[1] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā bhaggesu viharati
suṁsumāragire 1 bhesakaḷāvane migadāye .pe. Atha kho nakulapitā
gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ
abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho nakulapitā
gahapati bhagavantaṁ etadavoca ahamasmi bhante jiṇṇo vuḍḍho
mahallako addhagato vayoanuppatto āturakāyo abhikkhaṇātaṅko
aniccadassāvī kho panāhaṁ bhante bhagavato manobhāvanīyānañca bhikkhūnaṁ
ovadatu maṁ bhante bhagavā anusāsatu maṁ bhante bhagavā yaṁ mama
assa dīgharattaṁ hitāya sukhāyāti. Evametaṁ gahapati evametaṁ
gahapati āturo hāyaṁ 2 gahapati kāyo aṇḍabhūto pariyonaddho
1 Po. Ma. susumāragire. 2 Yu. te.
Yo hi gahapati imaṁ kāyaṁ pariharanto muhuttaṁpi ārogyaṁ paṭijāneyya
kimaññatra bālyā tasmā tiha te gahapati evaṁ sikkhitabbaṁ
āturakāyassa me sato cittaṁ anāturaṁ bhavissatīti evaṁ hi te
gahapati sikkhitabbanti.

[2] Atha kho nakulapitā gahapati bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā
anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā
yenāyasmā sārīputto tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ
sārīputtaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho
nakulapitaraṁ gahapatiṁ āyasmā sārīputto etadavoca vippasannāni 1
kho te gahapati indriyāni parisuddho mukhavaṇṇo pariyodāto
alattha no ajja bhagavato sammukhā dhammiṁ kathaṁ savanāyāti. Kiñhi 2
no siyā bhante idānāhaṁ bhante bhagavatā dhammiyā kathāya amatena
abhisittoti. Yathākathaṁ pana tvaṁ gahapati bhagavatā dhammiyā kathāya
amatena abhisittoti. Idhāhaṁ bhante yena bhagavā tenupasaṅkamiṁ
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁ. Ekamantaṁ
nisinno khohaṁ bhante bhagavantaṁ etadavocaṁ ahamasmi bhante
jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto āturakāyo
abhikkhaṇātaṅko aniccadassāvī kho panāhaṁ bhante bhagavato
manobhāvanīyānañca bhikkhūnaṁ ovadatu maṁ bhante bhagavā anusāsatu maṁ
bhante bhagavā yaṁ mama assa dīgharattaṁ hitāya sukhāyāti. Evaṁ
1 Po. abhippasannāni. 2 Ma. kathaṁ.
Vutte maṁ bhante bhagavā etadavoca evametaṁ gahapati evametaṁ
gahapati āturo hāyaṁ 1 gahapati kāyo aṇḍabhūto pariyonaddho
yo hi gahapati imaṁ kāyaṁ pariharanto muhuttaṁpi ārogyaṁ paṭijāneyya
kimaññatra bālyā tasmā tiha te gahapati evaṁ sikkhitabbaṁ
āturakāyassa me sato cittaṁ anāturaṁ bhavissatīti evaṁ hi te
gahapati sikkhitabbanti. Evaṁ khvāhaṁ bhante bhagavā dhammiyā kathāya
amatena abhisittoti.

[3] Na hi pana tvaṁ 2 gahapati paṭibhāsi bhagavantaṁ uttariṁ paṭipucchituṁ
kittāvatā nu kho bhante āturakāyo ceva hoti āturacitto ca
kittāvatā ca pana āturakāyopi kho hoti no ca āturacittoti.
Dūratopi kho mayaṁ bhante āgaccheyyāma āyasmato sārīputtassa
santike etassa bhāsitassa atthamaññātuṁ sādhu vatāyasmantaṁ
yeva sārīputtaṁ paṭibhātu etassa bhāsitassa atthoti. Tenahi
gahapati suṇāhi sādhukaṁ manasikarohi bhāsissāmīti. Evaṁ bhanteti
kho nakulapitā gahapati āyasmato sārīputtassa paccassosi.
Āyasmā sārīputto etadavoca

