[220] Evaṁ vutte ahaṁ mahānāma te niganthe etadavocaṁ
kiṁ pana tumhe āvuso niganthā jānātha ahuvamheva mayaṁ pubbe
na nāhuvamhāti. No hidaṁ āvusoti. Kiṁ pana tumhe
āvuso niganthā jānātha akaramheva mayaṁ pubbe pāpakammaṁ na
nākaramhāti. No hidaṁ āvusoti 1 . Kiṁ pana tumhe āvuso niganthā
jānātha evarūpaṁ vā evarūpaṁ vā pāpakammaṁ akaramhāti. No
hidaṁ āvusoti. Kiṁ pana tumhe āvuso niganthā jānātha ettakaṁ
vā dukkhaṁ nijjiṇṇaṁ ettakaṁ vā dukkhaṁ nijjaretabbaṁ 2 ettakamhi vā
dukkhe nijjiṇṇe sabbaṁ dukkhaṁ nijjiṇṇaṁ bhavissatīti. No hidaṁ
āvusoti. Kiṁ pana tumhe āvuso niganthā jānātha diṭṭheva
dhamme akusalānaṁ dhammānaṁ pahānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadanti.
No hidaṁ āvusoti. Iti kira tumhe āvuso niganthā na jānātha
ahuvamheva mayaṁ pubbe na nāhuvamhāti na jānātha akaramheva
mayaṁ pubbe pāpakammaṁ na nākaramhāti na jānātha evarūpaṁ vā
evarūpaṁ vā pāpakammaṁ akaramhāti na jānātha ettakaṁ vā
dukkhaṁ nijjiṇṇaṁ ettakaṁ vā dukkhaṁ nijjaretabbaṁ ettake vā
dukkhe nijjiṇṇe sabbaṁ dukkhaṁ nijjiṇṇaṁ bhavissatīti na jānātha
diṭṭheva dhamme akusalānaṁ dhammānaṁ pahānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadaṁ
evaṁ sante āvuso niganthā ye loke luddā lohitapāṇino
kurūrakammantā manussesu pacchā jātā te niganthesu pabbajjantīti.
1 Ma. Yu. itisaddo natthi. ito pāṭhapadaṁpi īdisameva.
2 Ma. nijjīretabbaṁ. ito paraṁpi idisameva.
Na kho āvuso gotama sukhena sukhaṁ adhigantabbaṁ dukkhena kho sukhaṁ
adhigantabbaṁ sukhena ca āvuso gotama sukhaṁ adhigantabbaṁ
abhavissa rājā māgadho seniyo bimbisāro sukhaṁ adhigaccheyya rājā
māgadho seniyo bimbisāro sukhavihāritaro āyasmatā gotamenāti.
Addhāyasmantehi niganthehi sahasā appaṭisaṅkhā vācā bhāsitā
na kho āvuso gotama sukhena sukhaṁ adhigantabbaṁ dukkhena kho sukhaṁ
adhigantabbaṁ sukhena ca āvuso gotama sukhaṁ adhigantabbaṁ abhavissa
rājā māgadho seniyo bimbisāro sukhaṁ adhigaccheyya rājā māgadho
seniyo bimbisāro sukhavihāritaro āyasmatā gotamenāti apica
ahameva tattha paṭipucchitabbo ko nu kho āyasmantānaṁ sukhavihāritaro
rājā vā māgadho seniyo bimbisāro āyasmā vā gotamoti.
Addhāvuso gotama amhehi sahasā appaṭisaṅkhā vācā bhāsitā na
kho āvuso gotama sukhena sukhaṁ adhigantabbaṁ dukkhena kho sukhaṁ
adhigantabbaṁ sukhena ca āvuso gotama sukhaṁ adhigantabbaṁ abhavissa
rājā māgadho seniyo bimbisāro sukhaṁ adhigaccheyya rājā māgadho
seniyo bimbisāro sukhavihāritaro āyasmatā gotamenāti apica
tiṭṭhatetaṁ idānipi mayaṁ āyasmantaṁ gotamaṁ pucchāma ko nu kho
āyasmantānaṁ sukhavihāritaro rājā vā māgadho seniyo bimbisāro
āyasmā vā gotamoti. Tenahāvuso niganthā tumhe tattha
paṭipucchissāmi yathā vo khameyya tathā naṁ byākareyyātha taṁ kiṁ
maññathāvuso niganthā pahoti rājā māgadho seniyo bimbisāro
Aniñjamāno kāyena abhāsamāno vācaṁ satta rattindivāni ekantasukhaṁ
paṭisaṁvedī viharitunti. No hidaṁ āvusoti. Taṁ kiṁ maññathāvuso
niganthā pahoti rājā māgadho seniyo bimbisāro aniñjamāno
kāyena abhāsamāno vācaṁ cha rattindivāni ... Pañca rattindivāni ...
