[704] Seyyathāpi bhikkhave bālo abyatto akusalo sūdo
rājānaṁ vā rājamahāmattaṁ 1 vā nānaccayehi 2 sūpehi paccupaṭṭhito
assa ambilaggehipi tittakaggehipi kaṭukaggehipi madhuraggehipi
khārikehipi akhārikehipi loṇikehipi aloṇikehipi. Sakho so bhikkhave
bālo abyatto akusalo sūdo sakassa bhattanimittaṁ 3 na uggaṇhāti
idaṁ vā me ajja bhattasūpeyyaṁ ruccati imassa vā abhiharati
imassa vā bahuṁ gaṇhāti imassa vā vaṇṇaṁ bhāsati ambilaggaṁ
vā me ajja bhattasūpeyyaṁ ruccati ambilaggassa vā abhiharati
ambilaggassa vā bahuṁ gaṇhāti ambilaggassa vā vaṇṇaṁ bhāsati
tittakaggaṁ vā me ajja. Kaṭukaggaṁ vā me ajja. Madhuraggaṁ vā
me ajja. Khārikaṁ vā me ajja. Akhārikaṁ vā me ajja.
1 Sī. Yu. rājamahāmattānaṁ. evamupari. 2 nānāvidhehīti vā pāṭho.
Yu. nānāccayehi. evamupari. 3 Ma. Yu. bhattassa.... evamupari.
Loṇikaṁ vā me ajja. Aloṇikaṁ vā me ajja bhattasūpeyyaṁ
ruccati aloṇikassa vā abhiharati aloṇikassa vā bahuṁ gaṇhāti
aloṇikassa vā vaṇṇaṁ bhāsatīti. Sakho so bhikkhave bālo
abyatto akusalo sūdo na ceva lābhī hoti acchādanassa na
lābhī vettanassa na lābhī abhihārānaṁ. Taṁ kissa hetu. Tathā hi
so bhikkhave bālo abyatto akusalo sūdo sakassa bhattanimittaṁ
na uggaṇhāti.

[705] Evameva kho bhikkhave idhekacco bālo abyatto
akusalo bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno
satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Tassa kāye kāyānupassino
viharato cittaṁ na samādhiyati upakkilesā na pahīyanti so taṁ nimittaṁ
na uggaṇhāti. Vedanāsu citte dhammesu dhammānupassī viharati
ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Tassa
dhammesu dhammānupassino viharato cittaṁ na samādhiyati upakkilesā
na pahīyanti so taṁ nimittaṁ na uggaṇhāti. Sakho so bhikkhave
bālo abyatto akusalo bhikkhu na ceva lābhī hoti diṭṭheva
dhamme sukhavihārānaṁ na lābhī satisampajaññassa. Taṁ kissa hetu.
Tathā hi so bhikkhave bālo abyatto akusalo bhikkhu sakassa
cittassa nimittaṁ na uggaṇhāti.

[706] Seyyathāpi bhikkhave paṇḍito byatto kusalo sūdo
Rājānaṁ vā rājamahāmattaṁ vā nānaccayehi sūpehi paccupaṭṭhito
assa ambilaggehipi tittakaggehipi kaṭukaggehipi madhuraggehipi
khārikehipi akhārikehipi loṇikehipi aloṇikehipi. Sakho so
bhikkhave paṇḍito byatto kusalo sūdo sakassa bhattanimittaṁ
uggaṇhāti idaṁ vā me ajja bhattasūpeyyaṁ ruccati imassa
vā abhiharati imassa vā bahuṁ gaṇhāti imassa vā vaṇṇaṁ
bhāsati ambilaggaṁ vā me ajja bhattasūpeyyaṁ ruccati ambilaggassa
vā abhiharati ambilaggassa vā bahuṁ gaṇhāti ambilaggassa vā
vaṇṇaṁ bhāsati tittakaggaṁ vā me ajja. Kaṭukaggaṁ vā me
ajja. Madhuraggaṁ vā me ajja. Khārikaṁ vā me ajja. Akhārikaṁ
vā me ajja. Loṇikaṁ vā me ajja. Aloṇikaṁ vā me ajja
bhattasūpeyyaṁ ruccati aloṇikassa vā abhiharati aloṇikassa vā
bahuṁ gaṇhāti aloṇikassa vā vaṇṇaṁ bhāsatīti. Sakho so
bhikkhave paṇḍito byatto kusalo sūdo lābhī ceva hoti acchādanassa
lābhī vettanassa lābhī abhihārānaṁ. Taṁ kissa hetu. Tathā
hi so bhikkhave paṇḍito byatto kusalo sūdo sakassa bhattanimittaṁ
uggaṇhāti.

[707] Evameva kho bhikkhave idhekacco paṇḍito byatto
kusalo bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno
satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Tassa kāye kāyānupassino
Viharato cittaṁ samādhiyati upakkilesā pahīyanti so taṁ nimittaṁ
uggaṇhāti. Vedanāsu vedanānupassī viharati. Citte cittānupassī
viharati. Dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno
satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Tassa dhammesu dhammānupassino
viharato cittaṁ samādhiyati upakkilesā pahīyanti so
taṁ nimittaṁ uggaṇhāti. Sakho so bhikkhave paṇḍito byatto
kusalo bhikkhu lābhī ceva hoti diṭṭheva dhamme sukhavihārānaṁ lābhī [1]-
satisampajaññassa. Taṁ kissa hetu. Tathā hi so bhikkhave
paṇḍito byatto kusalo bhikkhu sakassa cittassa nimittaṁ
uggaṇhātīti.