[4] Kathañca gahapati āturakāyo ceva hoti āturacitto ca.
Idha gahapati assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa
akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa
akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṁ attato samanupassati
1 Yu. āturoyaṁ. 2 Ma. Yu. taṁ.
Rūpavantaṁ vā attānaṁ attani vā rūpaṁ rūpasmiṁ vā attānaṁ
ahaṁ rūpaṁ mama rūpanti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ahaṁ
rūpaṁ mama rūpanti pariyuṭṭhaṭṭhāyino taṁ rūpaṁ vipariṇamati aññathā
hoti tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā 1 uppajjanti sokaparideva-
dukkhadomanassupāyāsā. Vedanaṁ attato samanupassati vedanāvantaṁ
vā attānaṁ attani vā vedanaṁ vedanāya vā attānaṁ ahaṁ
vedanā mama vedanāti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ahaṁ vedanā
mama vedanāti pariyuṭṭhaṭṭhāyino sā vedanā vipariṇamati aññathā
hoti tassa vedanā vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparideva-
dukkhadomanassupāyāsā. Saññaṁ attato samanupassati saññāvantaṁ
vā attānaṁ attani vā saññaṁ saññāya vā attānaṁ
ahaṁ saññā mama saññāti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ahaṁ
saññā mama saññāti pariyuṭṭhaṭṭhāyino sā saññā vipariṇamati
aññathā hoti tassa saññāvipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti
sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Saṅkhāre attato samanupassati
saṅkhāravantaṁ vā attānaṁ attani vā saṅkhāre saṅkhāresu vā
attānaṁ ahaṁ saṅkhārā mama saṅkhārāti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti.
Tassa ahaṁ saṅkhārā mama saṅkhārāti pariyuṭṭhaṭṭhāyino te saṅkhārā
1 tassa rūpassa vipariṇāmaññathābhāvāti pāṭhena bhavitabbaṁ. catūsupi vedanādīsu eseva
pāṭho.
Vipariṇamanti aññathā hoti tassa saṅkhārānaṁ vipariṇāmaññathābhāvā
uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Viññāṇaṁ
attato samanupassati viññāṇavantaṁ vā attānaṁ attani vā
viññāṇaṁ viññāṇasmiṁ vā attānaṁ ahaṁ viññāṇaṁ mama
viññāṇanti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ahaṁ viññāṇaṁ mama
viññāṇanti pariyuṭṭhaṭṭhāyino taṁ viññāṇaṁ vipariṇamati aññathā
hoti tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparideva-
dukkhadomanassupāyāsā. Evaṁ kho gahapati āturakāyo ceva
hoti āturacitto ca.

[5] Kathañca gahapati āturakāyopi kho hoti no ca āturacitto.
Idha gahapati sutavā ariyasāvako ariyānaṁ dassāvī ariyadhammassa kovido
ariyadhamme suvinīto sappurisānaṁ dassāvī sappurisadhammassa kovido
sappurisadhamme suvinīto na rūpaṁ attato samanupassati na rūpavantaṁ
vā attānaṁ na attani vā rūpaṁ na rūpasmiṁ vā attānaṁ ahaṁ
rūpaṁ mama rūpanti na pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ahaṁ rūpaṁ
mama rūpanti apariyuṭṭhaṭṭhāyino taṁ rūpaṁ vipariṇamati aññathā
hoti tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā 1 nuppajjanti sokaparideva-
dukkhadomanassupāyāsā. Na vedanaṁ attato samanupassati na
vedanāvantaṁ vā attānaṁ na attani vā vedanaṁ na vedanāya vā
1 yathāvuttena veditabbaṁ. catūsupi vedanādīsu tathā.
Attānaṁ ahaṁ vedanā mama vedanāti na pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti.
Tassa ahaṁ vedanā mama vedanāti apariyuṭṭhaṭṭhāyino sā vedanā
vipariṇamati aññathā hoti tassa vedanāvipariṇāmaññathābhāvā
nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Na saññaṁ attato
samanupassati na saññāvantaṁ vā attānaṁ na attani vā saññaṁ
na saññāya vā attānaṁ ahaṁ saññā mama saññāti na
pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ahaṁ saññā mama saññāti
apariyuṭṭhaṭṭhāyino sā saññā vipariṇamati aññathā hoti tassa
saññāvipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
Na saṅkhāre attato samanupassati na saṅkhāravantaṁ vā
attānaṁ na attani vā saṅkhāre na saṅkhāresu vā attānaṁ
ahaṁ saṅkhārā mama saṅkhārāti na pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa
ahaṁ saṅkhārā mama saṅkhārāti apariyuṭṭhaṭṭhāyino te saṅkhārā
vipariṇamanti aññathā honti tassa saṅkhārānaṁ vipariṇāmaññathābhāvā 1
nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Na viññāṇaṁ
attato samanupassati na viññāṇavantaṁ vā attānaṁ na attani
vā viññāṇaṁ na viññāṇasmiṁ vā attānaṁ ahaṁ viññāṇaṁ mama
viññāṇanti na pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ahaṁ viññāṇaṁ mama
viññāṇanti apariyuṭṭhaṭṭhāyino taṁ viññāṇaṁ vipariṇamati aññathā
1 Sī. Ma. tassa saṅkhāravipariṇāmaññathābhāvā.
Hoti tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparideva-
dukkhadomanassupāyāsā. Evaṁ kho gahapati āturakāyopi
kho hoti no ca āturacittoti.
Idamavoca āyasmā sārīputto attamano nakulapitā gahapati
āyasmato sārīputtassa bhāsitaṁ abhinandīti.