Cattāri rattindivāni ... Tīṇi rattindivāni ... Dve rattindivāni ...
Ekaṁ rattindivaṁ ekantasukhaṁ paṭisaṁvedī viharitunti. No hidaṁ āvusoti.
Ahaṁ kho āvuso niganthā pahomi aniñjamāno kāyena abhāsamāno
vācaṁ ekaṁ rattindivaṁ ekantasukhaṁ paṭisaṁvedī viharituṁ. Ahaṁ kho
āvuso niganthā pahomi aniñjamāno kāyena abhāsamāno vācaṁ
dve rattindivāni ... Tīṇi rattindivāni ... Cattāri rattindivāni ...
Pañca rattindivāni ... Cha rattindivāni ... Satta rattindivāni ekantasukhaṁ
paṭisaṁvedī viharituṁ. Taṁ kiṁ maññathāvuso niganthā evaṁ sante
ko sukhaṁ viharati 1 rājā vā māgadho seniyo bimbisāro ahaṁ vāti.
Evaṁ sante āyasmā ca 2 gotamo sukhavihāritaro raññā māgadhena
seniyena bimbisārenāti.
Idamavoca bhagavā attamano mahānāmo sakko bhagavato
bhāsitaṁ abhinandīti.
Cūḷadukkhakkhandhasuttaṁ niṭṭhitaṁ catutthaṁ.
-------------
1 Ma. Yu. viharataro. 2 Ma. Yu. va..
Anumānasuttaṁ

[221] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ āyasmā mahāmoggallāno
bhaggesu viharati suṁsumāragire bhesakaḷāvane migadāye. Tatra kho
āyasmā mahāmoggallāno bhikkhū āmantesi āvuso bhikkhavoti.
Āvusoti kho te bhikkhū āyasmato mahāmoggallānassa paccassosuṁ.

