[316] Cha upekkhūpavicārā cakkhunā rūpaṁ disvā upekkhaṭṭhāniyaṁ
rūpaṁ upavicarati. Sotena saddaṁ sutvā. Ghānena gandhaṁ ghāyitvā.
Jivhāya rasaṁ sāyitvā. Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā. Manasā
dhammaṁ viññāya upekkhaṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati.

[317] Cha sārāṇīyā dhammā idhāvuso bhikkhuno mettaṁ
kāyakammaṁ paccupaṭṭhitaṁ hoti sabrahmacārīsu āvi 1 ceva raho ca
ayaṁ 2 dhammo sārāṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya
sāmaggiyā ekībhāvāya saṁvattati. Puna caparaṁ āvuso bhikkhuno mettaṁ
vacīkammaṁ .... Mettaṁ manokammaṁ paccupaṭṭhitaṁ hoti sabrahmacārīsu
āvi ceva raho ca ayaṁpi dhammo sārāṇīyo .pe. Ekībhāvāya
saṁvattati. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu ye te lābhā dhammikā
dhammaladdhā antamaso pattapariyāpannamattaṁpi tathārūpehi lābhehi
appaṭivibhattabhogī hoti sīlavantehi sabrahmacārīhi sādhāraṇabhogī
ayaṁpi dhammo sārāṇīyo .pe. Ekībhāvāya saṁvattati. Puna
caparaṁ āvuso bhikkhu yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni
asabalāni akammāsāni bhujissāni viññupasatthāni aparāmaṭṭhāni
samādhisaṁvattanikāni tathārūpesu sīlesu sīlasāmaññagato viharati
sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca ayaṁpi dhammo sārāṇīyo
.pe. Ekībhāvāya saṁvattati. Puna caparaṁ āvuso bhikkhu yāyaṁ
diṭṭhi ariyā niyyānikā niyyāti takkarassa sammādukkhakkhayāya
1 Yu. āvī. 2 Ma. Yu. ayampi.
Tathārūpāya diṭṭhiyā diṭṭhisāmaññagato viharati sabrahmacārīhi āvi
ceva raho ca ayaṁpi dhammo sārāṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo
saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṁvattati.

[318] Cha vivādamūlāni idhāvuso bhikkhu kodhano hoti upanāhī.
Yo so āvuso bhikkhu kodhano hoti upanāhī so sattharipi
agāravo viharati appatisso dhammepi agāravo viharati appatisso
saṅghepi agāravo viharati appatisso sikkhāyapi na paripūrīkārī 1
hoti. Yo so āvuso bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso
dhamme .pe. Saṅghe .pe. Sikkhāya na paripūrīkārī hoti.
So saṅghe vivādaṁ janeti yo so hoti vivādo bahujanāhitāya
bahujanāsukhāya bahujanassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṁ.
Evarūpañce tumhe āvuso vivādamūlaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā
samanupasseyyātha. Tatra tumhe āvuso tasseva pāpakassa
vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha. Evarūpañce tumhe āvuso
vivādamūlaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha. Tatra
tumhe āvuso tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṁ anavassavāya
paṭipajjeyyātha. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa pahānaṁ hoti
evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṁ anavassavo hoti.
Puna caparaṁ āvuso bhikkhu makkhī hoti palāsī 2 . Issukī hoti
maccharī. Saṭho hoti māyāvī. Pāpiccho hoti micchādiṭṭhi.
1 Ma. Yu. paripūrakārī. 2 Ma. Yu. paḷāsī.
Sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādānagāhī 1 duppaṭinissaggī. Yo so
āvuso bhikkhu sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādānagāhī duppaṭinissaggī
so sattharipi agāravo viharati appatisso dhammepi agāravo viharati
appatisso saṅghepi agāravo viharati appatisso sikkhāyapi na
paripūrīkārī hoti. Yo so āvuso bhikkhu sattharipi 2 agāravo viharati
appatisso dhammepi 2 .pe. Saṅghepi 2 .pe. Sikkhāyapi 2 na
paripūrīkārī. So saṅghe vivādaṁ janeti yo so hoti vivādo
bahujanāhitāya bahujanāsukhāya bahujanassa anatthāya ahitāya dukkhāya
devamanussānaṁ. Evarūpañce tumhe āvuso vivādamūlaṁ ajjhattaṁ
vā bahiddhā vā samanupasseyyātha. Tatra tumhe āvuso tasseva
pāpakassa vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha. Evarūpañce tumhe
āvuso vivādamūlaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha.
Tatra tumhe āvuso tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṁ
anavassavāya paṭipajjeyyātha. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa
pahānaṁ hoti evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṁ
anavassavo hoti.