[6] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati
devadahaṁ nāma sakyānaṁ nigamo.
Atha kho sambahulā pacchābhūmagāmikā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ icchāma
mayaṁ bhante pacchābhūmaṁ janapadaṁ gantuṁ pacchābhūme janapade nivāsaṁ
kappetunti. Apalokito pana vo bhikkhave sārīputtoti. Na kho
no bhante apalokito āyasmā sārīputtoti apaloketha bhikkhave
sārīputtaṁ. Sārīputto bhikkhave paṇḍito bhikkhūnaṁ anuggāhako
sabrahmacārīnanti. Evaṁ bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

[7] Tena kho pana samayena āyasmā sārīputto bhagavato
avidūre aññatarasmiṁ elagalāgumbe nisinno hoti. Atha kho te
bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ
abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yenāyasmā sārīputto tenupasaṅkamiṁsu
upasaṅkamitvā āyasmatā sārīputtena saddhiṁ sammodiṁsu sammodanīyaṁ
Kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā
kho te bhikkhū āyasmantaṁ sārīputtaṁ etadavocuṁ icchāma mayaṁ
āvuso sārīputta pacchābhūmaṁ janapadaṁ gantuṁ pacchābhūme janapade
nivāsaṁ kappetunti 1 . Apalokito no satthāti. Santi hāvuso
nānāverajjagataṁ bhikkhuṁ pañhaṁ pucchitāro khattiyapaṇḍitāpi
brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi samaṇapaṇḍitāpi paṇḍitā hāvuso
manussā vīmaṁsakā kiṁvādāyasmantānaṁ 2 satthā kimakkhāyīti. Kacci
vo āyasmantānaṁ dhammā sussutā suggahitā sumanasikatā sūpadhāritā
suppaṭividdhā paññāya yathā byākaramānā āyasmanto vuttavādino
ceva bhagavato assatha na ca bhagavantaṁ abhūtena abbhācikkheyyātha
dhammassa cānudhammaṁ byākareyyātha na ca koci sahadhammiko
vādānupāto 3 gārayhaṁ ṭhānaṁ āgaccheyyāti. Dūratopi kho mayaṁ
āvuso āgaccheyyāma āyasmato sārīputtassa santike etassa
bhāsitassa atthamaññātuṁ sādhu vatāyasmantaṁ yeva sārīputtaṁ
paṭibhātu etassa bhāsitassa atthoti.

