[450] 11 Tīhi bhikkhave dhammehi samannāgato ñātako 3 bhikkhu
bahujanāhitāya paṭipanno hoti bahujanāsukhāya bahuno janassa anatthāya
ahitāya dukkhāya devamanussānaṁ katamehi tīhi ananulomike
kāyakamme samādapeti ananulomike vacīkamme samādapeti ananulomikesu
dhammesu samādapeti imehi kho bhikkhave tīhi dhammehi samannāgato
ñātako 4 bhikkhu bahujanāhitāya paṭipanno hoti bahujanāsukhāya bahuno
1 Ma. bhayaṁ lakkhaṇacintī ca. 2 Ma. sabyābajjhaṁ. 3-4 Ma. ñāto.
Janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṁ. Tīhi bhikkhave
dhammehi samannāgato ñātako bhikkhu bahujanahitāya paṭipanno hoti
bahujanasukhāya bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ
katamehi tīhi anulomike kāyakamme samādapeti anulomike vacīkamme
samādapeti anulomikesu dhammesu samādapeti imehi kho bhikkhave
tīhi dhammehi samannāgato ñātako bhikkhu bahujanahitāya paṭipanno hoti
bahujanasukhāya bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānanti.

[451] 12 Tīṇīmāni bhikkhave rañño khattiyassa muddhābhisittassa 1
yāvajīvaṁ saraṇīyāni 2 bhavanti katamāni tīṇi yasmiṁ bhikkhave padese
rājā khattiyo muddhābhisitto jāto hoti idaṁ bhikkhave paṭhamaṁ rañño
khattiyassa muddhābhisittassa yāvajīvaṁ saraṇīyaṁ 3 hoti. Puna ca paraṁ bhikkhave
yasmiṁ padese rājā khattiyo muddhābhisitto hoti idaṁ bhikkhave
dutiyaṁ rañño khattiyassa muddhābhisittassa yāvajīvaṁ saraṇīyaṁ hoti.
Puna ca paraṁ bhikkhave yasmiṁ padese rājā khattiyo muddhābhisitto saṅgāmaṁ
abhivijinitvā vijitasaṅgāmo tameva saṅgāmasīsaṁ ajjhāvasati idaṁ bhikkhave
tatiyaṁ rañño khattiyassa muddhābhisittassa yāvajīvaṁ saraṇīyaṁ hoti.
Imāni kho bhikkhave tīṇi rañño khattiyassa muddhābhisittassa yāvajīvaṁ
saraṇīyāni bhavanti. Evameva kho bhikkhave tīṇimāni bhikkhussa yāvajīvaṁ
saraṇīyāni bhavanti katamāni tīṇi yasmiṁ bhikkhave padese bhikkhu
kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā
1 Po. Ma. Yu. muddhāvasittassa. ito paraṁ īdisameva. 2-3 Ma. sāraṇīyāni
sāraṇīyaṁ. ito paraṁ īdisameva.
Anagāriyaṁ pabbajito hoti idaṁ bhikkhave paṭhamaṁ bhikkhussa yāvajīvaṁ
saraṇīyaṁ hoti. Puna ca paraṁ bhikkhave yasmiṁ padese bhikkhu idaṁ
dukkhanti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti
ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ pajānāti ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti
yathābhūtaṁ pajānāti idaṁ bhikkhave dutiyaṁ bhikkhussa yāvajīvaṁ saraṇīyaṁ
hoti. Puna ca paraṁ bhikkhave yasmiṁ padese bhikkhu āsavānaṁ khayā
anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā
sacchikatvā upasampajja viharati idaṁ bhikkhave tatiyaṁ bhikkhussa yāvajīvaṁ
saraṇīyaṁ hoti. Imāni kho bhikkhave tīṇi bhikkhussa yāvajīvaṁ saraṇīyāni
bhavantīti.

