[593] Idha pana māṇava ekacco itthī vā puriso vā
atthaddho hoti anatimānī abhivādetabbaṁ abhivādeti paccuṭṭhātabbaṁ
paccuṭṭheti āsanārahassa āsanaṁ deti maggārahassa maggaṁ deti
sakkātabbaṁ sakkaroti garukātabbaṁ garukaroti mānetabbaṁ māneti
pūjetabbaṁ pūjeti. So tena kammena evaṁ samattena evaṁ
Samādinnena kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ
upapajjati no ce kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ
upapajjati sace manussattaṁ āgacchati yattha yattha pacchā
jāyati uccākulīno hoti. Uccākulīnasaṁvattanikā esā māṇava
paṭipadā yadidaṁ atthaddho hoti anatimānī abhivādetabbaṁ abhivādeti
paccuṭṭhātabbaṁ paccuṭṭheti āsanārahassa āsanaṁ deti maggārahassa
maggaṁ deti sakkātabbaṁ sakkaroti garukātabbaṁ garukaroti mānetabbaṁ
māneti pūjetabbaṁ pūjeti.

[594] Idha māṇava ekacco itthī vā puriso vā samaṇaṁ
vā brāhmaṇaṁ vā upasaṅkamitvā na paripucchitā hoti kiṁ
bhante kusalaṁ kiṁ akusalaṁ kiṁ sāvajjaṁ kiṁ anavajjaṁ kiṁ sevitabbaṁ kiṁ
na sevitabbaṁ kiṁ me kariyamānaṁ dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya hoti
kiṁ vā pana me kariyamānaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya hotīti. So
tena kammena evaṁ samattena evaṁ samādinnena kāyassa bhedā
parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati no ce
kāyassa bhedā parammaraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati
sace manussattaṁ āgacchati yattha yattha pacchā jāyati duppañño
hoti. Duppaññasaṁvattanikā esā māṇava paṭipadā yadidaṁ samaṇaṁ
vā brāhmaṇaṁ vā upasaṅkamitvā na paripucchitā hoti kiṁ bhante
kusalaṁ kiṁ akusalaṁ kiṁ sāvajjaṁ kiṁ anavajjaṁ kiṁ sevitabbaṁ kiṁ na
Sevitabbaṁ kiṁ me kariyamānaṁ dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya hoti kiṁ
vā pana me kariyamānaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya hotīti.

[595] Idha pana māṇava ekacco itthī vā puriso vā samaṇaṁ
vā brāhmaṇaṁ vā upasaṅkamitvā paripucchitā hoti kiṁ bhante
kusalaṁ kiṁ akusalaṁ kiṁ sāvajjaṁ kiṁ anavajjaṁ kiṁ sevitabbaṁ kiṁ na
sevitabbaṁ kiṁ me kariyamānaṁ dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya hoti kiṁ
vā pana me kariyamānaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya hotīti. So tena
kammena evaṁ samattena evaṁ samādinnena kāyassa bhedā parammaraṇā
sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati no ce kāyassa bhedā parammaraṇā
sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati sace manussattaṁ āgacchati yattha
yattha pacchā jāyati mahāpañño hoti. Mahāpaññasaṁvattanikā
esā māṇava paṭipadā yadidaṁ samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā
upasaṅkamitvā paripucchitā hoti kiṁ bhante kusalaṁ kiṁ akusalaṁ kiṁ
sāvajjaṁ kiṁ anavajjaṁ kiṁ sevitabbaṁ kiṁ na sevitabbaṁ kiṁ me kariyamānaṁ
dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya hoti kiṁ vā pana me kariyamānaṁ dīgharattaṁ
hitāya sukhāya hotīti.