[708] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati
veluvagāmake 2 . Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi etha tumhe
bhikkhave samantā vesāliyā yathāmittaṁ yathāsandiṭṭhaṁ yathāsambhattaṁ
vassaṁ upetha idhevāhaṁ veluvagāmake vassaṁ upagacchāmīti.
Evambhanteti kho te bhikkhū bhagavato paṭissutvā samantā vesāliyā
yathāmittaṁ yathāsandiṭṭhaṁ yathāsambhattaṁ vassaṁ upagacchuṁ.

[709] Bhagavā pana tattheva veluvagāmake vassaṁ upagacchi.
Atha kho bhagavato vassūpagatassa kharo ābādho uppajjati 3 bāḷhā
vedanā vattanti maraṇantikā. Tatra sudaṁ bhagavā sato sampajāno
adhivāseti 4 avihaññamāno. Atha kho bhagavato etadahosi na
1 Ma. Yu. hoti. 2 Ma. veḷuvagāmake. Yu. beluvagāmake. 3 Ma. Yu. uppajji.
4 Ma. Yu. adhivāsesi.
Kho pana metampaṭirūpaṁ yohamanāmantetvā upaṭṭhāke anapaloketvā
bhikkhusaṅghaṁ parinibbāyeyyaṁ yannūnāhaṁ imaṁ ābādhaṁ viriyena paṭippaṇāmetvā
jīvitasaṅkhāraṁ adhiṭṭhāya vihareyyanti. Atha kho bhagavā
taṁ ābādhaṁ viriyena paṭippaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṁ adhiṭṭhāya vihāsi. [1]-
Atha kho bhagavā gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā [2]-
vihārapacchāyāyaṁ paññatte āsane nisīdi.

[710] Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ
nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca [3]- diṭṭhaṁ
bhante bhagavato khamanīyaṁ diṭṭhaṁ bhante bhagavato yāpanīyaṁ api
me bhante madhurakajāto viya kāyo disāpi me na pakkhāyanti
dhammāpi maṁ nappaṭibhanti bhagavato gelaññena apica me bhante
ahosi kācideva assāsamattā na tāva bhagavā paribbāyissati
na tāva bhagavā bhikkhusaṅghaṁ ārabbha kiñcideva udāharatīti.
Kiṁ panadāni ānanda bhikkhusaṅgho mayi paccāsiṁsati 4 . Desito
ānanda mayā dhammo anantaraṁ abāhiraṁ karitvā. Natthānanda
tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhi. Yannūnānanda evamassa ahaṁ
bhikkhusaṅghaṁ pariharissāmīti vā mamuddesiko bhikkhusaṅghoti vā.
So nūnānanda bhikkhusaṅghaṁ ārabbha kiñcideva udāhareyya.
Tathāgatassa kho ānanda na evaṁ hoti ahaṁ bhikkhusaṅghaṁ pariharissāmīti
1 Ma. atha kho bhagavato so ābādho paṭippassambhi. 2 Yu. vihārā nikkhamitvā vihārapacchā
chāyāyaṁ. 3 Ma. diṭṭho me bhante bhagavato phāsu. 4 Ma. paccāsīsati.
Vā mamuddesiko bhikkhusaṅghoti vā. Sa kiṁ ānanda tathāgato
bhikkhusaṅghaṁ ārabbha kiñcideva udāharissati. Etarahi kho panāhaṁ
ānanda jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayo anuppatto
asītiko me vayo vattati. Seyyathāpi ānanda jarasakaṭaṁ 1
veḷumissakena 2 yāpeti evameva kho ānanda veḷumissako 3 maññe
tathāgatassa kāyo yāpeti.

[711] Yasmiṁ ānanda samaye tathāgato sabbanimittānaṁ amanasikārā
ekaccānaṁ vedanānaṁ nirodhā animittaṁ cetosamādhiṁ upasampajja
viharati phāsutaraṁ 4 ānanda tasmiṁ samaye tathāgatassa [5]- hoti. Tasmā
tihānanda attadīpā viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā dhammadīpā
dhammasaraṇā anaññasaraṇā.

[712] Kathañca ānanda bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo
anaññasaraṇo dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo. Idhānanda
bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā
vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Vedanāsu citte dhammesu
dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke
abhijjhādomanassaṁ. Evaṁ kho ānanda bhikkhu attadīpo viharati
attasaraṇo anaññasaraṇo dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo.

[713] Ye hi keci ānanda etarahi vā mamaccaye vā
attadīpā viharissanti attasaraṇā anaññasaraṇā dhammadīpā dhammasaraṇā
1 Ma. jajjarasakaṭaṁ. 2-3 Ma. vekhamissakena. Yu. vedhamissakena. 4 Ma. phāsutaro.
5 Ma. kāyo.
Anaññasaraṇā. Tamataggeme te ānanda bhikkhū bhavissanti ye
keci sikkhākāmāti.