[452] 13 Tayome bhikkhave puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ
katame tayo nirāso āsaṁso vigatāso. Katamo ca bhikkhave puggalo
nirāso idha bhikkhave ekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti
caṇḍālakule vā veṇakule 1 vā nesādakule vā rathakārakule vā [2]-
pukkusakule vā daḷidde appannapānabhojane kasiravuttike yattha kasirena
ghāsacchādo labbhati so ca hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako
bahvābādho kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā na lābhī
annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa
so suṇāti itthannāmo kira khattiyo khattiyehi
khattiyābhisekena abhisittoti tassa na evaṁ hoti kadāssu 3 nāma
1 Ma. venakule. 2 Po. kumbhakārakule vā. 3 Po. Ma. Yu. sabbattha kudāssu.
Maṁpi khattiyā khattiyābhisekena abhisiñcissantīti ayaṁ vuccati bhikkhave
puggalo nirāso. Katamo ca bhikkhave puggalo āsaṁso idha bhikkhave
rañño khattiyassa muddhābhisittassa jeṭṭho putto hoti abhisekena 1
anabhisitto macalappatto so suṇāti itthannāmo kira khattiyo
khattiyehi khattiyābhisekena abhisittoti tassa evaṁ hoti kadāssu nāma
maṁpi khattiyā khattiyābhisekena abhisiñcissantīti ayaṁ vuccati bhikkhave
puggalo āsaṁso. Katamo ca bhikkhave puggalo vigatāso idha
bhikkhave rājā hoti khattiyo muddhābhisitto so suṇāti itthannāmo
kira khattiyo khattiyehi khattiyābhisekena abhisittoti tassa na evaṁ
hoti kadāssu nāma maṁpi khattiyā khattiyābhisekena abhisiñcissantīti
taṁ kissa hetu yā hissa bhikkhave pubbe anabhisittassa abhisekāsā
sāssa paṭippassaddhā ayaṁ vuccati bhikkhave puggalo vigatāso.
Ime kho bhikkhave tayo puggalā santo saṁvijjamānā lokasmiṁ.
Evameva kho bhikkhave tayo puggalā santo saṁvijjamānā bhikkhūsu
katame tayo nirāso āsaṁso vigatāso katamo ca bhikkhave puggalo
nirāso idha bhikkhave ekacco puggalo dussīlo hoti pāpadhammo
asuci saṅkassarasamācāro paṭicchannakammanto assamaṇo samaṇapaṭiñño
abrahmacārī brahmacāripaṭiñño antopūti avassuto kasambujāto so
suṇāti itthannāmo kira bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ
1 Ma. Yu. abhiseko.
Paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja
viharatīti tassa na evaṁ hoti kadāssu nāma ahampi āsavānaṁ
khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā
sacchikatvā upasampajja viharissāmīti ayaṁ vuccati bhikkhave puggalo
nirāso. Katamo ca bhikkhave puggalo āsaṁso idha bhikkhave bhikkhu
sīlavā hoti kalyāṇadhammo so suṇāti itthannāmo kira bhikkhu
āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ
abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatīti tassa evaṁ hoti
kadāssu nāma ahampi āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ
diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissāmīti
ayaṁ vuccati bhikkhave puggalo āsaṁso. Katamo ca bhikkhave puggalo
vigatāso idha bhikkhave bhikkhu arahaṁ hoti khīṇāsavo so suṇāti
itthannāmo kira bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ
diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatīti tassa
na evaṁ hoti kadāssu nāma ahampi āsavānaṁ khayā anāsavaṁ
cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā
upasampajja viharissāmīti taṁ kissa hetu yā hissa bhikkhave pubbe
avimuttassa vimuttāsā sāssa paṭippassaddhā ayaṁ vuccati bhikkhave
puggalo vigatāso. Ime kho bhikkhave tayo puggalā santo saṁvijjamānā
bhikkhūsūti.

