[292] Anupasampanne anupasampannasaññī uttaridvirattatirattaṁ
saha seyyaṁ kappeti āpatti pācittiyassa. Anupasampanne
vematiko uttaridvirattatirattaṁ saha seyyaṁ kappeti āpatti
pācittiyassa. Anupasampanne upasampannasaññī uttaridvirattatirattaṁ
saha seyyaṁ kappeti āpatti pācittiyassa. Upaḍḍhacchanne
upaḍḍhaparicchanne āpatti dukkaṭassa. Upasampanne anupasampannasaññī
āpatti dukkaṭassa. Upasampanne vematiko āpatti
dukkaṭassa. Upasampanne upasampannasaññī anāpatti.

[293] Anāpatti dve tisso rattiyo vasati ūnakadvetisso
rattiyo vasati dve rattiyo vasitvā tatiyāya rattiyā purāruṇā
nikkhamitvā puna vasati sabbacchanne sabbāparicchanne sabbaparicchanne
sabbācchanne yebhuyyena acchanne yebhuyyena aparicchanne
anupasampanne nipanne bhikkhu nisīdati bhikkhu nipanne anupasampanno
Nisīdati ubho vā nisīdanti ummattakassa
ādikammikassāti.
Pañcamasikkhāpadaṁ niṭṭhitaṁ.
-------
Chaṭṭhasikkhāpadaṁ