[222] Āyasmā mahāmoggallāno etadavoca pavāreti cepi
āvuso bhikkhu vadantu maṁ āyasmanto vacanīyomhi āyasmantehīti
so ca hoti dubbaco dovacassakaraṇehi dhammehi samannāgato
akkhamo appadakkhiṇaggāhī anusāsaniṁ atha kho [1]- sabrahmacārī na
ceva vattabbaṁ maññanti na ca anusāsitabbaṁ maññanti na ca
tasmiṁ puggale vissāsaṁ āpajjitabbaṁ maññanti. Katame cāvuso
dovacassakaraṇā dhammā. Idhāvuso bhikkhu pāpiccho hoti pāpikānaṁ
icchānaṁ vasaṅgato yampāvuso bhikkhu pāpiccho hoti pāpikānaṁ
icchānaṁ vasaṅgato ayampi dhammo dovacassakaraṇo. Puna caparaṁ āvuso
bhikkhu attukkaṁsako hoti paravambhī yampāvuso bhikkhu attukkaṁsako
hoti paravambhī ayampi dhammo dovacassakaraṇo. Puna caparaṁ
āvuso bhikkhu kodhano hoti kodhābhibhūto yampāvuso bhikkhu kodhano
hoti kodhābhibhūto ayampi dhammo dovacassakaraṇo. Puna caparaṁ
1 Ma. Yu. naṁ.
Āvuso bhikkhu kodhano hoti kodhahetu upanāhī yampāvuso bhikkhu
kodhano hoti kodhahetu upanāhī ayampi dhammo dovacassakaraṇo.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu kodhano hoti kodhahetu abhisaṅkī 1 yampāvuso
bhikkhu kodhano hoti kodhahetu abhisaṅkī ayampi dhammo dovacassakaraṇo.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu kodhano hoti kodhasāmantaṁ 2
vācaṁ nicchāretā yampāvuso bhikkhu kodhano hoti kodhasāmantaṁ
vācaṁ nicchāretā ayampi dhammo dovacassakaraṇo. Puna caparaṁ
āvuso bhikkhu cudito 3 codakena codakaṁ paṭippharati yampāvuso
bhikkhu cudito codakena codakaṁ paṭippharati ayampi dhammo dovacassakaraṇo.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu cudito codakena codakaṁ apasādeti
yampāvuso bhikkhu cudito codakena codakaṁ apasādeti ayampi
dhammo dovacassakaraṇo. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu cudito codakena
codakassa paccāropeti yampāvuso bhikkhu cudito codakena codakassa
paccāropeti ayampi dhammo dovacassakaraṇo. Puna caparaṁ āvuso
bhikkhu cudito codakena codakaṁ 4 aññenaññaṁ paṭicarati bahiddhākathaṁ
apanāmeti kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti yampāvuso
bhikkhu cudito codakena codakaṁ 4 aññenaññaṁ paṭicarati bahiddhākathaṁ
apanāmeti kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti ayampi
dhammo dovacassakaraṇo. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu cudito codakena
1 Sī. abhisaṅgī. 2 Po. Ma. kodhasāmantā. sabbatthāpi īdisameva.
3 Po. Ma. codito. ito paraṁ īdisameva. 4 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi.
Apadāne na sampāyati yampāvuso bhikkhu cudito codakena apadāne
na sampāyati ayampi dhammo dovacassakaraṇo. Puna caparaṁ āvuso
bhikkhu makkhī hoti paḷāsī yampāvuso bhikkhu makkhī hoti paḷāsī
ayampi dhammo dovacassakaraṇo. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu issukī
hoti maccharī yampāvuso bhikkhu issukī hoti maccharī ayampi
dhammo dovacassakaraṇo. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu saṭho hoti
māyāvī yampāvuso bhikkhu saṭho hoti māyāvī ayampi dhammo
dovacassakaraṇo. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu thaddho hoti atimānī
yampāvuso bhikkhu thaddho hoti atimānī ayampi dhammo dovacassakaraṇo.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānagāhī
duppaṭinissaggī yampāvuso bhikkhu sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānagāhī
duppaṭinissaggī ayampi dhammo dovacassakaraṇo. Ime
vuccantāvuso dovacassakaraṇā dhammā.

[223] No cepi āvuso bhikkhu pavāreti vadantu maṁ āyasmanto
vacanīyomhi āyasmantehīti so ca hoti suvaco sovacassakaraṇehi
dhammehi samannāgato khamo padakkhiṇaggāhī anusāsaniṁ atha kho naṁ
sabrahmacārī vattabbañceva maññanti anusāsitabbañca maññanti
tasmiṁ ca puggale vissāsaṁ āpajjitabbaṁ maññanti. Katame cāvuso
sovacassakaraṇā dhammā. Idhāvuso bhikkhu na pāpiccho hoti na
pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṅgato yampāvuso bhikkhu na pāpiccho hoti
Na pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṅgato ayampi dhammo sovacassakaraṇo.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu anattukkaṁsako hoti aparavambhī yampāvuso
bhikkhu anattukkaṁsako hoti aparavambhī ayampi dhammo sovacassakaraṇo.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu na kodhano hoti na kodhābhibhūto
yampāvuso bhikkhu na kodhano hoti na kodhābhibhūto ayampi dhammo
sovacassakaraṇo. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu na kodhano hoti na