[596] Iti kho māṇava appāyukasaṁvattanikā paṭipadā appāyukattaṁ
upaneti dīghāyukasaṁvattanikā paṭipadā dīghāyukattaṁ upaneti
bahvābādhasaṁvattanikā paṭipadā bahvābādhattaṁ upaneti appābādhasaṁvattanikā
paṭipadā appābādhattaṁ upaneti dubbaṇṇasaṁvattanikā
Paṭipadā dubbaṇṇattaṁ upaneti pāsādikasaṁvattanikā paṭipadā
pāsādikattaṁ upaneti appesakkhasaṁvattanikā paṭipadā appesakkhattaṁ
upaneti mahesakkhasaṁvattanikā paṭipadā mahesakkhattaṁ upaneti appabhogasaṁvattanikā
paṭipadā appabhogattaṁ upaneti mahābhogasaṁvattanikā
paṭipadā mahābhogattaṁ upaneti nīcākulīnasaṁvattanikā paṭipadā
nīcākulīnattaṁ upaneti uccākulīnasaṁvattanikā paṭipadā uccākulīnattaṁ
upaneti duppaññasaṁvattanikā paṭipadā duppaññattaṁ upaneti
mahāpaññasaṁvattanikā paṭipadā mahāpaññattaṁ upaneti. Kammassakā
māṇava sattā kammadāyādā kammayonī kammabandhū kammapaṭisaraṇā
kammaṁ satte vibhajati yadidaṁ hīnappaṇītatāyāti.

[597] Evaṁ vutte subho māṇavo todeyyaputto bhagavantaṁ
etadavoca abhikkantaṁ bho gotama abhikkantaṁ bho gotama seyyathāpi
bho gotama nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya paṭicchannaṁ vā vivareyya
mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya
cakkhumanto rūpāni dakkhantīti. Evameva bhotā gotamena anekapariyāyena
dhammo pakāsito esāhaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi
dhammañca bhikkhusaṅghañca upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge
pāṇupetaṁ saraṇaṅgatanti.
Cūḷakammavibhaṅgasuttaṁ niṭṭhitaṁ pañcamaṁ.
----------
Mahākammavibhaṅgasuttaṁ

[598] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati
veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena āyasmā samiddhi
araññakuṭikāyaṁ viharati. Atha kho potaliputto paribbājako jaṅghāvihāraṁ
anucaṅkamamāno anuvicaramāno yenāyasmā samiddhi tenupasaṅkami
upasaṅkamitvā āyasmatā samiddhinā saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ
sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi.

[599] Ekamantaṁ nisinno kho potaliputto paribbājako
āyasmantaṁ samiddhiṁ etadavoca sammukhā metaṁ āvuso samiddhi
samaṇassa gotamassa sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ moghaṁ kāyakammaṁ
moghaṁ vacīkammaṁ manokammameva saccanti atthi ca sā samāpatti
yaṁ samāpattiṁ samāpanno na kiñci vediyatīti. Mā 1 evaṁ āvuso
potaliputta avaca mā bhagavantaṁ abbhācikkha na hi sādhu bhagavato
abbhakkhānaṁ na hi bhagavā evaṁ vadeyya moghaṁ kāyakammaṁ moghaṁ
vacīkammaṁ manokammameva saccanti atthi ca kho sā āvuso samāpatti
yaṁ samāpattiṁ samāpanno na kiñci vediyatīti kīvaciraṁ pabbajitosi
āvuso samiddhīti. Na ciraṁ āvuso tīṇi vassānīti. Etthadāni
mayaṁ there bhikkhū kiṁ vakkhāma yatra hi nāma evaṁ navo bhikkhu
satthāraṁ parirakkhitabbaṁ maññissati sañcetanikaṁ āvuso samiddhi
1 Po. Ma. mā hevaṁ.
Kammaṁ katvā kāyena vācāya manasā kiṁ so vediyatīti. Sañcetanikaṁ
āvuso potaliputta kammaṁ katvā kāyena vācāya manasā dukkhaṁ
so vediyatīti. Atha kho potaliputto paribbājako āyasmato
samiddhissa bhāsitaṁ neva abhinandi nappaṭikkosi anabhinanditvā
appaṭikkositvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