[294] Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane
anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā
anuruddho kosalesu janapadesu 1 sāvatthiṁ gacchanto sāyaṁ aññataraṁ
gāmaṁ upagacchi. Tena kho pana samayena tasmiṁ gāme aññatarissā
itthiyā āvasathāgāraṁ paññattaṁ hoti. Athakho āyasmā anuruddho
yena sā itthī tenupasaṅkami upasaṅkamitvā taṁ itthiṁ etadavoca
sace te bhagini agaru vaseyyāmi ekarattiṁ 2 āvasathāgāreti.
Vaseyyātha bhanteti. Aññepi addhikā yena sā itthī
tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā taṁ itthiṁ etadavocuṁ sace te ayye
agaru vaseyyāma ekarattiṁ āvasathāgāreti. Eso kho ayyo
samaṇo paṭhamaṁ upagato sace so anujānāti vaseyyāthāti.
Athakho te addhikā yenāyasmā anuruddho tenupasaṅkamiṁsu
upasaṅkamitvā āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavocuṁ sace te bhante agaru
vaseyyāma ekarattiṁ āvasathāgāreti. Vaseyyātha āvusoti.
Athakho sā itthī āyasmante anuruddhe saha dassanena paṭibaddhacittā
ahosi. Athakho sā itthī yenāyasmā anuruddho tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavoca ayyo bhante
imehi manussehi ākiṇṇo na phāsu viharissati sādhāhaṁ bhante
1 Ma. janapade. sabbattha īdisameva. 2 Ma. vaseyyāma ekarattaṁ. evamuparipi.
Ayyassa mañcakaṁ abbhantaraṁ paññāpeyyanti. Adhivāsesi kho
āyasmā anuruddho tuṇhībhāvena. Athakho sā itthī āyasmato
anuruddhassa sāmaṁ 1 mañcakaṁ abbhantaraṁ paññāpetvā alaṅkatapaṭiyattā
gandhagandhinī yenāyasmā anuruddho tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavoca ayyo bhante abhirūpo dassanīyo
pāsādiko ahañcamhi abhirūpā dassanīyā pāsādikā sādhāhaṁ
bhante ayyassa pajāpatī bhaveyyanti. Evaṁ vutte āyasmā
anuruddho tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho .pe. Tatiyampi kho
sā atthī āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavoca ayyo bhante abhirūpo
dassanīyo pāsādiko ahañcamhi abhirūpā dassanīyā pāsādikā
sādhu bhante ayyo mañceva sampaṭicchatu 2 sabbañca sāpateyyanti.
Tatiyampi kho āyasmā anuruddho tuṇhī ahosi. Athakho sā
itthī sāṭakaṁ nikkhipitvā āyasmato anuruddhassa purato caṅkamatipi
tiṭṭhatipi nisīdatipi seyyaṁpi kappeti. Athakho āyasmā anuruddho
indriyāni okkhipitvā taṁ itthiṁ neva olokesi napi ālapi.
Athakho sā itthī acchariyaṁ vata bho abbhūtaṁ vata bho bahū
me manussā satenapi sahassenapi pahīṇanti ayaṁ pana samaṇo
mayā sāmaṁ yāciyamāno na icchati mañceva sampaṭicchituṁ 3 sabbañca
sāpateyyanti sāṭakaṁ nivāsetvā āyasmato anuruddhassa pādesu
1 Ma. ayaṁ pāṭho natthi. 2 Ma. Yu. paṭicchatu. 3 Ma. Yu. paṭicchituṁ.
Sirasā nipatitvā āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavoca accayo maṁ
bhante accagamā yathābālaṁ yathāmūḷhaṁ yathāakusalaṁ yāhaṁ evarūpamakāsiṁ
tassā me bhante ayyo accayaṁ accayato paṭiggaṇhātu
āyatiṁ saṁvarāyāti. Iṅgha taṁ 1 bhagini accayo accagamā yathābālaṁ
yathāmūḷhaṁ yathāakusalaṁ yā tvaṁ evamakāsi yato ca kho tvaṁ
bhagini accayaṁ accayato disvā yathādhammaṁ paṭikarosi tante mayaṁ
paṭiggaṇhāma vuḍḍhi hesā bhagini ariyassa vinaye yo accayaṁ
accayato disvā yathādhammaṁ paṭikaroti āyatiṁ 2 saṁvaraṁ āpajjatīti.
Athakho sā itthī tassā rattiyā accayena āyasmantaṁ anuruddhaṁ
paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappetvā sampavāretvā
āyasmantaṁ anuruddhaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ [3]- ekamantaṁ nisīdi.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho taṁ itthiṁ āyasmā anuruddho dhammiyā kathāya
sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi. Athakho sā
itthī āyasmatā anuruddhena dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā
samuttejitā sampahaṁsitā āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavoca abhikkantaṁ
bhante abhikkantaṁ bhante seyyathāpi bhante nikkujjitaṁ vā
ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā vivareyya mūḷhassa vā maggaṁ
ācikkheyya andhakāre vā telappajjotaṁ dhāreyya cakkhumanto
1 Ma. tavaṁ. 2 Ma. Yu. āyatiṁ ca. 3 Ma. Yu. abhivādetvā.
Rūpāni dakkhantīti evamevaṁ 1 ayyena anuruddhena anekapariyāyena dhammo
pakāsito esāhaṁ bhante taṁ bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca
bhikkhusaṅghañca upāsikaṁ maṁ ayyo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ
saraṇaṁ gatanti. Athakho āyasmā anuruddho sāvatthiṁ gantvā
bhikkhūnaṁ etamatthaṁ ārocesi. Ye te bhikkhū appicchā .pe.
Te ujjhāyanti khīyanti vipācenti kathaṁ hi nāma āyasmā
anuruddho mātugāmena saha seyyaṁ kappessatīti. Athakho te
bhikkhū bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ .pe. Saccaṁ kira tvaṁ anuruddha
mātugāmena saha seyyaṁ kappesīti. Saccaṁ bhagavāti. Vigarahi
buddho bhagavā kathaṁ hi nāma tvaṁ anuruddha mātugāmena saha
seyyaṁ kappessasi netaṁ anuruddha appasannānaṁ vā pasādāya
.pe. Evañca pana bhikkhave imaṁ sikkhāpadaṁ uddiseyyātha yo
pana bhikkhu mātugāmena saha seyyaṁ kappeyya pācittiyanti.

[295] Yo panāti yo yādiso .pe. Bhikkhūti .pe.
Ayaṁ imasmiṁ atthe adhippeto bhikkhūti. Mātugāmo nāma manussitthī
na yakkhī na petī na tiracchānagatā antamaso tadahujātāpi dārikā
pageva mahantatarī 2 . Sahāti ekato. Seyyā nāma sabbacchannā
sabbaparicchannā yebhuyyenacchannā yebhuyyena paricchannā. Seyyaṁ
kappeyyāti atthaṅgate suriye mātugāme nipanne bhikkhu nipajjati
1 sabbattha evamevāti pāṭho paññāyati. 2 Ma. mahattarī. Yu. mahatarī.
Āpatti pācittiyassa. Bhikkhu nipanne mātugāme nipajjati āpatti
pācittiyassa. Ubho vā nipajjanti āpatti pācittiyassa.
Uṭṭhahitvā punappunaṁ nipajjanti āpatti pācittiyassa.