kodhahetu upanāhī yampāvuso bhikkhu na kodhano hoti na kodhahetu
upanāhī ayampi dhammo sovacassakaraṇo. Puna caparaṁ āvuso
bhikkhu na kodhano hoti na kodhahetu abhisaṅkī yampāvuso bhikkhu
na kodhano hoti na kodhahetu abhisaṅkī ayampi dhammo sovacassakaraṇo.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu na kodhano hoti na kodhasāmantaṁ
vācaṁ nicchāretā yampāvuso bhikkhu na kodhano hoti na kodhasāmantaṁ
vācaṁ nicchāretā ayampi dhammo sovacassakaraṇo. Puna caparaṁ
āvuso bhikkhu cudito codakena codakaṁ na paṭippharati yampāvuso
bhikkhu cudito codakena codakaṁ na paṭippharati ayampi dhammo
sovacassakaraṇo. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu cudito codakena codakaṁ
na apasādeti yampāvuso bhikkhu cudito codakena codakaṁ na
apasādeti ayampi dhammo sovacassakaraṇo. Puna caparaṁ āvuso
bhikkhu cudito codakena codakassa na paccāropeti yampāvuso
bhikkhu cudito codakena codakassa na paccāropeti ayampi dhammo
Sovacassakaraṇo. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu cudito codakena
codakassa 1 na aññenaññaṁ paṭicarati na bahiddhākathaṁ apanāmeti
na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti yampāvuso bhikkhu
cudito codakena codakassa na aññenaññaṁ paṭicarati na bahiddhākathaṁ apanāmeti
na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti ayampi dhammo
sovacassakaraṇo. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu cudito codakena
codakassa na apadāne na sampāyati yampāvuso bhikkhu cudito
codakena codakassa na apadāne na sampāyati ayampi dhammo
sovacassakaraṇo. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu amakkhī hoti apaḷāsī
yampāvuso bhikkhu amakkhī hoti apaḷāsī ayampi dhammo sovacassakaraṇo.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu anissukī hoti amaccharī
yampāvuso bhikkhu anissukī hoti amaccharī ayampi dhammo sovacassakaraṇo.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu asaṭho hoti amāyāvī yampāvuso
bhikkhu asaṭho hoti amāyāvī ayampi dhammo sovacassakaraṇo.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu athaddho hoti anatimānī yampāvuso
bhikkhu athaddho hoti anatimānī ayampi dhammo sovacassakaraṇo.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu asandiṭṭhiparāmāsī hoti anādhānagāhī
supaṭinissaggī yampāvuso bhikkhu asandiṭṭhiparāmāsī hoti
anādhānagāhī supaṭinissaggī ayampi dhammo sovacassakaraṇo. Ime
vuccantāvuso sovacassakaraṇā dhammā.
1 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi. sabbatthāpi īdisameva.

[224] Tatrāvuso bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ anumānitabbaṁ 1
yo khvāyaṁ puggalo pāpiccho pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṅgato ayaṁ
me puggalo appiyo amanāpo ahañceva kho panassaṁ pāpiccho
pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṅgato ahaṁ passaṁ paresaṁ appiyo amanāpoti.
Evaṁ jānantenāvuso bhikkhunā na pāpiccho bhavissāmi na pāpikānaṁ
icchānaṁ vasaṅgatoti cittaṁ uppādetabbaṁ. Yo khvāyaṁ puggalo
attukkaṁsako paravambhī ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo
ahañceva kho panassaṁ attukkaṁsako paravambhī ahaṁ passaṁ paresaṁ
appiyo amanāpoti. Evaṁ jānantenāvuso bhikkhunā anattukkaṁsako
bhavissāmi aparavambhīti cittaṁ uppādetabbaṁ. Yo khvāyaṁ puggalo
kodhano kodhābhibhūto ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo ahañceva
kho panassaṁ kodhano kodhābhibhūto ahaṁ passaṁ paresaṁ appiyo
amanāpoti. Evaṁ jānantenāvuso bhikkhunā na kodhano bhavissāmi
na kodhābhibhūtoti cittaṁ uppādetabbaṁ. Yo khvāyaṁ puggalo kodhano [2]-
kodhahetu upanāhī ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo ahañceva
kho panassaṁ kodhano kodhahetu upanāhī ahaṁ passaṁ paresaṁ appiyo
amanāpoti. Evaṁ jānantenāvuso bhikkhunā na kodhano bhavissāmi
na kodhahetu upanāhīti cittaṁ uppādetabbaṁ. Yo khvāyaṁ puggalo
kodhano kodhahetu abhisaṅkī ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo
1 Sī. anusāsitabbaṁ. Yu. anuminitabbaṁ. 2 Po. kodhābhibhūto.
Ahañceva kho panassaṁ kodhano kodhahetu abhisaṅkī. Ahaṁ passaṁ
paresaṁ appiyo amanāpoti. Evaṁ jānantenāvuso bhikkhunā na
kodhano bhavissāmi na kodhahetu abhisaṅkīti cittaṁ uppādetabbaṁ.
Yo khvāyaṁ puggalo kodhano kodhasāmantaṁ vācaṁ nicchāretā ayaṁ
me puggalo appiyo amanāpo ahañceva kho panassaṁ kodhano kodhasāmantaṁ
vācaṁ nicchāretā ahaṁ passaṁ paresaṁ appiyo amanāpoti.