[453] 14 Yopi so bhikkhave rājā cakkavattī dhammiko dhammarājā
sopi nāma 1 arājakaṁ cakkaṁ pavattetīti. Evaṁ vutte aññataro bhikkhu
bhagavantaṁ etadavoca ko pana bhante rañño cakkavattissa dhammikassa
dhammarañño rājāti. Dhammo bhikkhūti bhagavā avoca idha bhikkhu
rājā cakkavattī dhammiko dhammarājā dhammaṁyeva nissāya dhammaṁ sakkaronto
dhammaṁ garukaronto dhammaṁ apacāyamāno dhammaddhajo dhammaketu dhammādhipateyyo
dhammikaṁ rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidahati antojanasmiṁ. Puna ca paraṁ
bhikkhu rājā cakkavattī dhammiko dhammarājā dhammaṁyeva nissāya dhammaṁ
sakkaronto dhammaṁ garukaronto dhammaṁ apacāyamāno dhammaddhajo dhammaketu
dhammādhipateyyo dhammikaṁ rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidahati khattiyesu anuyantesu
balakāyasmiṁ brāhmaṇagahapatikesu negamajānapadesu samaṇabrāhmaṇesu
migapakkhīsu. Sa kho so bhikkhu rājā cakkavattī dhammiko dhammarājā
dhammaṁyeva nissāya dhammaṁ sakkaronto dhammaṁ garukaronto dhammaṁ apacāyamāno
dhammaddhajo dhammaketu dhammādhipateyyo dhammikaṁ rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidahitvā
antojanasmiṁ dhammikaṁ rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidahitvā khattiyesu anuyantesu
balakāyasmiṁ brāhmaṇagahapatikesu negamajānapadesu samaṇabrāhmaṇesu
migapakkhīsu dhammeneva cakkaṁ pavatteti taṁ hoti cakkaṁ appaṭivattiyaṁ
kenaci manussabhūtena paccatthikena pāṇinā. Evameva kho bhikkhu tathāgato
arahaṁ sammāsambuddho dhammiko dhammarājā dhammaṁyeva nissāya dhammaṁ
sakkaronto dhammaṁ garukaronto dhammaṁ apacāyamāno dhammaddhajo dhammaketu
1 Po. sopi na rājakaṁ. Ma. sopi na arājakaṁ.
Dhammādhipateyyo dhammikaṁ rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidahati kāyakammasmiṁ evarūpaṁ
kāyakammaṁ sevitabbaṁ evarūpaṁ kāyakammaṁ na sevitabbanti. Puna ca paraṁ
bhikkhu tathāgato arahaṁ sammāsambuddho dhammiko dhammarājā dhammaṁyeva
nissāya dhammaṁ sakkaronto dhammaṁ garukaronto dhammaṁ apacāyamāno
dhammaddhajo dhammaketu dhammādhipateyyo dhammikaṁ rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidahati
vacīkammasmiṁ evarūpaṁ vacīkammaṁ sevitabbaṁ evarūpaṁ vacīkammaṁ na
sevitabbanti. Puna ca paraṁ bhikkhu tathāgato arahaṁ sammāsambuddho dhammiko
dhammarājā dhammaṁyeva nissāya dhammaṁ sakkaronto dhammaṁ garukaronto dhammaṁ
apacāyamāno dhammaddhajo dhammaketu dhammādhipateyyo dhammikaṁ rakkhāvaraṇaguttiṁ
saṁvidahati manokammasmiṁ evarūpaṁ manokammaṁ sevitabbaṁ evarūpaṁ
manokammaṁ na sevitabbanti. Sa kho so bhikkhu tathāgato arahaṁ
sammāsambuddho dhammiko dhammarājā dhammaṁyeva nissāya dhammaṁ sakkaronto
dhammaṁ garukaronto dhammaṁ apacāyamāno dhammaddhajo dhammaketu
dhammādhipateyyo dhammikaṁ rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidahitvā kāyakammasmiṁ
dhammikaṁ rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidahitvā vacīkammasmiṁ dhammikaṁ rakkhāvaraṇaguttiṁ
saṁvidahitvā manokammasmiṁ dhammeneva anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavatteti
taṁ hoti cakkaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā
mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasminti.

[454] 15 Ekaṁ samayaṁ bhagavā bārāṇasiyaṁ viharati isipatane
migadāye. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi bhikkhavoti. Bhadanteti
Te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca bhūtapubbaṁ bhikkhave
rājā ahosi pacetano 1 nāma athakho bhikkhave rājā pacetano rathakāraṁ
āmantesi ito me samma rathakāra channaṁ māsānaṁ accayena saṅgāmo
bhavissati sakkhasi 2 me samma rathakāra navaṁ cakkayugaṁ kātunti sakkomi
devāti kho bhikkhave rathakāro rañño pacetanassa paccassosi athakho
bhikkhave rathakāro chahi māsehi chārattūnehi ekaṁ cakkaṁ niṭṭhāpesi.