[296] Mātugāme mātugāmasaññī saha seyyaṁ kappeti āpatti
pācittiyassa. Mātugāme vematiko saha seyyaṁ kappeti āpatti
pācittiyassa. Mātugāme amātugāmasaññī saha seyyaṁ kappeti
āpatti pācittiyassa. Upaḍḍhacchanne upaḍḍhaparicchanne āpatti
dukkaṭassa. Yakkhiyā 1 vā petiyā vā paṇḍakena vā tiracchānagatitthiyā
vā saha seyyaṁ kappeti āpatti dukkaṭassa.
Amātugāme mātugāmasaññī āpatti dukkaṭassa. Amātugāme vematiko
āpatti dukkaṭassa. Amātugāme amātugāmasaññī anāpatti.

[297] Anāpatti sabbacchanne sabbāparicchanne sabbaparicchanne
sabbācchanne yebhuyyena acchanne yebhuyyena aparicchanne
mātugāme nipanne bhikkhu nisīdati bhikkhu nipanne mātugāmo
nisīdati ubho vā nisīdanti ummattakassa ādikammikassāti.
Chaṭṭhasikkhāpadaṁ niṭṭhitaṁ.
-------
1 Ma. yakkhiniyā.
Sattamasikkhāpadaṁ

[298] Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane
anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā
udāyi sāvatthiyaṁ kulūpako hoti bahukāni kulāni upasaṅkamati.
Athakho āyasmā udāyi pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya
yena aññataraṁ kulaṁ tenupasaṅkami. Tena kho pana samayena
gharaṇī nivesanadvāre nisinnā hoti. Gharasuṇhā āvasathadvāre
nisinnā hoti. Athakho āyasmā udāyi yena gharaṇī tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā gharaṇiyā upakaṇṇake dhammaṁ desesi.
Athakho gharasuṇhāya etadahosi kinnu kho so samaṇo sassuyā
jāro udāhu obhāsatīti. Athakho āyasmā udāyi gharaṇiyā
upakaṇṇake dhammaṁ desetvā yena gharasuṇhā tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā gharasuṇhāya upakaṇṇake dhammaṁ desesi. Athakho
gharaṇiyā etadahosi kinnu kho so samaṇo gharasuṇhāya jāro
udāhu obhāsatīti. Athakho āyasmā udāyi gharasuṇhāya
upakaṇṇake dhammaṁ desetvā pakkāmi. Athakho gharaṇī gharasuṇhaṁ
etadavoca he je kiṁ te so 1 samaṇo avocāti. Dhammaṁ me
ayye desesi ayyāya pana kiṁ avocāti. Mayhaṁpi dhammaṁ desesīti.
1 Ma. Yu. eso.
Tā ujjhāyanti khīyanti vipācenti kathaṁ hi nāma ayyo udāyi
mātugāmassa 1 upakaṇṇake dhammaṁ desessati nanu nāma vissaṭṭhena
vivaṭena dhammo desetabboti. Assosuṁ kho bhikkhū tāsaṁ itthīnaṁ
ujjhāyantīnaṁ khīyantīnaṁ vipācentīnaṁ. Ye te bhikkhū appicchā .pe.
Te ujjhāyanti khīyanti vipācenti kathaṁ hi nāma āyasmā udāyi
mātugāmassa dhammaṁ desessatīti. Athakho te bhikkhū bhagavato
etamatthaṁ ārocesuṁ .pe. Saccaṁ kira tvaṁ udāyi mātugāmassa
dhammaṁ desesīti. Saccaṁ bhagavāti. Vigarahi buddho bhagavā kathaṁ hi
nāma tvaṁ moghapurisa mātugāmassa dhammaṁ desessasi netaṁ moghapurisa
appasannānaṁ vā pasādāya .pe. Evañca pana bhikkhave imaṁ
sikkhāpadaṁ uddiseyyātha yo pana bhikkhu mātugāmassa dhammaṁ
deseyya pācittiyanti. Evañcidaṁ bhagavatā bhikkhūnaṁ sikkhāpadaṁ
paññattaṁ hoti.