Evaṁ jānantenāvuso bhikkhunā na kodhano bhavissāmi na kodhasāmantaṁ
vācaṁ nicchāressāmīti cittaṁ uppādetabbaṁ. Yo
khvāyaṁ puggalo cudito codakena codakaṁ paṭippharati ayaṁ me puggalo
appiyo amanāpo ahañceva kho pana cudito codakena codakaṁ
paṭipphareyyaṁ ahaṁ passaṁ paresaṁ appiyo amanāpoti. Evaṁ
jānantenāvuso bhikkhunā cudito codakena codakaṁ nappaṭippharissāmīti
cittaṁ uppādetabbaṁ. Yo khvāyaṁ puggalo cudito codakena codakaṁ
apasādeti ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo ahañceva kho
pana cudito codakena codakaṁ apasādeyyaṁ ahaṁ passaṁ paresaṁ
appiyo amanāpoti. Evaṁ jānantenāvuso bhikkhunā cudito
codakena codakaṁ na apasādessāmīti cittaṁ uppādetabbaṁ. Yo
khvāyaṁ puggalo cudito codakena codakassa paccāropeti ayaṁ me
puggalo appiyo amanāpo ahañceva kho pana cudito codakena
codakassa paccāropeyyaṁ ahaṁ passaṁ paresaṁ appiyo amanāpoti.
Evaṁ jānantenāvuso bhikkhunā cudito codakena codakassa na
paccāropessāmīti cittaṁ uppādetabbaṁ. Yo khvāyaṁ puggalo cudito
codakena codakassa aññenaññaṁ paṭicarati bahiddhākathaṁ apanāmeti
kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti ayaṁ me puggalo
appiyo amanāpo ahañceva kho pana cudito codakena
codakassa aññenaññaṁ paṭicareyyaṁ bahiddhākathaṁ apanāmeyyaṁ kopañca
dosañca appaccayañca pātukareyyaṁ ahaṁ passaṁ paresaṁ appiyo
amanāpoti. Evaṁ jānantenāvuso bhikkhunā cudito codakena na
aññenaññaṁ paṭicarissāmi na bahiddhākathaṁ apanāmessāmi na kopañca
dosañca appaccayañca pātukarissāmīti cittaṁ uppādetabbaṁ. Yo
khvāyaṁ puggalo cudito codakena apadāne na sampāyati ayaṁ
me puggalo appiyo amanāpo ahañceva kho pana cudito
codakena apadāne na sampāyeyyaṁ ahaṁ passaṁ paresaṁ appiyo
amanāpoti. Evaṁ jānantenāvuso bhikkhunā cudito codakena
na apadāne na sappāyissāmīti cittaṁ uppādetabbaṁ. Yo khvāyaṁ
puggalo makkhī paḷāsī ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo
ahañceva kho panassaṁ makkhī paḷāsī ahaṁ passaṁ paresaṁ appiyo
amanāpoti. Evaṁ jānantenāvuso bhikkhunā amakkhī bhavissāmi
apaḷāsīti cittaṁ uppādetabbaṁ. Yo khvāyaṁ puggalo issukī
maccharī ayaṁ me puggalo appiyo amanāpo ahañceva kho
Panassaṁ issukī maccharī ahaṁ passaṁ paresaṁ appiyo amanāpoti.
Evaṁ jānantenāvuso bhikkhunā anissukī bhavissāmi amaccharīti cittaṁ
uppādetabbaṁ. Yo khvāyaṁ puggalo saṭho māyāvī ayaṁ me
puggalo appiyo amanāpo ahañceva kho panassaṁ saṭho māyāvī
ahaṁ passaṁ paresaṁ appiyo amanāpoti. Evaṁ jānantenāvuso
bhikkhunā asaṭho bhavissāmi amāyāvīti cittaṁ uppādetabbaṁ.
Yo khvāyaṁ puggalo thaddho atimānī ayaṁ me puggalo appiyo
amanāpo ahañceva kho panassaṁ thaddho atimānī ahaṁ passaṁ
paresaṁ appiyo amanāpoti. Evaṁ jānantenāvuso bhikkhunā
athaddho bhavissāmi anatimānīti cittaṁ uppādetabbaṁ. Yo khvāyaṁ
puggalo sandiṭṭhiparāmāsī ādhānagāhī duppaṭinissaggī ayaṁ me
puggalo appiyo amanāpo ahañceva kho panassaṁ sandiṭṭhiparāmāsī
ādhānagāhī duppaṭinissaggī ahaṁ passaṁ paresaṁ appiyo
amanāpoti. Evaṁ jānantenāvuso bhikkhunā asandiṭṭhiparāmāsī
bhavissāmi anādhānagāhī supaṭinissaggīti cittaṁ uppādetabbaṁ.

