[368] Yo sukhaṁ dukkhato adda dukkhamadakkhi 1 sallato
adukkhamasukhaṁ santaṁ adakkhi naṁ aniccato.
Save sammaddaso bhikkhu parijānāti vedanā
so vedanā pariññāya diṭṭhe dhamme anāsavo
kāyassa bhedā dhammaṭṭho saṅkhyaṁ nūpeti vedagūti. Pañcamaṁ.
[368] Yo sukhaṁ dukkhato adda dukkhamadakkhi 1 sallato
adukkhamasukhaṁ santaṁ adakkhi naṁ aniccato.
Save sammaddaso bhikkhu parijānāti vedanā
so vedanā pariññāya diṭṭhe dhamme anāsavo
kāyassa bhedā dhammaṭṭho saṅkhyaṁ nūpeti vedagūti. Pañcamaṁ.
[369] Assutavā bhikkhave puthujjano sukhampi vedanaṁ vedayati 2
dukkhampi vedanaṁ vedayati adukkhamasukhampi vedanaṁ vedayati. Sutavā
bhikkhave ariyasāvako sukhampi vedanaṁ vedayati dukkhampi vedanaṁ
vedayati adukkhamasukhampi vedanaṁ vedayati. Tatra bhikkhave ko
viseso ko adhippāyaso 3 kiṁ nānākaraṇaṁ sutavato ariyasāvakassa
assutavatā puthujjanenāti. Bhagavaṁmūlakā no bhante dhammā .pe.
Assutavā bhikkhave puthujjano dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno
socati kilamati paridevati urattāḷa kandati sammohaṁ āpajjati
so dve vedanā vedayati kāyikañca cetasikañca.
[370] Seyyathāpi bhikkhave purisaṁ sallena vijjheyyuṁ 4 tamenaṁ
dutiyena sallena anuvedhaṁ vijjheyyuṁ 4 evaṁ hi so bhikkhave puriso
dve sallena 5 vedanā vedayati kāyikañca cetasikañca. Evameva kho
bhikkhave assutavā puthujjano dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno socati
1 Ma. Yu. dukkhamaddakkhi. 2 Yu. vediyati. evamuparipi. 3 Ma. adhippayāso.
Yu. adhippāyoso. 4 Ma. vijjheyya. 5 Ma. dvisallena vedanaṁ. Yu. dve
salle vedanā.
Kilamati paridevati urattāḷī kandati sammohaṁ āpajjati so dve
vedanā vedayati kāyikañca cetasikañca. Tassāyeva kho pana dukkhāya
vedanāya [1]- paṭighavā hoti tamenaṁ dukkhāya vedanāya paṭighavantaṁ yo
dukkhāya vedanāya paṭighānusayo so anuseti so dukkhāya vedanāya
phuṭṭho samāno kāmasukhaṁ abhinandati. Taṁ kissa hetu. Na hi [2]-
bhikkhave pajānāti assutavā puthujjano aññatra kāmasukhā dukkhāya
vedanāya nissaraṇaṁ. Tassa kāmasukhaṁ abhinandato yo sukhāya
vedanāya rāgānusayo so anuseti so tāsaṁ vedanānaṁ samudayañca
atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ nappajānāti.
Tassa tāsaṁ vedanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca
ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ appajānato yo adukkhamasukhāya
vedanāya avijjānusayo so anuseti so sukhañce vedanaṁ vedayati
saññutto naṁ vedayati dukkhañce vedanaṁ vedayati saññutto naṁ
vedayati adukkhamasukhañce vedanaṁ vedayati saññutto naṁ vedayati.
Ayaṁ vuccati bhikkhave assutavā puthujjano saññutto jātiyā jarāya
maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi
saññutto dukkhasmāti vadāmi.
[371] Sutavā ca kho bhikkhave ariyasāvako dukkhāya vedanāya phuṭṭho
samāno na socati na kilamati na paridevati na urattāḷī kandati na
sammohaṁ āpajjati so ekaṁ vedanaṁ vedayati kāyikaṁ na cetasikaṁ.