[319] Cha dhātuyo paṭhavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu
ākāsadhātu viññāṇadhātu.

[320] Cha nissāraṇīyā dhātuyo idhāvuso bhikkhu evaṁ vadeyya
mettā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā
1 Ma. Yu. ādhānagāhī. 2 Ma. Yu. pisaddo na dissati.
Vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā atha ca pana me
byāpādo cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatīti. So mā hevantissa vacanīyo
mā āyasmā evaṁ avaca mā bhagavantaṁ abbhācikkhi na hi sādhu
bhagavato abbhakkhānaṁ na hi bhagavā evaṁ vadeyya. Aṭṭhānametaṁ
āvuso anavakāso yaṁ mettāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya
yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya atha
ca panassa byāpādo cittaṁ pariyādāya ṭhassatīti 1 netaṁ ṭhānaṁ
vijjati. Nissaraṇaṁ hetaṁ āvuso byāpādassa yadidaṁ mettā
cetovimutti 2 . Idha panāvuso bhikkhu evaṁ vadeyya karuṇā hi
kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā
paricitā susamāraddhā atha ca pana me vihesā cittaṁ pariyādāya
tiṭṭhatīti. So mā hevantissa vacanīyo mā āyasmā evaṁ avaca
mā bhagavantaṁ abbhācikkhi na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ na
hi bhagavā evaṁ vadeyya. Aṭṭhānametaṁ āvuso anavakāso yaṁ
karuṇāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya
anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya atha ca panassa vihesā cittaṁ
pariyādāya ṭhassatīti 1 netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Nissaraṇaṁ hetaṁ āvuso
vihesāya yadidaṁ karuṇā cetovimutti 2 . Idha panāvuso bhikkhu
evaṁ vadeyya muditā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā
yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā atha ca pana
1 Ma. itisaddo na dissati. 2 cetovimuttīti.
Me arati cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatīti. So mā hevantissa
vacanīyo mā āyasmā evaṁ avaca mā bhagavantaṁ abbhācikkhi na
hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ na hi bhagavā evaṁ vadeyya.
Aṭṭhānametaṁ āvuso anavakāso yaṁ muditāya cetovimuttiyā bhāvitāya
bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya
atha ca panassa arati cittaṁ pariyādāya ṭhassatīti 1 netaṁ
ṭhānaṁ vijjati. Nissaraṇaṁ hetaṁ āvuso aratiyā yadidaṁ muditā
cetovimutti 2 . Idha panāvuso bhikkhu evaṁ vadeyya upekkhā hi kho
me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā
paricitā susamāraddhā atha ca pana me rāgo cittaṁ pariyādāya
tiṭṭhatīti. So mā hevantissa vacanīyo mā āyasmā evaṁ
avaca mā bhagavantaṁ abbhācikkhi na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ
na hi bhagavā evaṁ vadeyya. Aṭṭhānametaṁ āvuso anavakāso
yaṁ upekkhāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya
vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya atha ca panassa rāgo
cittaṁ pariyādāya ṭhassatīti 1 netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Nissaraṇaṁ hetaṁ
āvuso rāgassa yadidaṁ upekkhā cetovimutti 2 . Idha panāvuso
bhikkhu evaṁ vadeyya animittā hi kho me cetovimutti bhāvitā
bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā
atha ca pana me nimittānusāri viññāṇaṁ hotīti. So mā
1 Ma. itisaddo na dissati. 2 Ma. cetovimuttīti.
Hevantissa vacanīyo mā āyasmā evaṁ avaca mā bhagavantaṁ
abbhācikkhi na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ na hi bhagavā evaṁ
vadeyya. Aṭṭhānametaṁ āvuso anavakāso yaṁ animittāya cetovimuttiyā
bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya
paricitāya susamāraddhāya atha ca panassa nimittānusāri viññāṇaṁ
bhavissatīti 1 netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Nissaraṇaṁ hetaṁ āvuso
sabbanimittānaṁ yadidaṁ animittā cetovimutti 2 . Idha panāvuso bhikkhu
evaṁ vadeyya asmīti kho me vigate 3 ayamahamasmīti na samanupassāmi.
Atha ca pana me vicikicchākathaṅkathāsallaṁ cittaṁ pariyādāya
tiṭṭhatīti. So mā hevantissa vacanīyo mā āyasmā evaṁ avaca
mā bhagavantaṁ abbhācikkhi na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ na hi
bhagavā evaṁ vadeyya. Aṭṭhānametaṁ āvuso anavakāso yaṁ
asmīti vigate ayamahamasmīti ca asamanupassato atha ca panassa
vicikicchākathaṅkathāsallaṁ cittaṁ pariyādāya ṭhassatīti 1 netaṁ ṭhānaṁ
vijjati. Nissaraṇaṁ hetaṁ āvuso vicikicchākathaṅkathāsallassa yadidaṁ
asmīti 4 mānasamugghāto.