[600] Atha kho āyasmā samiddhi acirapakkante potaliputte
paribbājake yenāyasmā ānando tenupasaṅkami upasaṅkamitvā
āyasmatā ānandena saddhiṁ sammodi sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ
vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā
samiddhi yāvatako ahosi potaliputtena paribbājakena saddhiṁ kathāsallāpo
taṁ sabbaṁ āyasmato ānandattherassa ārocesi. Evaṁ
vutte āyasmā ānando āyasmantaṁ samiddhiṁ etadavoca atthi
kho idaṁ āvuso samiddhi kathāpābhataṁ bhagavantaṁ dassanāya
āyāmāvuso samiddhi yena bhagavā tenukapasaṅkameyyāma 1 upasaṅkamitvā
etamatthaṁ bhagavato āroceyyāma 2 yathā no bhagavā byākarissati
tathā naṁ dhāreyyāmāti 3 . Evamāvusoti kho āyasmā samiddhi
āyasmato ānandassa paccassosi. Atha kho āyasmā ca samiddhi
āyasmā ca ānando 4 yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā
bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinno kho
āyasmā ānando yāvatako ahosi āyasmato samiddhissa
1 Po. Ma. upasaṅkamissāma. 2 Po. Ma. ārocessāma. 3 Ma. dhāressāmāti.
4 Po. Ma. Yu. āyasmā ca ānando āyasmā ca samiddhi.
Potaliputtena paribbājakena saddhiṁ kathāsallāpo taṁ sabbaṁ bhagavato
ārocesi.

[601] Evaṁ vutte bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca
dassanampi kho ahaṁ ānanda potaliputtassa paribbājakassa
nābhijānāmi kuto panevarūpaṁ kathāsallāpaṁ imināva 1 ānanda samiddhinā
moghapurisena potaliputtassa paribbājakassa vibhajabyākaraṇīyo pañho
ekaṁsena byākatoti. Evaṁ vutte āyasmā udāyi bhagavantaṁ
etadavoca sace 2 pana bhante āyasmatā samiddhinā idaṁ sandhāya
bhāsitaṁ yaṅkiñci vedayitaṁ taṁ dukkhasminti.

[602] Evaṁ vutte 3 bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi
passa kho 4 tvaṁ ānanda imassa udāyissa moghapurisassa ummaggaṁ 5
aññāsiṁ kho ahaṁ ānanda idānevāyaṁ udāyi moghapuriso
ummujjamāno ayoniso ummujjissati 6 ādiṁyeva ānanda potaliputtena
paribbājakena tisso vedanā pucchitā sacāyaṁ ānanda samiddhi
moghapuriso potaliputtassa paribbājakassa evaṁ puṭṭho evaṁ byākareyya
sañcetanikaṁ āvuso potaliputta kammaṁ katvā kāyena vācāya
manasā sukhavedanīyaṁ sukhaṁ so vediyati sañcetanikaṁ āvuso
potaliputta kammaṁ katvā kāyena vācāya manasā dukkhavedanīyaṁ dukkhaṁ
so vediyati sañcetanikaṁ āvuso potaliputta kammaṁ katvā kāyena
vācāya manasā adukkhamasukhavedanīyaṁ adukkhamasukhaṁ so vediyatīti evaṁ
1 Ma. iminā ca. 2 Po. kiṁ pana bhante. 3 Po. Ma. Yu. atha kho.
4 Ma. passasi no tvaṁ. 5 Po. Ma. ummaṅgaṁ. 6 Po. Ma. ummujjissatīti.
Byākaramāno kho ānanda samiddhi moghapuriso potaliputtassa
paribbājakassa sammā byākareyya apicānanda te 1 aññatitthiyaparibbājakā
bālā abyattā ke ca tathāgatassa mahākammavibhaṅgaṁ
jānissanti sace tumhe ānanda suṇeyyātha tathāgatassa
mahākammavibhaṅgaṁ vibhajantassāti 2 . Etassa bhagavā kālo etassa
sugata kālo yaṁ bhagavā mahākammavibhaṅgaṁ vibhajeyya bhagavato sutvā
bhikkhū dhāressantīti. Tenahānanda suṇāhi sādhukaṁ manasikarohi
bhāsissāmīti. Evambhanteti kho āyasmā ānando bhagavato
paccassosi.