakkavaṇṇī.
Kathañca bhikkhave puggalo āmo hoti pakkavaṇṇī idha
bhikkhave ekaccassa puggalassa pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ
ālokitaṁ vilokitaṁ sammiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ. So
idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ
nappajānāti ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ
dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ nappajānāti evaṁ kho bhikkhave
puggalo āmo hoti pakkavaṇṇī seyyathāpi taṁ bhikkhave ambaṁ
āmaṁ pakkavaṇṇī tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca
bhikkhave puggalo pakko hoti āmavaṇṇī idha bhikkhave ekaccassa
puggalassa na pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ
sammiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ so idaṁ dukkhanti
yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ
dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti
1 Po. Ma. Yu. pakkavaṇṇi.
Yathābhūtaṁ pajānāti evaṁ kho bhikkhave puggalo pakko hoti āmavaṇṇī
seyyathāpi taṁ bhikkhave ambaṁ pakkaṁ āmavaṇṇī tathūpamāhaṁ
bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca bhikkhave puggalo āmo hoti
āmavaṇṇī idha bhikkhave ekaccassa puggalassa na pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ
paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ sammiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ
so idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti
yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ
dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ nappajānāti evaṁ kho bhikkhave
puggalo āmo hoti āmavaṇṇī seyyathāpi taṁ bhikkhave ambaṁ āmaṁ
āmavaṇṇī tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca bhikkhave
puggalo pakko hoti pakkavaṇṇī idha bhikkhave ekaccassa
puggalassa pāsādikaṁ hoti abhikkantaṁ paṭikkantaṁ ālokitaṁ vilokitaṁ
sammiñjitaṁ pasāritaṁ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṁ so idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ
pajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhoti
yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti
evaṁ kho bhikkhave puggalo pakko hoti pakkavaṇṇī seyyathāpi
taṁ bhikkhave ambaṁ pakkaṁ pakkavaṇṇī tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ
vadāmi. Ime kho bhikkhave cattāro ambūpamā puggalā santo
Saṁvijjamānā lokasminti 1 .

[106]

[107] catasso imā bhikkhave mūsikā katamā catasso gādhaṁ
kattā no vasitā vasitā no gādhaṁ kattā neva gādhaṁ kattā
no vasitā gādhaṁ kattā ca vasitā ca imā kho bhikkhave
catasso mūsikā. Evameva kho bhikkhave cattārome mūsikūpamā puggalā
santo saṁvijjamānā lokasmiṁ katame cattāro gādhaṁ kattā no
vasitā vasitā no gādhaṁ kattā neva gādhaṁ kattā no vasitā
gādhaṁ kattā ca vasitā ca. Kathañca bhikkhave puggalo gādhaṁ kattā
hoti no vasitā idha bhikkhave ekacco puggalo dhammaṁ pariyāpuṇāti
suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ
vedallaṁ so idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti
yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ nappajānāti
ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ nappajānāti evaṁ
kho bhikkhave puggalo gādhaṁ kattā hoti no vasitā seyyathāpi
1 ito paraṁ chaṭṭhasuttaṁ naṭṭhaṁ khāyati. tathā hi vuttaṁ tabbaṇṇanāyaṁ pañcame āmaṁ
pakkavaṇṇīti āmakaṁ hutvā olokentānaṁ pakkasadisaṁ khāyati. evaṁ sabbapadāni
daṭṭhabbāni. chaṭṭhaṁ uttānameva. sattame gādhaṁ vuccati visayo yo ca gādhaṁ khanati
na ca tattha vasati so gādhaṁ kattā no vasitāti vuccatīti. dissamānapotthakesu
pana taṁ naṭṭhameva hoti.
Sā bhikkhave mūsikā gādhaṁ kattā no vasitā tathūpamāhaṁ bhikkhave
imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca bhikkhave puggalo vasitā hoti no
gādhaṁ kattā idha bhikkhave ekacco puggalo dhammaṁ na pariyāpuṇāti
suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ
vedallaṁ so idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti
yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī
paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti evaṁ kho bhikkhave puggalo vasitā
hoti no gādhaṁ kattā seyyathāpi sā bhikkhave mūsikā vasitā no gādhaṁ
kattā tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca bhikkhave puggalo
neva gādhaṁ kattā hoti no vasitā idha bhikkhave ekacco puggalo
dhammaṁ na pariyāpuṇāti suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ
itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ so idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ
nappajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ
dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ nappajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti
yathābhūtaṁ nappajānāti evaṁ kho bhikkhave puggalo neva gādhaṁ kattā
hoti no vasitā seyyathāpi sā bhikkhave mūsikā neva gādhaṁ kattā [1]-
no vasitā tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca bhikkhave
puggalo gādhaṁ kattā ca hoti vasitā ca idha bhikkhave ekacco
1 Ma. hoti.
Puggalo dhammaṁ pariyāpuṇāti suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ
itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ so idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ
pajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhoti
yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ
pajānāti evaṁ kho bhikkhave puggalo gādhaṁ kattā ca hoti vasitā ca
seyyathāpi sā bhikkhave mūsikā gādhaṁ kattā ca [1]- vasitā ca tathūpamāhaṁ
bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Ime kho bhikkhave cattāro mūsikūpamā
puggalā santo saṁvijjamānā lokasminti.