[299] Tena kho pana samayena upāsikā bhikkhū passitvā
etadavocuṁ iṅgha ayyā dhammaṁ desethāti. Na bhagini kappati
mātugāmassa dhammaṁ desetunti. Iṅgha ayyā chappañcavācāhi dhammaṁ
desetha sakkā ettakenapi dhammo aññātunti. Na bhagini kappati
mātugāmassa dhammaṁ desetunti kukkuccāyantā na desesuṁ. Upāsikā
ujjhāyanti khīyanti vipācenti kathaṁ hi nāma ayyā amhehi
yāciyamānā dhammaṁ na desessantīti. Assosuṁ kho bhikkhū tāsaṁ
1 Ma. ayaṁ pāṭho natthi.
Upāsikānaṁ ujjhāyantīnaṁ khīyantīnaṁ vipācentīnaṁ. Athakho te
bhikkhū bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. Athakho bhagavā etasmiṁ
nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi
anujānāmi bhikkhave mātugāmassa chappañcavācāhi dhammaṁ desetuṁ
evañca pana bhikkhave imaṁ sikkhāpadaṁ uddiseyyātha yo pana bhikkhu
mātugāmassa uttarichappañcavācāhi dhammaṁ deseyya pācittiyanti.
Evañcidaṁ bhagavatā bhikkhūnaṁ sikkhāpadaṁ paññattaṁ hoti.

[300] Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū bhagavatā
anuññātaṁ mātugāmassa chappañcavācāhi dhammaṁ desetunti. Te
aviññuṁ purisaviggahaṁ upanisīdāpetvā mātugāmassa uttarichappañcavācāhi
dhammaṁ desenti. Ye te bhikkhū appicchā .pe. Te
ujjhāyanti khīyanti vipācenti kathaṁ hi nāma chabbaggiyā bhikkhū
aviññuṁ purisaviggahaṁ upanisīdāpetvā mātugāmassa uttarichappañcavācāhi
dhammaṁ desessantīti. Athakho te bhikkhū bhagavato etamatthaṁ
ārocesuṁ .pe. Saccaṁ kira tumhe bhikkhave aviññuṁ purisaviggahaṁ
upanisīdāpetvā mātugāmassa uttarichappañcavācāhi dhammaṁ desethāti.
Saccaṁ bhagavāti. Vigarahi buddho bhagavā kathaṁ hi nāma tumhe
moghapurisā aviññuṁ purisaviggahaṁ upanisīdāpetvā mātugāmassa
uttarichappañcavācāhi dhammaṁ desessatha netaṁ moghapurisā appasannānaṁ
vā pasādāya .pe. Evañca pana bhikkhave imaṁ sikkhāpadaṁ
Uddiseyyātha yo pana bhikkhu mātugāmassa uttarichappañcavācāhi
dhammaṁ deseyya aññatra viññunā purisaviggahena pācittiyanti.

[301] Yo panāti yo yādiso .pe. Bhikkhūti .pe. Ayaṁ
imasmiṁ atthe adhippeto bhikkhūti. Mātugāmo nāma manussitthī
na yakkhī na petī na tiracchānagatā viññū paṭibalā subhāsitadubbhāsitaṁ
duṭṭhullāduṭṭhullaṁ ājānituṁ. Uttarichappañcavācāhīti atirekachappañcavācāhi.
Dhammo nāma buddhabhāsito sāvakabhāsito isibhāsito
devatābhāsito atthupasañhito dhammupasañhito. Deseyyāti
padena deseti pade pade āpatti pācittiyassa. Akkharāya
deseti akkharakkharāya āpatti pācittiyassa. Aññatra viññunā
purisaviggahenāti ṭhapetvā viññuṁ purisaviggahaṁ. Viññū nāma
purisaviggaho paṭibalo hoti subhāsitadubbhāsitaṁ duṭṭhullāduṭṭhullaṁ
ājānituṁ.