Athakho bhikkhave rājā pacetano rathakāraṁ āmantesi ito me samma
rathakāra channaṁ divasānaṁ accayena saṅgāmo bhavissati niṭṭhitaṁ navaṁ
cakkayuganti imehi kho deva chahi māsehi chārattūnehi ekaṁ cakkaṁ
niṭṭhitanti sakkhasi 3 pana me samma rathakāra imehi chahi divasehi dutiyaṁ
cakkaṁ niṭṭhāpetunti sakkomi devāti kho bhikkhave rathakāro rañño
pacetanassa paccassosi athakho bhikkhave rathakāro chahi divasehi dutiyaṁ
cakkaṁ niṭṭhāpetvā navaṁ cakkayugaṁ ādāya yena rājā pacetano
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā rājānaṁ pacetanaṁ etadavoca idante
deva navaṁ cakkayugaṁ niṭṭhitanti. Yañca te idaṁ samma rathakāra cakkaṁ
chahi māsehi niṭṭhitaṁ chārattūnehi yañca te idaṁ cakkaṁ chahi divasehi
niṭṭhitaṁ imesaṁ kiṁ nānākaraṇaṁ nesaṁ kiñci nānākaraṇaṁ passāmīti.
Atthesaṁ deva nānākaraṇaṁ passatu devo nānākaraṇanti. Athakho
bhikkhave rathakāro yaṁ taṁ cakkaṁ chahi divasehi niṭṭhitaṁ taṁ pavattesi
taṁ pavattitaṁ samānaṁ yāvatikā abhisaṅkhārassa gati tāvatikaṁ gantvā
1 Ma. sabbattha sacetano nāma. 2-3 Po. Ma. sakkhissasi.
Ciṅgulāyitvā bhūmiyaṁ papati yaṁ pana taṁ cakkaṁ chahi māsehi niṭṭhitaṁ
chārattūnehi taṁ pavattesi taṁ pavattitaṁ samānaṁ yāvatikā abhisaṅkhārassa
gati tāvatikaṁ gantvā akkhāhataṁ maññe aṭṭhāsi. Ko nu kho
samma rathakāra hetu ko paccayo yamidaṁ cakkaṁ chahi divasehi niṭṭhitaṁ
taṁ pavattitaṁ samānaṁ yāvatikā abhisaṅkhārassa gati tāvatikaṁ gantvā
ciṅgulāyitvā bhūmiyaṁ papati ko pana samma rathakāra hetu ko paccayo
yamidaṁ cakkaṁ chahi māsehi niṭṭhitaṁ chārattūnehi taṁ pavattitaṁ samānaṁ yāvatikā
abhisaṅkhārassa gati tāvatikaṁ gantvā akkhāhataṁ maññe aṭṭhāsīti.
Yamidaṁ deva cakkaṁ chahi divasehi niṭṭhitaṁ tassa nemipi savaṅkā sadosā
sakasāvā ārāpi savaṅkā sadosā sakasāvā nābhipi savaṅkā sadosā
sakasāvā taṁ nemiyāpi savaṅkattā sadosattā sakasāvattā ārānaṁpi
savaṅkattā sadosattā sakasāvattā nābhiyāpi savaṅkattā sadosattā
sakasāvattā pavattitaṁ samānaṁ yāvatikā abhisaṅkhārassa gati tāvatikaṁ
gantvā ciṅgulāyitvā bhūmiyaṁ papati. Yaṁ pana [1]- deva cakkaṁ chahi māsehi
niṭṭhitaṁ chārattūnehi tassa nemipi avaṅkā adosā akasāvā ārāpi
avaṅkā adosā akasāvā nābhipi avaṅkā adosā akasāvā taṁ nemiyāpi
avaṅkattā adosattā akasāvattā ārānaṁpi avaṅkattā adosattā
akasāvattā nābhiyāpi avaṅkattā adosattā akasāvattā pavattitaṁ samānaṁ
yāvatikā abhisaṅkhārassa gati tāvatikaṁ gantvā akkhāhataṁ maññe aṭṭhāsīti.