[225] Tatrāvuso bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ
kinnukhomhi pāpiccho pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṅgatoti.
Sace āvuso bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti pāpiccho khomhi
pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṅgatoti tenāvuso bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ
akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ. Sace panāvuso bhikkhu
Paccavekkhamāno evaṁ jānāti na khomhi pāpiccho na pāpikānaṁ
icchānaṁ vasaṅgatoti tenāvuso bhikkhunā teneva pītipāmojjena
vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu. Puna caparaṁ āvuso
bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ kinnukhomhi
attukkaṁsako paravambhīti. Sace āvuso bhikkhu paccavekkhamāno
evaṁ jānāti attukkaṁsako khomhi paravambhīti tenāvuso bhikkhunā
tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.
Sace panāvuso bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti anattukkaṁsako
khomhi aparavambhīti tenāvuso bhikkhunā teneva pītipāmojjena
vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu. Puna caparaṁ āvuso
bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ kinnukhomhi
kodhano kodhābhibhūtoti. Sace āvuso bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ
jānāti kodhano khomhi kodhābhibhūtoti tenāvuso bhikkhunā tesaṁyeva
pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ. Sace panāvuso
bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti na khomhi kodhano na
kodhābhibhūtoti tenāvuso bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ
ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu. Puna caparaṁ āvuso bhikkhunā
attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ kinnukhomhi kodhano
kodhahetu upanāhīti. Sace āvuso bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ
jānāti kodhano khomhi kodhahetu upanāhīti tenāvuso bhikkhunā
Tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.
Sace panāvuso bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti na khomhi
kodhano na kodhahetu upanāhīti tenāvuso bhikkhunā teneva pītipāmojjena
vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ
kinnukhomhi kodhano kodhahetu abhisaṅkīti. Sace āvuso bhikkhu
paccavekkhamāno evaṁ jānāti kodhano khomhi kodhahetu abhisaṅkīti
tenāvuso bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya
vāyamitabbaṁ. Sace panāvuso bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti na
khomhi kodhano na kodhahetu abhisaṅkīti tenāvuso bhikkhunā teneva
pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ
kinnukhomhi kodhano kodhasāmantaṁ vācaṁ nicchāretāti. Sace āvuso
bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti kodhano khomhi kodhasāmantaṁ
vācaṁ nicchāretāti tenāvuso bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ
dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ. Sace panāvuso bhikkhu paccavekkhamāno
evaṁ jānāti na khomhi kodhano na kodhasāmantaṁ vācaṁ
nicchāretāti tenāvuso bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ
ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu. Puna caparaṁ āvuso bhikkhunā
attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ kinnukhomhi cudito codakena
Codakaṁ paṭippharāmīti. Sace āvuso bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ
jānāti cudito khomhi codakena codakaṁ paṭippharāmīti tenāvuso
bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.
Sace panāvuso bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti cudito khomhi
codakena codakaṁ na paṭippharāmīti tenāvuso bhikkhunā teneva pītipāmojjena
vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu. Puna
caparaṁ āvuso bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ
kinnukhomhi cudito codakena codakaṁ apasādemīti. Sace āvuso
bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti cudito khomhi codakena codakaṁ
apasādemīti tenāvuso bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ
dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ. Sace panāvuso bhikkhu paccavekkhamāno
evaṁ jānāti cudito khomhi codakena codakaṁ na apasādemīti
tenāvuso bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā
kusalesu dhammesu. Puna caparaṁ āvuso bhikkhunā attanāva
attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ kinnukhomhi cudito codakena codakassa
paccāropemīti. Sace āvuso bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti
cudito khomhi codakena codakassa paccāropemīti tenāvuso
bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ.