1 Ma. phuṭṭho samāno. evamuparipi. 2 Ma. so.
[372] Seyyathāpi bhikkhave purisaṁ sallena vijjheyyuṁ 1 na tamenaṁ
dutiyena sallena anuvedhaṁ vijjheyyuṁ. Evaṁ hi so bhikkhave puriso
ekasallena vedanaṁ vedayati. Evameva kho bhikkhave sutavā ariyasāvako
dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno na socati na kilamati
na paridevati na urattāḷī kandati na sammohaṁ āpajjati so
ekaṁ vedanaṁ vedayati kāyikaṁ na cetasikaṁ tassāyeva kho pana
dukkhāya vedanāya [2]- paṭighavā na hoti tamenaṁ dukkhāya vedanāya
paṭighavantaṁ yo dukkhāya vedanāya paṭighānusayo so nānuseti
so dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno kāmasukhaṁ nābhinandati. Taṁ
kissa hetu. Pajānāti [3]- so bhikkhave sutavā ariyasāvako aññatra
kāmasukhā dukkhāya vedanāya nissaraṇaṁ. Tassa kāmasukhaṁ nābhinandato
yo sukhāya vedanāya rāgānusayo so nānuseti so tāsaṁ vedanānaṁ
samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca
yathābhūtaṁ pajānāti. Tassa tāsaṁ vedanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca
assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ pajānato yo adukkhamasukhāya
vedanāya avijjānusayo so nānuseti so sukhañce vedanaṁ
vedayati visaññutto naṁ vedayati dukkhañce vedanaṁ vedayati
visaññutto naṁ vedayati adukkhamasukhañce vedanaṁ vedayati visaññutto
naṁ vedayati. Ayaṁ vuccati bhikkhave sutavā ariyasāvako visaññutto
jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi
1 Ma. vijjheyya. 2 Ma. phuṭṭho samāno. 3 Ma. hi.
Upāyāsehi visaññutto dukkhasmāti vadāmi. Ayaṁ kho bhikkhave
viseso ayaṁ adhippāyaso idaṁ nānākaraṇaṁ sutavato ariyasāvakassa
assutavatā puthujjanenāti.
[373] Na so 1 vedanaṁ vedayati sapañño sukhampi dukkhampi bahussutopi
ayaṁ ca dhīrassa puthujjanena ayaṁ viseso 2 kusalassa hoti.
Saṅkhātadhammassa bahussutassa vipassato 3 lokamimaṁ parañca
iṭṭhassa dhammā na mathenti cittaṁ aniṭṭhato no paṭighātameti.
Tassānurodhā atha vā virodhā vidhamikā 4 atthagatā na santi
padañca ñatvā virajaṁ asokaṁ sammā pajānāti bhavassa pāragūti. Chaṭṭhaṁ.
[374] Ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane
kūṭāgārasālāyaṁ. Atha kho bhagavā sāyaṇhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito
yena gilānasālā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā paññatte āsane
nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi sato bhikkhave bhikkhu
sampajāno kālaṁ āgameyya ayaṁ vo amhākaṁ anusāsanī.
[375] Kathañca bhikkhave bhikkhu sato hoti. Idha bhikkhave bhikkhu
kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke
abhijjhādomanassaṁ. Vedanāsu .pe. Citte. Dhammesu dhammānupassī
viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
1 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Ma. Yu. mahāviseso. 3 Yu. sampassato.
4 Ma. Yu. vidhūpitā.
Evaṁ kho bhikkhave bhikkhu sato hoti.
[376] Kathañca bhikkhave bhikkhu sampajāno hoti. Idha bhikkhave
bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti ālokite vilokite
sampajānakārī hoti sammiñjite pasārite sampajānakārī hoti
saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti asite pīte khāyite
sāyite sampajānakārī hoti uccārapassāvakamme sampajānakārī
hoti gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve
sampajānakārī hoti. Evaṁ kho bhikkhave bhikkhu sampajānakārī
hoti. Sato bhikkhave bhikkhu sampajāno kālaṁ āgameyya ayaṁ
vo amhākaṁ anusāsanī.
[377] Tassa ce bhikkhave bhikkhuno evaṁ satassa sampajānassa
appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati sukhā vedanā
so evaṁ pajānāti uppannā kho me ayaṁ sukhā vedanā sā ca kho
paṭicca no appaṭicca kiṁ paṭicca imameva kāyaṁ paṭicca ayaṁ kho pana
kāyo anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno aniccaṁ kho pana saṅkhataṁ
paṭiccasamuppannaṁ kāyaṁ paṭicca uppannā sukhā vedanā kuto niccā
bhavissatīti. So kāye ca sukhāya ca vedanāya aniccānupassī
viharati vayānupassī viharati virāgānupassī viharati nirodhānupassī
viharati paṭinissaggānupassī viharati. Tassa kāye ca sukhāya ca
vedanāya aniccānupassino viharato vayānupassino viharato .pe.
1 Yu. sampajāno.
Paṭinissaggānupassino viharato yo kāye ca sukhāya ca vedanāya
rāgānusayo so pahiyyati.