Siyā kho pana bhikkhave tumhākaṁ evamassa añño nūna tena samayena
1 Ma. Yu. taṁ.
So rathakāro ahosīti na kho panetaṁ bhikkhave evaṁ daṭṭhabbaṁ ahaṁ
tena samayena so rathakāro ahosiṁ tadāhaṁ bhikkhave kusalo dāruvaṅkānaṁ
dārudosānaṁ dārukasāvānaṁ etarahi kho panāhaṁ bhikkhave arahaṁ
sammāsambuddho kusalo kāyavaṅkānaṁ kāyadosānaṁ kāyakasāvānaṁ kusalo
vacīvaṅkānaṁ vacīdosānaṁ vacīkasāvānaṁ kusalo manovaṅkānaṁ manodosānaṁ
manokasāvānaṁ. Yassa kassaci bhikkhave bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā kāyavaṅko
appahīno kāyadoso kāyakasāvo vacīvaṅko appahīno vacīdoso
vacīkasāvo manovaṅko appahīno manodoso manokasāvo evaṁ papatitā
te bhikkhave imasmā dhammavinayā seyyathāpi taṁ cakkaṁ chahi divasehi
niṭṭhitaṁ. Yassa kassaci bhikkhave bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā kāyavaṅko
pahīno kāyadoso kāyakasāvo vacīvaṅko pahīno vacīdoso vacīkasāvo
manovaṅko pahīno manodoso manokasāvo evaṁ patiṭṭhitā te bhikkhave
imasmiṁ dhammavinaye seyyathāpi taṁ cakkaṁ chahi māsehi niṭṭhitaṁ chārattūnehi.
Tasmātiha bhikkhave evaṁ sikkhitabbaṁ kāyavaṅkaṁ pajahissāma kāyadosaṁ
kāyakasāvaṁ vacīvaṅkaṁ pajahissāma vacīdosaṁ vacīkasāvaṁ manovaṅkaṁ pajahissāma
manodosaṁ manokasāvanti evañhi vo bhikkhave sikkhitabbanti.

[455] 16 Tīhi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu apaṇṇakapaṭipadaṁ 1
paṭipanno hoti yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṁ khayāya
katamehi tīhi idha bhikkhave bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti
bhojane mattaññū hoti jāgariyaṁ anuyutto hoti. Kathañca bhikkhave
1 Yu. apaṇṇakataṁ ....
Bhikkhu indriyesu guttadavāro hoti idha bhikkhave bhikkhu cakkhunā rūpaṁ
disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ
cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā
anvāssaveyyuṁ tassa saṁvarāya paṭipajjati rakkhati cakkhundriyaṁ
cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati sotena saddaṁ sutvā .pe. Ghānena
gandhaṁ ghāyitvā .pe. Jivhāya rasaṁ sāyitvā .pe. Kāyena
phoṭṭhabbaṁ phusitvā .pe. Manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī
hoti nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ
abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa
saṁvarāya paṭipajjati rakkhati manindriyaṁ manindriye saṁvaraṁ āpajjati
evaṁ kho bhikkhave bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti. Kathañca bhikkhave
bhikkhu bhojane mattaññū hoti idha bhikkhave bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso
āhāraṁ āhāreti neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya
yāvadeva amassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsuparatiyā brahmacariyānuggahāya
iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṁ na
uppādessāmi yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro
cāti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu bhojane mattaññū hoti. Kathañca
bhikkhave bhikkhu jāgariyaṁ anuyutto hoti idha bhikkhave bhikkhu divasaṁ
caṅkamena nisajjāya āvaraṇiyehi dhammehi cittaṁ parisodheti rattiyā
paṭhamaṁ yāmaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇiyehi dhammehi cittaṁ parisodheti
Rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappeti pādena 1
pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasikaritvā rattiyā
pacchimaṁ yāmaṁ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇiyehi dhammehi
cittaṁ parisodheti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu jāgariyaṁ anuyutto hoti.
Imehi kho bhikkhave tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu apaṇṇakapaṭipadaṁ
paṭipanno hoti yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṁ khayāyāti.

[456] 17 Tayome bhikkhave dhammā attabyābādhāyapi saṁvattanti
parabyābādhāyapi saṁvattanti ubhayabyābādhāyapi saṁvattanti katame
tayo kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ ime kho bhikkhave
tayo dhammā attabyābādhāyapi saṁvattanti parabyābādhāyapi saṁvattanti
ubhayabyābādhāyapi saṁvattanti. Tayome bhikkhave dhammā neva
attabyābādhāyapi saṁvattanti na parabyābādhāyapi saṁvattanti na
ubhayabyābādhāyapi saṁvattanti katame tayo kāyasucaritaṁ vacīsucaritaṁ
manosucaritaṁ ime kho bhikkhave tayo dhammā neva attabyābādhāyapi saṁvattanti
na parabyābādhāyapi saṁvattanti na ubhayabyābādhāyapi saṁvattantīti.