Sace panāvuso bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti cudito khomhi
codakena codakassa na paccāropemīti tenāvuso bhikkhunā teneva
Pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ
kinnukhomhi cudito codakena aññenaññaṁ paṭicarāmi bahiddhākathaṁ
apanāmemi kopañca dosañca appaccayañca pātukaromīti. Sace
āvuso bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti cudito khomhi
codakena aññenaññaṁ paṭicarāmi bahiddhākathaṁ apanāmemi kopañca
dosañca appaccayañca pātukaromīti tenāvuso bhikkhunā tesaṁyeva
pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ. Sace panāvuso
bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti cudito khomhi codakena
aññenaññaṁ na paṭicarāmi na bahiddhākathaṁ apanāmemi na kopañca
dosañca appaccayañca pātukaromīti tenāvuso bhikkhunā teneva
pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ
kinnukhomhi cudito codakena apadāne na sampāyāmīti. Sace
āvuso bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti cudito khomhi
codakena apadāne na sampāyāmīti tenāvuso bhikkhunā tesaṁyeva
pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ. Sace panāvuso
bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti cudito khomhi codakena
na 1 apadāne na 1 sampāyāmīti tenāvuso bhikkhunā teneva
pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu. Puna
1 Ma. nasaddadvayaṁ natthi.
Caparaṁ āvuso bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ
kinnukhomhi makkhī paḷāsīti. Sace āvuso bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ
jānāti makkhī khomhi paḷāsīti tenāvuso bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ
akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ sace panāvuso bhikkhu
paccavekkhamāno evaṁ jānāti amakkhī khomhi apaḷāsīti tenāvuso
bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā
kusalesu dhammesu. Puna caparaṁ āvuso bhikkhunā attanāva attānaṁ
evaṁ paccavekkhitabbaṁ kinnukhomhi issukī maccharīti. Sace āvuso
bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti issukī khomhi maccharīti
tenāvuso bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya
vāyamitabbaṁ. Sace panāvuso bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti
anissukī khomhi amaccharīti tenāvuso bhikkhunā teneva pītipāmojjena
vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu. Puna caparaṁ āvuso
bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ kinnukhomhi saṭho
māyāvīti. Sace āvuso bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti
saṭho khomhi māyāvīti tenāvuso bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ
akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ. Sace panāvuso bhikkhu
paccavekkhamāno evaṁ jānāti asaṭho khomhi amāyāvīti tenāvuso
bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu
dhammesu. Puna caparaṁ āvuso bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ
Paccavekkhitabbaṁ kinnukhomhi thaddho atimānīti. Sace āvuso
bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti thaddho khomhi atimānīti
tenāvuso bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya
vāyamitabbaṁ. Sace panāvuso bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti
athaddho khomhi anatimānīti tenāvuso bhikkhunā teneva pītipāmojjena
vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu. Puna
caparaṁ āvuso bhikkhunā attanāva attānaṁ evaṁ paccavekkhitabbaṁ
kinnukhomhi sandiṭṭhiparāmāsī ādhānagāhī duppaṭinissaggīti. Sace
āvuso bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti sandiṭṭhiparāmāsī
khomhi ādhānagāhī duppaṭinissaggīti tenāvuso bhikkhunā tesaṁyeva
pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ. Sace panāvuso
bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti asandiṭṭhiparāmāsī khomhi
anādhānagāhī supaṭinissaggīti tenāvuso bhikkhunā teneva pītipāmojjena
vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu. Sace
āvuso bhikkhu paccavekkhamāno sabbepime pāpake akusale dhamme
appahīne attani samanupassati tenāvuso bhikkhunā sabbesaṁyeva
imesaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya vāyamitabbaṁ. Sace
panāvuso bhikkhu paccavekkhamāno sabbepime pāpake akusale dhamme
pahīne attani samanupassati tenāvuso bhikkhunā teneva pītipāmojjena
vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu. Seyyathāpi āvuso
Itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse vā
parisuddhe pariyodāte acche vā udakapatte sakamukhanimittaṁ
paccavekkhamāno sace tattha passati rajaṁ vā aṅgaṇaṁ vā tasseva rajassa
vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamati no ce tattha passati rajaṁ
vā aṅgaṇaṁ vā teneva attamano hoti lābhā vata me parisuddhaṁ
vata meti evameva kho āvuso sace bhikkhu paccavekkhamāno sabbepime
pāpake akusale dhamme appahīne attani samanupassati tenāvuso
bhikkhunā sabbesaṁyeva imesaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya
vāyamitabbaṁ. Sace panāvuso bhikkhu paccavekkhamāno sabbepime
pāpake akusale dhamme pahīne attani samanupassati tenāvuso
bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu
dhammesūti.