[8] Tenahāvuso suṇātha sādhukaṁ manasikarotha bhāsissāmīti.
Evamāvusoti kho te bhikkhū āyasmato sārīputtassa paccassosuṁ.
Āyasmā sārīputto etadavoca santi hāvuso nānāverajjagataṁ
bhikkhuṁ pañhaṁ pucchitāro khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi
gahapatipaṇḍitāpi samaṇapaṇḍitāpi paṇḍitā hāvuso manussā
1 Po. Ma. Yu. itisaddo natthi. 2 Ma. kiṁvādi panāyasmantānaṁ. 3 Po. Ma. Yu.
vādānuvādo.
Vīmaṁsakā kiṁvādāyasmantānaṁ satthā kimakkhāyīti. Evaṁ puṭṭhā
tumhe āvuso evaṁ byākareyyātha chandarāgavinayakkhāyī kho no
āvuso satthāti. Evaṁ byākatepi kho āvuso assu yeva uttariṁ
pañhaṁ pucchitāro khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi
samaṇapaṇḍitāpi paṇḍitā hāvuso manussā vīmaṁsakā
kismiṁ panāyasmantānaṁ chandarāgavinayakkhāyī satthāti. Evaṁ puṭṭhā
tumhe āvuso evaṁ byākareyyātha rūpe kho āvuso
chandarāgavinayakkhāyī satthā. Vedanāya. Saññāya. Saṅkhāresu.
Viññāṇe chandarāgavinayakkhāyī satthāti. Evaṁ byākatepi kho
āvuso assu yeva uttariṁ pañhaṁ pucchitāro khattiyapaṇḍitāpi
brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi samaṇapaṇḍitāpi paṇḍitā
hāvuso manussā vīmaṁsakā kiṁ panāyasmantānaṁ ādīnavaṁ disvā rūpe
chandarāgavinayakkhāyī satthā. Vedanāya. Saññāya. Saṅkhāresu.
Viññāṇe chandarāgavinayakkhāyī satthāti. Evaṁ puṭṭhā tumhe
āvuso evaṁ byākareyyātha rūpe kho āvuso avītarāgassa 1
avītachandassa avītapemassa avītapipāsassa avītapariḷāhassa avītataṇhassa
tassa rūpassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkha-
domanassupāyāsā. Vedanāya. Saññāya. Saṅkhāresu
avītarāgassa .pe. Avītataṇhassa tesaṁ saṅkhārānaṁ vipariṇāmaññathābhāvā
1 Po. Ma. Yu. avigatarāgassātyādi pāṭho dissati. sabbattha īdisameva.
Uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Viññāṇe
avītarāgassa avītachandassa avītapemassa avītapipāpassa avītapariḷāhassa
avītataṇhassa tassa viññāṇassa vipariṇāmaññathābhāvā
uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Idaṁ kho
no āvuso ādīnavaṁ disvā rūpe chandarāgavinayakkhāyī satthā 1 .
Vedanāya. Saññāya. Saṅkhāresu. Viññāṇe chandarāgavinayakkhāyī
satthāti. Evaṁ byākatepi kho āvuso assu yeva
uttariṁ pañhaṁ pucchitāro khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi
gahapatipaṇḍitāpi samaṇapaṇḍitāpi paṇḍitā hāvuso manussā
vīmaṁsakā kiṁ panāyasmantānaṁ ānisaṁsaṁ disvā rūpe chandarāgavinayakkhāyī
satthā. Vedanāya. Saññāya. Saṅkhāresu. Viññāṇe
chandarāgavinayakkhāyī satthāti. Evaṁ puṭṭhā tumhe āvuso evaṁ
byākareyyātha rūpe kho āvuso vītarāgassa vītachandassa vītapemassa
vītapipāsassa vītapariḷāhassa vītataṇhassa tassa rūpassa vipariṇāmaññathābhāvā
nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
Vedanāya. Saññāya. Saṅkhāresu vītarāgassa vītachandassa
vītapemassa vītapipāsassa vītapariḷāhassa vītataṇhassa tesaṁ saṅkhārānaṁ
vipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
Viññāṇe vītarāgassa vītachandassa vītapemassa vītapipāsassa
vītapariḷāhassa vītataṇhassa tassa viññāṇassa vipariṇāmaññathābhāvā
1 Po. Yu. satthāti.
Nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Idaṁ kho no āvuso
ānisaṁsaṁ disvā rūpe chandarāgavinayakkhāyī satthā. Vedanāyaṁ.
Saññāya. Saṅkhāresu. Viññāṇe chandarāgavinayakkhāyī satthāti.

[9] Akusale cāvuso dhamme upasampajja viharato diṭṭhe 1 ceva
dhamme sukho vihāro abhavissa avighāto anupāyāso apariḷāho
kāyassa ca bhedā paraṁ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā na yidaṁ bhagavā
akusalānaṁ dhammānaṁ pahānaṁ vaṇṇeyya. Yasmā ca kho āvuso
akusale dhamme upasampajja viharato diṭṭhe ceva dhamme dukkho
vihāro savighāto saupāyāso sapariḷāho kāyassa ca bhedā
paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā tasmā bhagavā akusalānaṁ dhammānaṁ
pahānaṁ vaṇṇeti.

[10] Kusale cāvuso dhamme upasampajja viharato diṭṭhe ceva
dhamme dukkho vihāro abhavissa savighāto saupāyāso sapariḷāho
kāyassa ca bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā na yidaṁ bhagavā
kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadaṁ vaṇṇeyya. Yasmā ca kho āvuso kusale
dhamme upasampajja viharato diṭṭhe ceva dhamme sukho vihāro avighāto
anupāyāso apariḷāho kāyassa ca bhedā paraṁ maraṇā sugati
pāṭikaṅkhā tasmā bhagavā kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadaṁ vaṇṇetīti.
Idamavoca āyasmā sārīputto. Attamanā te bhikkhū āyasmato
sārīputtassa bhāsitaṁ abhinandunti.
1 Po. Yu. diṭṭheva.