[457] 18 Sace vo bhikkhave aññatitthiyā paribbājakā evaṁ
puccheyyuṁ devalokūpapattiyā āvuso samaṇo gotamo brahmacariyaṁ
vussatīti 2 nanu tumhe bhikkhave evaṁ puṭṭhā aṭṭiyeyyātha harāyeyyātha
jiguccheyyāthāti. Evaṁ bhante. Iti kira tumhe bhikkhave dibbena
āyunā aṭṭiyatha harāyatha jigucchatha dibbena vaṇṇena dibbena
1 Ma. Yu. pāde pādaṁ. 2 Ma. vussathāti.
Sukhena dibbena yasena dibbena adhipateyyena aṭṭiyatha harāyatha
jigucchatha. Pageva kho pana bhikkhave tumhehi kāyaduccaritena aṭṭiyitabbaṁ
harāyitabbaṁ jigucchitabbaṁ vacīduccaritena ... Manoduccaritena aṭṭiyitabbaṁ
harāyitabbaṁ jigucchitabbanti.

[458] 19 Tīhi bhikkhave aṅgehi samannāgato pāpaṇiko abhabbo
anadhigataṁ vā bhogaṁ adhigantuṁ adhigataṁ vā bhogaṁ phātikātuṁ 1 katamehi tīhi
idha bhikkhave pāpaṇiko pubbaṇhasamayaṁ na sakkaccaṁ kammantaṁ adhiṭṭhāti
majjhantikasamayaṁ na sakkaccaṁ kammantaṁ adhiṭṭhāti sāyaṇhasamayaṁ na
sakkaccaṁ kammantaṁ adhiṭṭhāti imehi kho bhikkhave tīhi aṅgehi
samannāgato pāpaṇiko abhabbo anadhigataṁ vā bhogaṁ adhigantuṁ adhigataṁ
vā bhogaṁ phātikātuṁ. Evameva kho bhikkhave tīhi dhammehi samannāgato
bhikkhu abhabbo anadhigataṁ vā kusalaṁ dhammaṁ adhigantuṁ adhigataṁ vā kusalaṁ
dhammaṁ phātikātuṁ katamehi tīhi idha bhikkhave bhikkhu pubbaṇhasamayaṁ
na sakkaccaṁ samādhinimittaṁ adhiṭṭhāti majjhantikasamayaṁ na sakkaccaṁ
samādhinimittaṁ adhiṭṭhāti sāyaṇhasamayaṁ na sakkaccaṁ samādhinimittaṁ
adhiṭṭhāti imehi kho bhikkhave tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu
abhabbo anadhigataṁ vā kusalaṁ dhammaṁ adhigantuṁ adhigataṁ vā kusalaṁ dhammaṁ
phātikātuṁ. Tīhi bhikkhave aṅgehi samannāgato pāpaṇiko bhabbo anadhigataṁ
vā bhogaṁ adhigantuṁ adhigataṁ vā bhogaṁ phātikātuṁ katamehi tīhi
1 Po. Ma. phātiṁ kātuṁ. sabbattha īdisameva.
Idha bhikkhave pāpaṇiko pubbaṇhasamayaṁ sakkaccaṁ kammantaṁ adhiṭṭhāti
majjhantikasamayaṁ sakkaccaṁ kammantaṁ adhiṭṭhāti sāyaṇhasamayaṁ sakkaccaṁ
kammantaṁ adhiṭṭhāti imehi kho bhikkhave tīhi aṅgehi samannāgato
pāpaṇiko bhabbo anadhigataṁ vā bhogaṁ adhigantuṁ adhigataṁ vā bhogaṁ
phātikātuṁ. Evameva kho bhikkhave tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu
bhabbo anadhigataṁ vā kusalaṁ dhammaṁ adhigantuṁ adhigataṁ vā kusalaṁ dhammaṁ
phātikātuṁ katamehi tīhi idha bhikkhave bhikkhu pubbaṇhasamayaṁ sakkaccaṁ
samādhinimittaṁ adhiṭṭhāti majjhantikasamayaṁ sakkaccaṁ samādhinimittaṁ
adhiṭṭhāti sāyaṇhasamayaṁ sakkaccaṁ samādhinimittaṁ adhiṭṭhāti imehi
kho bhikkhave tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu bhabbo anadhigataṁ vā
kusalaṁ dhammaṁ adhigantuṁ adhigataṁ vā kusalaṁ dhammaṁ phātikātunti.

