[289] Etthadāni āyasmanto idañca veyyākaraṇaṁ imesañca
dhammānaṁ asamāpatti [1]- idaṁ no āvuso kathanti. Paññāvimuttā
kho mayaṁ āvuso susimāti. Na khvāhaṁ imassa āyasmantānaṁ
saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṁ ājānāmi sādhu me
āyasmanto tathā bhāsantu yathā 2 imassa āyasmantānaṁ saṅkhittena
1 Yu. idante āvuso api pana tumhe āyasmanto evaṁ jānantā evaṁ passantā ye
te santā vimokkhā atikkamma rūpe āruppā te kāyena passitvā viharathāti.
no hetaṁ āvuso. etthadāni āyasmanto idañca veyyākaraṇaṁ imesañca dhammānaṁ
asamāpatti. 2 Ma. Yu. yathāhaṁ.
Bhāsitassa vitthārena atthaṁ ājāneyyanti. Ājāneyyāsi vā
tvaṁ āvuso susima na vā tvaṁ ājāneyyāsi atha kho paññāvimuttā
mayanti.

[290] Atha kho āyasmā susimo uṭṭhāyāsanā yena bhagavā
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā susimo yāvatako tehi bhikkhūhi
saddhiṁ ahosi kathāsallāpo taṁ sabbaṁ bhagavato ārocesi. Pubbe
kho susima dhammaṭṭhitiñāṇaṁ pacchā nibbāne ñāṇanti. Na
khvāhaṁ bhante imassa bhagavatā 1 saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṁ
ājānāmi sādhu me bhante bhagavā tathā bhāsatu yathāhaṁ imassa
bhagavatā 1 saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṁ ājāneyyanti.

[291] Ājāneyyāsi vā susima na vā tvaṁ ājāneyyāsi
atha kho dhammaṭṭhitiñāṇaṁ pubbe pacchā nibbāne ñāṇaṁ. Taṁ
kiṁ maññasi susima rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ bhante.
Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante. Yaṁ
panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ etaṁ
mama esohamasmi eso me attāti. No hetaṁ bhante. Vedanā
niccā vā aniccā vāti. Aniccā bhante. Yaṁ panāniccaṁ
dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ
vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ etaṁ mama esohamasmi
1 Yu. bhagavato.
Eso me attāti. No hetaṁ bhante. Saññā niccā vā
aniccā vāti. Aniccā bhante .pe. Saṅkhārā niccā vā
aniccā vāti. Aniccā bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ
sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ
kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ etaṁ mama esohamasmi eso me attāti.
No hetaṁ bhante. Viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vāti. Aniccaṁ
bhante. Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vāti. Dukkhaṁ bhante.
Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ
etaṁ mama esohamasmi eso me attāti. No hetaṁ bhante.

[292] Tasmātiha susima yaṅkiñci rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ
ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ
vā yaṁ dūre santike vā sabbaṁ rūpaṁ netaṁ mama nesohamasmi na
meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
Yākāci vedanā atītānāgatapaccuppannā ajjhattā vā bahiddhā
vā oḷārikā vā sukhumā vā hīnā vā paṇītā vā yā dūre
santike vā sabbā vedanā netaṁ mama nesohamasmi na meso
attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ. Yākāci
saññā .pe. Yekeci saṅkhārā atītānāgatapaccuppannā ajjhattā
vā bahiddhā vā oḷārikā vā sukhumā vā hīnā vā paṇītā vā
ye dūre santike vā sabbe saṅkhārā netaṁ mama nesohamasmi
Na meso attāti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
Yaṅkiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā
vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike
vā sabbaṁ viññāṇaṁ netaṁ mama nesohamasmi na meso attāti
evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.

[293] Evaṁ passaṁ susima sutavā ariyasāvako rūpasmiṁpi nibbindati
vedanāyapi nibbindati saññāyapi nibbindati saṅkhāresupi nibbindati
viññāṇasmiṁpi nibbindati nibbindaṁ virajjati virāgā vimuccati.
Vimuttasmiṁ vimuttamiti 1 ñāṇaṁ hoti. Khīṇā jāti vusitaṁ
brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.

[294] Jātipaccayā jarāmaraṇanti susima passasīti. Evaṁ
bhante. Bhavapaccayā jātīti susima passasīti. Evaṁ bhante.
Upādānapaccayā bhavoti susima passasīti. Evaṁ bhante. Taṇhāpaccayā
upādānanti susima passasīti. Evaṁ bhante. Vedanāpaccayā
taṇhāti ... Phassapaccayā vedanāti ... Saḷāyatanapaccayā
phassoti ... Nāmarūpapaccayā saḷāyatananti ... Viññāṇapaccayā
nāmarūpanti ... Saṅkhārapaccayā viññāṇanti ... Avijjāpaccayā
saṅkhārāti susima passasīti. Evaṁ bhante.

[295] Jātinirodhā jarāmaraṇanirodhoti susima passasīti. Evaṁ
1 vimuttamhīti vā pāṭho.
Bhante. Bhavanirodhā jātinirodhoti susima passasīti. Evaṁ bhante.
Upādānanirodhā bhavanirodhoti ... Taṇhānirodhā upādānanirodhoti ...
Vedanānirodhā taṇhānirodhoti ... Phassanirodhā vedanānirodhoti ...
Saḷāyatananirodhā phassanirodhoti ... Nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodhoti ...
Viññāṇanirodhā nāmarūpanirodhoti ... Saṅkhāranirodhā viññāṇanirodhoti ...
Avijjānirodhā saṅkhāranirodhoti susima passasīti.
Evaṁ bhante.

[296] Api nu kho tvaṁ susima evaṁ jānanto evaṁ passanto
anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhosi ekopi hutvā bahudhā hosi bahudhāpi
hutvā eko hosi āvibhāvaṁ tirobhāvaṁ tirokuḍḍaṁ tiropākāraṁ
tiropabbataṁ asajjamāno gacchasi seyyathāpi ākāse paṭhaviyāpi
ummujjanimmujjaṁ karosi seyyathāpi udake udakepi abhijjamāne
gacchasi seyyathāpi paṭhaviyaṁ ākāsepi pallaṅkena kamasi seyyathāpi
pakkhī sakuṇo imepi candimasuriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve
pāṇinā parimasasi parimajjasi yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ
vattesīti. No hetaṁ bhante.

[297] Api nu tvaṁ susima evaṁ jānanto evaṁ passanto
dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde
suṇāsi dibbe ca mānuse ca ye dūre santike cāti.
No hetaṁ bhante.

[298] Api nu tvaṁ susima evaṁ jānanto evaṁ passanto
parasattānaṁ parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca jānāsi sarāgaṁ
vā cittaṁ sarāgaṁ cittanti pajānāsi .pe. Avimuttaṁ vā cittaṁ
avimuttaṁ cittanti pajānāsīti. No hetaṁ bhante.