[91] Sāvatthiyaṁ. Tatra kho. Rūpaṁ bhikkhave aniccaṁ yadaniccaṁ
taṁ dukkhaṁ yaṁ dukkhaṁ tadanattā yadanattā taṁ netaṁ mama nesohamasmi
na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya passato cittaṁ virajjati vimuccati
anupādāya āsavehi. Vedanā aniccā. Saññā. Saṅkhārā.
Viññāṇaṁ aniccaṁ yadaniccaṁ taṁ dukkhaṁ yaṁ dukkhaṁ tadanattā yadanattā
taṁ netaṁ mama nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ
sammappaññāya daṭṭhabbaṁ. Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya
passato cittaṁ virajjati vimuccati anupādāya āsavehi.

[92] Rūpadhātuyā ce bhikkhave bhikkhuno cittaṁ virattaṁ vimuttaṁ
hoti anupādāya āsavehi. Vedanādhātuyā ce. Saññādhātuyā
ce. Saṅkhāradhātuyā ce. Viññāṇadhātuyā ce bhikkhave bhikkhuno
cittaṁ virattaṁ vimuttaṁ hoti anupādāya āsavehi. Vimuttattā
ṭhitaṁ ṭhitattā santusitaṁ santusitattā na paritassati aparitassaṁ
paccattaññeva parinibbāyati. Khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ
Kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti pajānātīti.

[93] Sāvatthiyaṁ. Tatra kho. Rūpaṁ bhikkhave aniccaṁ yadaniccaṁ
taṁ dukkhaṁ yaṁ dukkhaṁ tadanattā yadanattā taṁ netaṁ mama nesohamasmi
na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
Vedanā aniccā. Saññā aniccā. Saṅkhārā aniccā. Viññāṇaṁ
aniccaṁ yadaniccaṁ taṁ dukkhaṁ yaṁ dukkhaṁ tadanattā yadanattā taṁ
netaṁ mama nesohamasmi na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ
sammappaññāya daṭṭhabbaṁ. Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya
passato pubbantānudiṭṭhiyo na honti pubbantānudiṭṭhīnaṁ asati
aparantānudiṭṭhiyo na honti aparantānudiṭṭhīnaṁ asati thāmasā
parāmāso na hoti. Thāmasā parāmāse asati rūpasmiṁ vedanāya
saññāya saṅkhāresu viññāṇasmiṁ cittaṁ virajjati vimuccati anupādāya
āsavehi. Vimuttattā ṭhitaṁ ṭhitattā santusitaṁ santusitattā na
paritassati aparitassaṁ paccattaññeva parinibbāyati. Khīṇā jāti
vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti pajānātīti.

[94] Sāvatthiyaṁ. Tatra kho. Ye hi keci bhikkhave samaṇā
vā brāhmaṇā vā anekavihitaṁ attānaṁ samanupassamānā samanupassanti
sabbe te pañcupādānakkhandhe samanupassanti etesaṁ vā
aññataraṁ. Katame pañca. Idha bhikkhave assutavā puthujjano ariyānaṁ
adassāvī .pe. Sappurisadhamme avinīto rūpaṁ attato samanupassati
Rūpavantaṁ vā attānaṁ attani vā rūpaṁ rūpasmiṁ vā attānaṁ.
Vedanaṁ. Saññaṁ. Saṅkhāre. Viññāṇaṁ attato samanupassati
viññāṇavantaṁ vā attānaṁ attani vā viññāṇaṁ viññāṇasmiṁ
vā attānaṁ. Iti ayañceva samanupassanā 1 asmīti cassa adhigataṁ
hoti. Asmīti kho pana bhikkhave adhigate atha pañcannaṁ indriyānaṁ
avakkanti hoti cakkhundriyassa sotindriyassa ghānindriyassa
jivhindriyassa kāyindriyassa. Atthi bhikkhave mano atthi dhammā atthi
avijjādhātu. Avijjāsamphassajena bhikkhave vedayitena phuṭṭhassa
assutavato puthujjanassa asmītipissa hoti ayamahamasmītipissa hoti
bhavissantipissa hoti na bhavissantipissa hoti rūpī bhavissantipissa
hoti arūpī bhavissantipissa hoti saññī bhavissantipissa hoti
asaññī bhavissantipissa hoti nevasaññināsaññī bhavissantipissa
hoti. Tiṭṭhanti kho pana bhikkhave tattheva pañcindriyāni athettha
sutavato ariyasāvakassa avijjā pahīyati vijjā uppajjati tassa
avijjāvirāgā vijjuppādā asmītipissa na hoti ayamahamasmītipissa
na hoti bhavissantipissa na hoti na bhavissantipissa na
hoti rūpī bhavissantipissa na hoti arūpī bhavissantipissa na hoti
saññī bhavissantipissa na hoti asaññī bhavissantipissa na hoti
nevasaññināsaññī bhavissantipissa na hotīti.