[459] 20 Tīhi bhikkhave aṅgehi samannāgato pāpaṇiko nacirasseva
mahantattaṁ 1 vepullattaṁ pāpuṇāti bhogesu katamehi tīhi idha bhikkhave
pāpaṇiko cakkhumā ca hoti vidhūro ca nissayasampanno ca. Kathañca
bhikkhave pāpaṇiko cakkhumā hoti idha bhikkhave pāpaṇiko paṇiyaṁ
jānāti idaṁ paṇiyaṁ evaṁ kītaṁ evaṁ vikkayamānaṁ ettakaṁ mūlaṁ bhavissati
ettako udayoti evaṁ kho bhikkhave pāpaṇiko cakkhumā hoti.
Kathañca bhikkhave pāpaṇiko vidhūro hoti idha bhikkhave pāpaṇiko
kusalo hoti paṇiyaṁ ketuñca vikketuñca evaṁ kho bhikkhave pāpaṇiko
vidhūro hoti. Kathañca bhikkhave pāpaṇiko nissayasampanno hoti idha
1 Po. mahattaṁ vā vepullaṁ vā Ma. mahattaṁ vepullattaṁ Yu. mahantattaṁ vā vepullattaṁ
vā. ito paraṁ īdisameva.
Bhikkhave pāpaṇiko 1 ye te gahapatī vā gahapatiputtā vā aḍḍhā
mahaddhanā mahābhogā te naṁ evaṁ jānanti ayaṁ kho bhavaṁ
pāpaṇiko cakkhumā ca vidhūro ca paṭibalo puttadārañca posetuṁ
amhākañca kālena kālaṁ anuppadātunti te naṁ bhogehi nipatanti 2
ito samma pāpaṇika bhoge haritvā 3 puttadārañca posehi amhākañca
kālena kālaṁ anuppadehīti evaṁ kho bhikkhave pāpaṇiko
nissayasampanno hoti. Imehi kho bhikkhave tīhi aṅgehi samannāgato
pāpaṇiko nacirasseva mahantattaṁ vepullattaṁ pāpuṇāti bhogesu.
Evameva kho bhikkhave tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu nacirasseva
mahantattaṁ vepullattaṁ pāpuṇāti kusalesu dhammesu katamehi tīhi idha
bhikkhave bhikkhu cakkhumā ca hoti vidhūro ca nissayasampanno ca.
Kathañca bhikkhave bhikkhu cakkhumā hoti idha bhikkhave bhikkhu idaṁ dukkhanti
yathābhūtaṁ pajānāti ... Ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ
pajānāti evaṁ kho bhikkhave bhikkhu cakkhumā hoti. Kathañca bhikkhave
bhikkhu vidhūro hoti idha bhikkhave bhikkhu āraddhaviriyo viharati
akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya thāmavā
daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu evaṁ kho bhikkhave
bhikkhu vidhūro hoti. Kathañca bhikkhave bhikkhu nissayasampanno hoti
idha bhikkhave bhikkhu ye te bhikkhū bahussutā āgatāgamā dhammadharā
vinayadharā mātikādharā so te kālena kālaṁ upasaṅkamitvā paripucchati
1 Po. Ma. pāpaṇikaṁ. 2 Po. vikkīṇanti Yu. nimantanti. 3 Ma. Yu. karitvā.
Paripañhati idaṁ bhante kathaṁ imassa ko atthoti tassa te
āyasmanto avivaṭañceva vivaranti anuttānīkatañca uttānīkaronti
anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṁ paṭivinodenti evaṁ
kho bhikkhave bhikkhu nissayasampanno hoti. Imehi kho bhikkhave
tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu nacirasseva mahantattaṁ vepullattaṁ
pāpuṇāti kusalesu dhammesūti.
Rathakāravaggo dutiyo.
Tassuddānaṁ
ñātako saraṇīyo bhikkhu cakkavattī pacetano
apaṇṇakattā devo ca dve pāpaṇikena cāti.
----------------
Puggalavaggo tatiyo