[321] Cha anuttariyāni dassanānuttariyaṁ savanānuttariyaṁ
lābhānuttariyaṁ sikkhānuttariyaṁ pāricariyānuttariyaṁ anussatānuttariyaṁ.

[322] Cha anussatiṭṭhānāni buddhānussati dhammānussati
saṅghānussati sīlānussati cāgānussati devatānussati.
1 Ma. itisaddo na dissati. 2 Ma. cetovimuttīti. 3 Ma. vigataṁ. Yu. vighātaṁ.
4 Ma. yadidaṁ asmimānasamugghātoti.

[323] Cha satatavihārā idhāvuso bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā neva
sumano hoti na dummano upekkhako ca 1 viharati sato sampajāno.
Sotena saddaṁ sutvā .pe. Ghānena gandhaṁ ghāyitvā .pe.
Jivhāya rasaṁ sāyitvā .pe. Kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā .pe.
Manasā dhammaṁ viññāya neva sumano hoti na dummano upekkhako
ca 1 viharati sato sampajāno.

[324] Chaḷābhijātiyo idhāvuso ekacco kaṇhābhijātiko samāno
kaṇhaṁ dhammaṁ abhijāyati. Idhāvuso 2 ekacco kaṇhābhijātiko
samāno sukkaṁ dhammaṁ abhijāyati. Idhāvuso ekacco kaṇhābhijātiko
samāno akaṇhaṁ asukkaṁ nibbānaṁ abhijāyati. Idhāvuso ekacco
sukkābhijātiko samāno sukkaṁ dhammaṁ abhijāyati. Idhāvuso ekacco
sukkābhijātiko samāno kaṇhaṁ dhammaṁ abhijāyati. Idhāvuso ekacco
sukkābhijātiko samāno akaṇhaṁ asukkaṁ nibbānaṁ abhijāyati.

[325] Cha nibbedhabhāgiyasaññā 3 aniccasaññā anicce
dukkhasaññā dukkhe anattasaññā pahānasaññā virāgasaññā
nirodhasaññā. Ime kho āvuso tena bhagavatā jānatā passatā arahatā
sammāsambuddhena cha dhammā sammadakkhātā tattha sabbeheva
saṅgāyitabbaṁ .pe. Atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
Saṅgītiyacchakkaṁ niṭṭhitaṁ 4