Idamavocāyasmā mahāmoggallāno attamanā te bhikkhū
āyasmato mahāmoggallānassa bhāsitaṁ abhinandunti.
Anumānasuttaṁ niṭṭhitaṁ pañcamaṁ.
-----------
Cetokhīlasuttaṁ

[226] Evamme sutaṁ ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati
jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū
āmantesi bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

[227] Bhagavā etadavoca yassakassaci bhikkhave bhikkhuno pañca
cetokhīlā appahīnā pañca cetaso vinibandhā asamucchinnā so
vatimasmiṁ dhammavinaye vuḍḍhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjissatīti netaṁ
ṭhānaṁ vijjati.

[228] Katamassa pañca cetokhīlā appahīnā honti. Idha
bhikkhave bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati.
Yo so bhikkhave bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati
na sampasīdati tassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya
sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya
sātaccāya padhānāya evamassāyaṁ paṭhamo cetokhīlo appahīno
hoti. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu dhamme kaṅkhati vicikicchati
nādhimuccati na sampasīdati .pe. Saṅghe kaṅkhati vicikicchati
nādhimuccati na sampasīdati .pe. Sikkhāya kaṅkhati vicikicchati
nādhimuccati na sampasīdati. Yo so bhikkhave bhikkhu sikkhāya
kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati tassa cittaṁ na
Namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṁ
na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya evamassāyaṁ
catuttho cetokhīlo appahīno hoti. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu
sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khīlajāto.
Yo so bhikkhave bhikkhu sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano
āhatacitto khīlajāto tassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya
sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya
sātaccāya padhānāya evamassāyaṁ pañcamo cetokhīlo appahīno
hoti. Imassa pañca cetokhīlā appahīnā honti.

[229] Katamassa pañca cetaso vinibandhā asamucchinnā honti.
Idha bhikkhave bhikkhu kāme avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo
avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho. Yo so bhikkhave
bhikkhu kāme avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso
avīgatapariḷāho avigatataṇho tassa cittaṁ na namati
ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṁ .pe.
Padhānāya evamassāyaṁ paṭhamo cetaso vinibandho asamucchinno
hoti. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu kāye avītarāgo hoti .pe.
Rūpe avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso
avigatapariḷāho avigatataṇho. Yo so bhikkhave bhikkhu rūpe
avītarāgo hoti .pe. Evamassāyaṁ tatiyo cetalo vinibandho
Asamucchinno hoti. Puna caparaṁ bhikkhave bhikkhu yāvadatthaṁ udarāvadehakaṁ
bhuñjitvā seyyasukhaṁ passasukhaṁ middhasukhaṁ anuyuñjanto viharati.
Yo so bhikkhave bhikkhu yāvadatthaṁ udarāvadehakaṁ bhuñjitvā seyyasukhaṁ
passasukhaṁ middhasukhaṁ anuyuñjanto viharati tassa cittaṁ na namati
ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṁ na
namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya evamassāyaṁ
catuttho cetaso vinibandho asamucchinno hoti. Puna caparaṁ
bhikkhave bhikkhu aññataraṁ devanikāyaṁ paṇidhāya brahmacariyaṁ carissati 1
imināhaṁ sīlena vā vattena vā tapena vā brahmacariyena vā
devo vā bhavissāmi devaññataro vāti. Yo so bhikkhave bhikkhu
aññataraṁ devanikāyaṁ paṇidhāya brahmacariyaṁ carissati 2 imināhaṁ
sīlena vā vattena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā
bhavissāmi devaññataro vāti tassa cittaṁ na namati ātappāya
anuyogāya sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṁ na namati ātappāya
anuyogāya sātaccāya padhānāya evamassāyaṁ pañcamo cetaso
vinibandho asamucchinno hoti. Imassa pañca cetaso vinibandhā
asamucchinnā honti. Yassa kassaci bhikkhave bhikkhuno ime pañca
cetokhīlā appahīnā ime pañca cetaso vinibandhā asamucchinnā
honti 3 so vatimasmiṁ dhammavinaye vuḍḍhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjissatīti
netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
1-2 Ma. Yu. carati. 3 Ma. Yu. ayaṁ pāṭho natthi.