[108] Cattārome bhikkhave balivaddā 2 katame cattāro
sagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo paragavacaṇḍo no sagavacaṇḍo
sagavacaṇḍo ca paragavacaṇḍo ca neva sagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo ime
kho bhikkhave cattāro balivaddā. Evameva 3 kho bhikkhave cattārome
balivaddūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ katame cattāro
sagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo paragavacaṇḍo no sagavacaṇḍo
sagavacaṇḍo ca paragavacaṇḍo ca neva sagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo.
Kathañca bhikkhave puggalo sagavacaṇḍo hoti no paragavacaṇḍo
idha bhikkhave ekacco puggalo sakaparisaṁ ubbejetā 4 hoti
no paraparisaṁ evaṁ kho bhikkhave puggalo sagavacaṇḍo hoti no
paragavacaṇḍo seyyathāpi so bhikkhave balivaddo sagavacaṇḍo no
paragavacaṇḍo tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca
1 Ma. hoti. 2 Po. balibaddhā. Ma. balībaddhā. 3 Yu. evaṁ kho.
4 Po. ubbejitā.
Bhikkhave puggalo paragavacaṇḍo hoti no sagavacaṇḍo idha bhikkhave
ekacco puggalo paraparisaṁ ubbejetā hoti no sakaparisaṁ evaṁ
kho bhikkhave puggalo paragavacaṇḍo hoti no sagavacaṇḍo seyyathāpi
so bhikkhave balivaddo paragavacaṇḍo no sagavacaṇḍo tathūpamāhaṁ
bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca bhikkhave puggalo sagavacaṇḍo
ca hoti paragavacaṇḍo ca idha bhikkhave ekacco puggalo
sakaparisañca ubbejetā hoti paraparisañca evaṁ kho bhikkhave puggalo
sagavacaṇḍo ca hoti paragavacaṇḍo ca seyyathāpi so bhikkhave
balivaddo sagavacaṇḍo ca paragavacaṇḍo ca tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ
puggalaṁ vadāmi. Kathañca bhikkhave puggalo neva sagavacaṇḍo hoti
no paragavacaṇḍo idha bhikkhave ekacco puggalo neva sakaparisaṁ
ubbejetā hoti no paraparisaṁ evaṁ kho bhikkhave puggalo neva
sagavacaṇḍo hoti no paragavacaṇḍo seyyathāpi so bhikkhave
balivaddo neva sagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo tathūpamāhaṁ bhikkhave
imaṁ puggalaṁ vadāmi. Ime kho bhikkhave cattāro balivaddūpamā
puggalā santo saṁvijjamānā lokasminti.

[109] Cattārome bhikkhave rukkhā katame cattāro pheggu
phegguparivāro pheggu sāraparivāro sāro phegguparivāro sāro
sāraparivāro ime kho bhikkhave cattāro rukkhā. Evameva kho
bhikkhave cattārome rukkhūpamā puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ
Katame cattāro pheggu phegguparivāro pheggu sāraparivāro sāro
phegguparivāro sāro sāraparivāro. Kathañca bhikkhave puggalo pheggu
hoti phegguparivāro idha bhikkhave ekacco puggalo dussīlo hoti
pāpadhammo parisāpissa [1]- dussīlā pāpadhammā evaṁ kho bhikkhave
puggalo pheggu hoti phegguparivāro seyyathāpi so bhikkhave rukkho
pheggu phegguparivāro tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca
bhikkhave puggalo pheggu hoti sāraparivāro idha bhikkhave ekacco
puggalo dussīlo hoti pāpadhammo parisā ca khvassa hoti sīlavatī
kalyāṇadhammā evaṁ kho bhikkhave puggalo pheggu hoti sāraparivāro
seyyathāpi so bhikkhave rukkho pheggu sāraparivāro tathūpamāhaṁ bhikkhave
imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca bhikkhave puggalo sāro hoti phegguparivāro
idha bhikkhave ekacco puggalo sīlavā hoti kalyāṇadhammo
parisā ca khvassa hoti dussīlā pāpadhammā evaṁ kho bhikkhave
puggalo sāro hoti phegguparivāro seyyathāpi so bhikkhave rukkho
sāro phegguparivāro tathūpamāhaṁ bhikkhave imaṁ puggalaṁ vadāmi. Kathañca
bhikkhave puggalo sāro hoti sāraparivāro idha bhikkhave ekacco
puggalo sīlavā hoti kalyāṇadhammo parisāpissa hoti sīlavatī
kalyāṇadhammā evaṁ kho bhikkhave puggalo sāro hoti sāraparivāro
seyyathāpi so bhikkhave rukkho sāro sāraparivāro tathūpamāhaṁ bhikkhave
imaṁ puggalaṁ vadāmi. Ime kho bhikkhave cattāro rukkhūpamā puggalā
1 Ma. Yu. hoti.
Santo saṁvijjamānā lokasminti.