[95] Sāvatthiyaṁ. Tatra kho. Pañca ca bhikkhave khandhe
1 Po. samanupassanāti. Ma. samanupassati.
Desessāmi pañcupādānakkhandhe ca taṁ suṇātha. Katame ca
bhikkhave pañcakkhandhā. Yaṅkiñci bhikkhave rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ
ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ
vā yaṁ dūre santike vā. Ayaṁ vuccati rūpakkhandho. Yā kāci
vedanā. Yā kāci saññā. Ye keci saṅkhārā atītānāgatapaccuppannā
paccuppannā ajjhattā vā bahiddhā vā oḷārikā vā sukhumā
vā hīnā vā paṇītā vā ye dūre santike vā. Ayaṁ vuccati
saṅkhārakkhandho. Yaṅkiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ
vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ
dūre santike vā. Ayaṁ vuccati viññāṇakkhandho. Ime vuccanti
bhikkhave pañcakkhandhā.

[96] Katame ca bhikkhave pañcupādānakkhandhā. Yaṅkiñci bhikkhave
rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ
vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā sāsavaṁ
upādāniyaṁ. Ayaṁ vuccati rūpūpādānakkhandho. Yā kāci vedanā
.pe. Yā dūre santike vā sāsavā upādāniyā. Ayaṁ vuccati
vedanūpādānakkhandho. Yā kāci saññā .pe. Yā dūre santike
vā sāsavā upādāniyā. Ayaṁ vuccati saññūpādānakkhandho. Ye
keci saṅkhārā .pe. Sāsavā upādāniyā. Ayaṁ vuccati
saṅkhārūpādānakkhandho. Yaṅkiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ
.pe. Yaṁ dūre santike vā sāsavaṁ upādāniyaṁ. Ayaṁ vuccati
viññāṇūpādānakkhandho. Ime vuccanti bhikkhave pañcupādānakkhandhāti.

[97] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati
veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho soṇo gahapatiputto yena
bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā .pe. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho
soṇaṁ gahapatiputtaṁ bhagavā etadavoca ye hi keci soṇa samaṇā
vā brāhmaṇā vā aniccena rūpena dukkhena vipariṇāmadhammena
seyyohamasmīti vā samanupassanti sadisohamasmīti vā samanupassanti
hīnohamasmīti vā samanupassanti kimaññatra 1 yathābhūtassa adassanā.
Aniccāya vedanāya dukkhāya vipariṇāmadhammāya seyyohamasmīti vā
samanupassanti sadisohamasmīti vā samanupassanti hīnohamasmīti
vā samanupassanti kimaññatra yathābhūtassa adassanā. Aniccāya
saññāya. Aniccehi saṅkhārehi dukkhehi vipariṇāmadhammehi
seyyohamasmīti vā samanupassanti sadisohamasmīti vā samanupassanti
hīnohamasmīti vā samanupassanti kimaññatra yathābhūtassa adassanā.
Aniccena viññāṇena dukkhena vipariṇāmadhammena seyyohamasmīti vā
samanupassanti sadisohamasmīti vā samanupassanti hīnohamasmīti vā
samanupassanti kimaññatra yathābhūtassa adassanā.

[98] Ye ca kho keci soṇa samaṇā vā brāhmaṇā vā
aniccena rūpena dukkhena vipariṇāmadhammena seyyohamasmītipi na
1 Yu. kimaññattha. sabbattha idīsameva.
Samanupassanti sadisohamasmītipi na samanupassanti hīnohamasmītipi
na samanupassanti kimaññatra yathābhūtassa dassanā. Aniccāya
vedanāya. Aniccāya saññāya. Aniccehi saṅkhārehi. Aniccena
viññāṇena dukkhena vipariṇāmadhammena seyyohamasmītipi na
samanupassanti sadisohamasmītipi na samanupassanti hīnohamasmītipi na
samanupassanti kimaññatra yathābhūtassa dassanā.

[99] Taṁ kiṁ maññasi soṇa rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti.
Aniccaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ
bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ
samanupassituṁ etaṁ mama esohamasmi eso me attāti. No hetaṁ
bhante. Vedanā niccā vā aniccā vāti. Aniccā bhante.
Saññā. Saṅkhārā. Viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ
bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante.
Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ
etaṁ mama esohamasmi eso me attāti. No hetaṁ bhante.

[100] Tasmā tiha soṇa yaṅkiñci rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ
ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ
vā yaṁ dūre santike vā sabbaṁ rūpaṁ netaṁ mama nesohamasmi
na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
Yā kāci vedanā. Yā kāci saññā. Ye keci saṅkhārā.
Yaṅkiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā
vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike
vā sabbaṁ viññāṇaṁ netaṁ mama nesohamasmi na meso attāti
evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
Evaṁ passaṁ soṇa sutavā ariyasāvako rūpasmiṁpi nibbindati
vedanāyapi nibbindati saññāyapi nibbindati saṅkhāresupi
nibbindati viññāṇasmiṁpi nibbindati nibbindaṁ virajjati virāgā
vimuccati vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti. Khīṇā jāti
vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti pajānātīti.